ദ്വിവിധോ വിഷയാന്ധശ്ച രാജസസ്താമസഃ സ്മൃതഃ । അശാസ്ത്രജ്ഞസ്താമസശ്ച ശാസ്ത്രജ്ഞോ രാജസഃ സ്മൃതഃ
വിഷയങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ഇരുപ്രകാരമുള്ള അന്ധതയാണ് പറയുന്നത്. ഒന്നാമത്തേത് രാജസസ്വഭാവമുള്ളതും രണ്ടാമത്തേത് താമസസ്വഭാവമുള്ളതുമാണ്. ശാസ്ത്രം അറിയാത്തവൻ താമസസ്വഭാവിയെന്നും, ശാസ്ത്രം അറിയുന്നവൻ രാജസസ്വഭാവിയെന്നും പറയുന്നു.
ശാസ്ത്രം ച ദ്വിവിധം മാര്ഗം ദര്ശയേത്സുരപുങ്ഗവ । പ്രവൃത്തിബീജമേകം ച നിവൃത്തേഃ കാരണം പരമ്
ശ്രേഷ്ഠനായ ദേവതാവരേ, ശാസ്ത്രം രണ്ട് വഴികൾ കാണിക്കുന്നു. ഒന്നാം വഴി ലോകകാര്യങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടാനുള്ളതും, രണ്ടാമത്തേത് എല്ലാം വിട്ടുനിൽക്കാനുള്ള ഉത്തമകാരണമുമാണ്.
ചരന്തി ജീവിനശ്ചാദൌ പ്രവൃത്തേര്ദുഃഖവര്ത്മനി । സ്വച്ഛന്ദം ച പ്രസന്നം ച നിര്വിരോധം ച സന്തതമ്
ജീവികൾ ആദ്യം ദുഃഖം നിറഞ്ഞ പ്രവൃത്തി എന്ന പാതയിലാണ് നടക്കുന്നത്. എന്നാൽ അതു സ്വതന്ത്രവും സന്തോഷകരവും എപ്പോഴും തടസ്സമില്ലാത്തതുപോലെയും തോന്നുന്നു.
ആയാതി മധുനോ ലോഭാത്ക്ലേശേന സുഖമാനിതഃ । പരിണാമേ നാശബീജേ ജന്മമൃത്യുജരാകരേ
തേനിനോടുള്ള ആസക്തിയാൽ ആനന്ദം തേടി കഷ്ടപ്പെടുമ്പോൾ, അവസാനം അതു നാശം കൊണ്ടുവരുന്നു; ജനനം, മരണം, വയസ്സു എന്നിവയുടെ വിത്ത് വിതറിയതാകുന്നു.
അനേകജന്മപര്യന്തം കൃത്വാ ച ഭ്രമണം മുദാ । സ്വകര്മവിഹിതായാം ച നാനായോന്യാം ക്രമേണ ച
അങ്ങനെ അനേകം ജന്മങ്ങളിൽ സന്തോഷത്തോടെ സഞ്ചരിച്ച്, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ കർമ്മപ്രകാരം വിവിധയിനം ഗർഭങ്ങളിൽ തുടർച്ചയായി ജനിക്കുന്നു.
തതശ്ചേശാനുഗഹാഗ്രച്ച സത്സങ്ഗം ലഭതേ ച സഃ । സഹസ്രേഷു ശതേഷ്വേകോ ഭവാബ്ധിപാരകാരണമ്
ശേഷം, പരമേശ്വരന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ, ഒരുത്തൻ നല്ലവരുടെ സാന്നിധ്യം ലഭിക്കുന്നു. ആയിരങ്ങൾക്കിടയിൽ ഒരാളാണ് ഭവസമുദ്രം കടക്കാനുള്ള മാർഗം കണ്ടെത്തുന്നത്.
സാധുസ്തത്ത്വപ്രദീപേന മുക്തിമാര്ഗം പ്രദര്ശയേത് । തദാ കരോതി യത്നം ച ജീവോ ബന്ധനഖണ്ഡനേ
ഒരു സന്മനുഷ്യൻ സത്യത്തിന്റെ വിളക്കുപോലെ മോക്ഷമാർഗം കാണിക്കുന്നു. അപ്പോൾ ആ ആത്മാവ് ബന്ധനം തകർക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു.
അനേകജന്മയോഗേന തപസാനശനേന ച । തദാ ലഭേന്മുക്തിമാര്ഗം നിര്വിഘ്നം സുഖദം പരമ്
അനേകം ജന്മങ്ങളുടെ യോഗവും, തപസ്സും ഉപവാസവുംകൊണ്ടു, അവസാനം ആൾക്ക് തടസ്സമില്ലാത്ത പരമാനന്ദം നൽകുന്ന മോക്ഷമാർഗം ലഭിക്കുന്നു.
ഇദം ശ്രുതം ഗുരോര്വക്യാദ്യത് പൃച്ഛസി പുരന്ദര । മുനേസ്തദ്വചനം ശ്രുത്വാ വീതരാഗോ ബഭൂവ സഃ
പുരന്ദരാ, ഗുരുവിന്റെ വാക്കുകളിൽ നിന്നാണ് നീ കേട്ടത്. ആ മുനിയുടെ ഉപദേശം കേട്ടപ്പോൾ അവൻ ആസക്തി വിട്ടു.
വൈരാഗ്യം വര്ധയാമാസ തസ്യ ബ്രഹ്മന് ദിനേ ദിനേ । മുനേഃ സ്ഥാനാദ് ഗൃഹം ഗത്വാ സ ദദര്ശാമരാവതീമ്
ബ്രഹ്മനേ, അവന്റെ വൈരാഗ്യം ദിവസേന വർധിച്ചു. മുനിയുടെ വാസസ്ഥലത്തിൽ നിന്ന് വീട്ടിലേക്ക് പോയി, അവൻ അമരാവതി കണ്ടു.
ദൈത്യൈരസുരസങ്ഘൈശ്ച സമാകീര്ണാം ഭയാകുലാമ് । വിഷമോപപ്ലവാം പുത്രബന്ധുഹീനാം ച കുത്രചിത്
അവിടെ ദൈത്യരും അസുരസംഘങ്ങളും നിറഞ്ഞു, ഭയത്തിൽ ആകുലമായും, ദുരന്തങ്ങളിൽ പെട്ടതായും, ചിലിടങ്ങളിൽ മക്കളെയും ബന്ധുക്കളെയും നഷ്ടപ്പെട്ടതായും അവൻ കണ്ടു.
പിതൃമാതൃകലത്രാദിവിഹീനാമതിചഞ്ചലാമ് । ശത്രുഗ്രസ്താം ച താം ദൃഷ്ട്വാ ജഗാമ വാക്പതിം പ്രതി
പിതാവും മാതാവും ഭാര്യയും മറ്റുള്ളവരും ഇല്ലാതായി, വളരെ അസ്ഥിരമായും, ശത്രുക്കളുടെ പിടിയിലായും ആ നഗരം കണ്ടപ്പോൾ, അവൻ വാക്പതിയോട് പോയി.
ശക്രോ മന്ദാകിനീതീരേ ദദര്ശ ഗുരുമീശ്വരമ് । ധ്യായമാനം പരം ബ്രഹ്മ ഗങ്ഗാതോയേ സ്ഥിതം പരമ്
മന്ദാകിനി തീരത്ത്, ശക്രൻ തന്റെ ഗുരുവായ ഈശ്വരനെ കണ്ടു. അദ്ദേഹം പരബ്രഹ്മത്തിൽ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട് ഗംഗാജലത്തിൽ നില്ക്കുന്നവനായിരുന്നു.
സൂര്യാഭിസമ്മുഖം പൂര്വമുഖം ച വിശ്വതോമുഖമ് । സാശ്രുനേത്രം പുലകിനം പരമാനന്ദസംയുതമ്
സൂര്യനെ നേരെയും, കിഴക്കോട്ടും, എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും മുഖം തിരിച്ച്, കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞും, ആനന്ദത്തിൽ വിറയുന്ന ദേഹത്തോടും, പരമാനന്ദത്തിൽ ലീനനായി അദ്ദേഹം നിന്നു.
വരിഷ്ഠം ച ഗരിഷ്ഠം ച ധര്മിഷ്ഠം ശ്രേഷ്ഠസേവിതമ് । പ്രേഷ്ഠം ച ബന്ധുവര്ഗാണാമതിശ്രേഷ്ഠം ച ജ്ഞാനിനാമ്
അവൻ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനും, ഏറ്റവും മാന്യനും, ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവനും, ഉത്തമന്മാരാൽ സേവിക്കപ്പെടുന്നവനും, ബന്ധുക്കൾക്കിടയിൽ ഏറ്റവും പ്രിയനും, ജ്ഞാനികളിൽ അതിശ്രേഷ്ഠനുമായിരുന്നു.
ജ്യേഷ്ഠം ച ഭ്രാതൃവര്ഗാണാമനിഷ്ടം സുരവൈരിണാമ് । ദൃഷ്ട്വാ ഗുരും ജപന്തം ച തത്ര തസ്ഥൌ സുരേശ്വരഃ
സഹോദരന്മാരിൽ ഏറ്റവും മൂത്തവനും, ദൈവശത്രുക്കൾക്ക് ഇഷ്ടമല്ലാത്തവനും. ഗുരു ജപം ചെയ്യുന്നത് കണ്ടു, ദേവതകളുടെ അധിപൻ അവിടെ നിന്നു.
പ്രഹരാന്തേ ഗുരും ദൃഷ്ട്വാ ചോത്ഥിതം പ്രണനാമ സഃ । പ്രണമ്യ ചരണാമ്ഭോജേ രുരോദോച്ചൈര്മുഹുര്മുഹുഃ
ദിവസം അവസാനിച്ചപ്പോൾ, ഗുരു എഴുന്നേറ്റതും അവൻ വന്ദിച്ചു. ഗുരുവിന്റെ പാദപദ്മങ്ങളിൽ വീണു, അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞു.
വൃത്താന്തം കഥയാമാസ ബ്രഹ്മശാപാദികം തഥാ । പുനര്വരോപലബ്ധിം ച ജ്ഞാനപ്രാപ്തിം സുദുര്ലഭാമ്
ബ്രഹ്മന്റെ ശാപം തുടങ്ങിയ സംഭവങ്ങൾ അവൻ പറഞ്ഞു. പിന്നെ വരദാനം വീണ്ടും ലഭിച്ചതും, അത്യന്തം ദുർലഭമായ ജ്ഞാനം നേടിയതും വിവരിച്ചു.
വൈരിഗ്രസ്താം ച സ്വപുരീം ക്രമേണൈവ സുരേശ്വരഃ । ശിഷ്യസ്യ വചനം ശ്രുത്വാ സുബുദ്ധിര്വദതാം വരഃ
ശിഷ്യന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, വാക്കിൽ ഏറ്റവും പ്രാവീണ്യമുള്ള ദേവേന്ദ്രൻ, ശത്രുക്കൾ പിടിച്ചെടുത്ത തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് ക്രമമായി മടങ്ങി.
ബൃഹസ്പതിരുവാചേദം കോപസംരക്തലോചനഃ । ഗുരുരുവാച ശ്രുതം സര്വം സുരശ്രേഷ്ഠ മാ രോദീര്വചനം ശൃണു
കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവന്ന ബ്രഹസ്പതി ഗുരുവായി പറഞ്ഞു: 'സകലവും ഞാൻ കേട്ടു, ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, നീ കരയേണ്ട, എന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധിക്കൂ.'
ന കാതരോ ഹി നീതിജ്ഞോ വിപത്തൌ ച കദാചന । സമ്പത്തിര്വാ വിപത്തിര്വാ നശ്വരാ ശ്രമരൂപിണീ
നീതിജ്ഞനാകുന്നവൻ എപ്പോഴും കഷ്ടതയിൽ ഭയപ്പെടാറില്ല; സമ്പത്തും ദുർഭാഗ്യവും ഇരുവരും താൽക്കാലികവും കഷ്ടപ്പാടുള്ളതുമാണ്.
പൂര്വസ്യ കര്മായത്താ ച സ്വയം കര്താ തയോരപി । സര്വേഷാം ച ഭവത്യേവ ശശ്വജ്ജന്മനി ജന്മനി
ഇവ രണ്ടും മുൻജന്മത്തിലെ പ്രവൃത്തികളിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു; ഓരോരുത്തരും തങ്ങൾ ചെയ്യുന്നതാണ് അനുഭവിക്കുന്നത്. എല്ലാ ജീവികൾക്കും ഓരോ ജന്മത്തിലും ഇതേ രീതിയിലാണ്.
ചക്രനേമിക്രമേണൈവ തത്ര കാ പരിദേവനാ । ഉക്തം ഹി സ്വകൃതം കര്മ ഭുജ്യതേഽഖിലഭാരതേ
ചക്രത്തിന്റെ അരയോം പോലെ പ്രവൃത്തി അനുസരിച്ച് ഫലങ്ങൾ വരുന്നു; അതിനാൽ ദുഃഖിക്കേണ്ട ആവശ്യമില്ല. ഭാരതത്തിൽ പറയുന്നതുപോലെ, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ പ്രവൃത്തിയുടെ ഫലമാണ് അനുഭവിക്കുന്നത്.
ശുഭാശുഭം ച യത്കിഞ്ചിത്സ്വകര്മഫലഭുക് പുമാന് । നാഭുക്തം ക്ഷീയതേ കര്മ കല്പകോടിശതൈരപി
എന്ത് ശുഭമോ അശുഭമോ ആകട്ടെ, മനുഷ്യൻ സ്വന്തം പ്രവൃത്തിയുടെ ഫലമാണ് അനുഭവിക്കുന്നത്; അനുഭവിക്കാതെ ആ പ്രവൃത്തി നശിക്കില്ല, കോടിക്കണക്കിന് കാലഘട്ടങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാലും.
അവശ്യമേവ ഭോക്തവ്യം കൃതം കര്മ ശുഭാശുഭമ് । ഇത്യേവമുക്തം വേദേ ച കൃഷ്ണേന പരമാത്മനാ
നാം ചെയ്ത നല്ലതും ചീത്തയുമുള്ള പ്രവൃത്തികളുടെ ഫലം നിർബന്ധമായും അനുഭവിക്കേണ്ടതാണു; ഇതാണ് കൃഷ്ണൻ പരമാത്മാവ് വേദത്തിൽ പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നത്.
സാമവേദോക്തശാഖായാം സമ്ബോധ്യ കമലോദ്ഭവമ് । ജന്മഭോഗാവശേഷേ ച സര്വേഷാം കൃതകര്മണാമ്
സാമവേദത്തിലെ ഒരു ശാഖയിൽ, കമലത്തിൽ ജനിച്ചവനോടു പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു: എല്ലാ ജീവികളും തങ്ങളുടെ പ്രവൃത്തിയനുസരിച്ച് ജന്മഫലവും അനുഭവവും അനുഭവിക്കേണ്ടതാണു.
അനുരൂപം ഹി തേഷാം ച ഭാരതേഽന്യത്ര ചൈവ ഹി । കര്മണാ ബ്രഹ്മശാപം ച കര്മണാ ച ശുഭാശിഷമ്
ഭാരതത്തിലും മറ്റിടങ്ങളിലും, പ്രവൃത്തിയാൽ ബ്രഹ്മശാപം ലഭിക്കാമെന്നും, പ്രവൃത്തിയാൽ തന്നെ അനുഗ്രഹവും ലഭിക്കാമെന്നും പറയുന്നു.
കര്മണാ ച മഹാലക്ഷ്മീം ലഭേദ്ദൈന്യം ച കര്മണാ । കോടിജന്മാര്ജിതം കര്മ ജീവിനാമനുഗച്ഛതി
പ്രവൃത്തിയാൽ മഹാലക്ഷ്മിയെ നേടാം, അതുപോലെ പ്രവൃത്തിയാൽ ദാരിദ്ര്യവും അനുഭവിക്കാം; കോടിയോളം ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പ്രവൃത്തി ജീവികളെ പിന്തുടരുന്നു.
ന ഹി ത്യജേദ്വിനാ ഭോഗം തച്ഛായേവ പുരന്ദര । കാലഭേദേ ദേശഭേദേ പാത്രഭേദേ ച കര്മണാമ്
അനുഭവിക്കാതെ ആ പ്രവൃത്തി ഒരിക്കലും വിട്ടുപോകില്ല, പുരന്ദരാ, അതെങ്ങനെ ഒരു നിഴൽ പോലെ. സമയഭേദം, ദേശഭേദം, പാത്രഭേദം എന്നിവയനുസരിച്ച് പ്രവൃത്തിയുടെ ഫലത്തിലും വ്യത്യാസമുണ്ട്.
ന്യൂനതാധികഭാവോഽപി ഭവേദേവ ഹി കര്മണാ । വസ്തുദാനേന വസ്തൂനാം സമം പുണ്യം ദിനേ ദിനേ
പ്രവൃത്തിയാൽ ഫലത്തിൽ കുറവോ കൂടുതലോ വരാം; വസ്തു ദാനം ചെയ്താൽ, ഓരോ ദിവസവും അതിന്റെ ഫലം തുല്യമാണ്.