കോടിജന്മാര്ജിതാത്പാപാന്മുച്യതേ നിശ്ചിതം ഹരേ । യസ്മാത്സംസ്ഥാപിതം പുഷ്പം ഗര്വേണ കരിമസ്തകേ
അവൻ കോടിജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് തീർച്ചയായും മോചിതനാകും, ഹരേ; ആനയുടെ തലയിൽ അഭിമാനത്തോടെ പൂവ് വെച്ചതുപോലെ അത് ഉറപ്പാണ്.
തസ്മാദ്യുഷ്മാന്പരിത്യജ്യ യാതു ലക്ഷ്മീര്ഹരേഃ പദമ് । നാരായണസ്യ ഭക്തോഽഹം ന ബിഭേമി സുരാദ്വിധേഃ
അതുകൊണ്ട്, നിങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ച് ലക്ഷ്മി ഹരിയുടെ പാദത്തിൽ പോകുന്നു; ഞാൻ നാരായണന്റെ ഭക്തനാണ്, ദേവന്മാരുടെ അധിപതിയേയും ഭയപ്പെടുന്നില്ല.
കാലാന്മൃത്യോര്ജരാതശ്ച കാനന്യാന് ഗണയാമി ച । കിം കരിഷ്യതി തേ താതഃ കശ്യപശ്ച പ്രജാപതിഃ
കാലം, മരണൻ, വയസ്സു, മറ്റുള്ളവരെ ഞാൻ എന്തിനാണ് എണ്ണേണ്ടത്? നിന്റെ അച്ഛനും കശ്യപനും പ്രജാപതിയും എന്ത് ചെയ്യും?
ബൃഹസ്പതിര്ഗുരുശ്ചൈവ നിഃശങ്കസ്യ ച മേ ഹരേ । ഇദം പുഷ്പം യസ്യ മൂര്ധ്നി തസ്യൈവ പൂജനം പരമ്
ബ്രഹസ്പതിയും ഗുരുവും എന്നെ എന്ത് ചെയ്യും, ഹരേ, എനിക്ക് ഭയമില്ല; ഈ പൂവ് ആരുടെ തലയിൽ വെച്ചുവോ, അവനാണ് പരമമായ പൂജ.
ഇതി ശ്രുത്വാ മഹേന്ദ്രശ്ച ധൃത്വാ സ ചരണം മുനേഃ । ഉച്ചൈ രുരോദ ശോകാര്തസ്തമുവാച ഭയാകുലഃ
ഇത് കേട്ട മഹേന്ദ്രൻ, മുനിയുടെ കാലിൽ പിടിച്ച്, വലിയ ശോകത്തിൽ ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞു; ഭയത്താൽ വിറെച്ച് അവനോട് പറഞ്ഞു.
മഹേന്ദ്ര ഉവാച ദത്തഃ സമുചിതഃ ശാപോ മഹ്യം മായാപഹഃ പ്രഭോ । ഹൃതാം ന യാചേ സമ്പത്തിം കിഞ്ചിജ്ജ്ഞാനം ച ദേഹി മേ
മഹേന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: പ്രഭോ, മായയെ അകറ്റുന്നവനേ, എനിക്ക് നൽകിയ ശാപം ഉചിതമാണ്; നഷ്ടമായ സമ്പത്ത് ഞാൻ ചോദിക്കുന്നില്ല, എനിക്ക് കുറച്ച് ജ്ഞാനം മാത്രം തരിക.
ഐശ്വര്യം വിപദാം ബീജം ജ്ഞാനപ്രച്ഛന്നകാരണമ് । മുക്തിമാര്ഗകുഠാരശ്ച ഭക്തേശ്ച വ്യവധായകമ്
സമ്പത്ത് ദുരന്തങ്ങളുടെ വിത്താണ്, ജ്ഞാനം മറയ്ക്കുന്ന കാരണമാണ്, മോക്ഷമാർഗ്ഗം മുറിക്കുന്ന കത്തിയാണ്, ഭക്തിക്ക് തടസ്സവുമാണ്.
മുനിരുവാച ജന്മമൃത്യുജരാശോകരോഗബീജാങ്കുരം പരമ് । സമ്പത്തിതിമിരാന്ധശ്ച മുക്തിമാര്ഗം ന പശ്യതി
മുനി പറഞ്ഞു: ജനനം, മരണം, വൃദ്ധാവസ്ഥ, ദു:ഖം, രോഗം—ഇവയുടെ പരമമായ വിത്താണ് സമ്പത്ത്; സമ്പത്തിന്റെ ഇരുണ്ടിയിൽ കണ്ണടഞ്ഞവൻ മോക്ഷമാർഗ്ഗം കാണുന്നില്ല.
സമ്പന്മത്തോ വിമൂഢശ്ച സുരാമത്തഃ സ ഏവ ച । ബാന്ധവൈര്വേഷ്ടിതഃ സോഽപി ബന്ധുത്വേനൈവ ഹേ ഹരേ
സമ്പത്തിൽ മദം പിടിച്ചവൻ, ഭ്രമിച്ചവൻ, മദ്യം കുടിച്ചവനെപ്പോലെ, ബന്ധുക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവൻ—even അത്തവനും ഹരേ, ബന്ധത്തിന്റെ കെട്ടിൽ പെട്ടിരിക്കുന്നു.
സമ്പത്തിമദമത്തശ്ച വിഷയാന്ധശ്ച വിഹ്വലഃ । മഹാകാമീ രാജസികഃ സത്ത്വമാര്ഗം ന പശ്യതി
സമ്പത്തിൽ മദം പിടിച്ചവൻ, വിഷയങ്ങളിൽ കണ്ണടഞ്ഞവൻ, മനസ്സിൽ കലങ്ങുന്നവൻ, വലിയ ആഗ്രഹം നിറഞ്ഞവൻ, രാജസികസ്വഭാവമുള്ളവൻ—അവൻ സത്വമാർഗ്ഗം കാണുന്നില്ല.
ദ്വിവിധോ വിഷയാന്ധശ്ച രാജസസ്താമസഃ സ്മൃതഃ । അശാസ്ത്രജ്ഞസ്താമസശ്ച ശാസ്ത്രജ്ഞോ രാജസഃ സ്മൃതഃ
വിഷയങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ഇരുപ്രകാരമുള്ള അന്ധതയാണ് പറയുന്നത്. ഒന്നാമത്തേത് രാജസസ്വഭാവമുള്ളതും രണ്ടാമത്തേത് താമസസ്വഭാവമുള്ളതുമാണ്. ശാസ്ത്രം അറിയാത്തവൻ താമസസ്വഭാവിയെന്നും, ശാസ്ത്രം അറിയുന്നവൻ രാജസസ്വഭാവിയെന്നും പറയുന്നു.
ശാസ്ത്രം ച ദ്വിവിധം മാര്ഗം ദര്ശയേത്സുരപുങ്ഗവ । പ്രവൃത്തിബീജമേകം ച നിവൃത്തേഃ കാരണം പരമ്
ശ്രേഷ്ഠനായ ദേവതാവരേ, ശാസ്ത്രം രണ്ട് വഴികൾ കാണിക്കുന്നു. ഒന്നാം വഴി ലോകകാര്യങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടാനുള്ളതും, രണ്ടാമത്തേത് എല്ലാം വിട്ടുനിൽക്കാനുള്ള ഉത്തമകാരണമുമാണ്.
ചരന്തി ജീവിനശ്ചാദൌ പ്രവൃത്തേര്ദുഃഖവര്ത്മനി । സ്വച്ഛന്ദം ച പ്രസന്നം ച നിര്വിരോധം ച സന്തതമ്
ജീവികൾ ആദ്യം ദുഃഖം നിറഞ്ഞ പ്രവൃത്തി എന്ന പാതയിലാണ് നടക്കുന്നത്. എന്നാൽ അതു സ്വതന്ത്രവും സന്തോഷകരവും എപ്പോഴും തടസ്സമില്ലാത്തതുപോലെയും തോന്നുന്നു.
ആയാതി മധുനോ ലോഭാത്ക്ലേശേന സുഖമാനിതഃ । പരിണാമേ നാശബീജേ ജന്മമൃത്യുജരാകരേ
തേനിനോടുള്ള ആസക്തിയാൽ ആനന്ദം തേടി കഷ്ടപ്പെടുമ്പോൾ, അവസാനം അതു നാശം കൊണ്ടുവരുന്നു; ജനനം, മരണം, വയസ്സു എന്നിവയുടെ വിത്ത് വിതറിയതാകുന്നു.
അനേകജന്മപര്യന്തം കൃത്വാ ച ഭ്രമണം മുദാ । സ്വകര്മവിഹിതായാം ച നാനായോന്യാം ക്രമേണ ച
അങ്ങനെ അനേകം ജന്മങ്ങളിൽ സന്തോഷത്തോടെ സഞ്ചരിച്ച്, ഓരോരുത്തരും തങ്ങളുടെ കർമ്മപ്രകാരം വിവിധയിനം ഗർഭങ്ങളിൽ തുടർച്ചയായി ജനിക്കുന്നു.
തതശ്ചേശാനുഗഹാഗ്രച്ച സത്സങ്ഗം ലഭതേ ച സഃ । സഹസ്രേഷു ശതേഷ്വേകോ ഭവാബ്ധിപാരകാരണമ്
ശേഷം, പരമേശ്വരന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ, ഒരുത്തൻ നല്ലവരുടെ സാന്നിധ്യം ലഭിക്കുന്നു. ആയിരങ്ങൾക്കിടയിൽ ഒരാളാണ് ഭവസമുദ്രം കടക്കാനുള്ള മാർഗം കണ്ടെത്തുന്നത്.
സാധുസ്തത്ത്വപ്രദീപേന മുക്തിമാര്ഗം പ്രദര്ശയേത് । തദാ കരോതി യത്നം ച ജീവോ ബന്ധനഖണ്ഡനേ
ഒരു സന്മനുഷ്യൻ സത്യത്തിന്റെ വിളക്കുപോലെ മോക്ഷമാർഗം കാണിക്കുന്നു. അപ്പോൾ ആ ആത്മാവ് ബന്ധനം തകർക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നു.
അനേകജന്മയോഗേന തപസാനശനേന ച । തദാ ലഭേന്മുക്തിമാര്ഗം നിര്വിഘ്നം സുഖദം പരമ്
അനേകം ജന്മങ്ങളുടെ യോഗവും, തപസ്സും ഉപവാസവുംകൊണ്ടു, അവസാനം ആൾക്ക് തടസ്സമില്ലാത്ത പരമാനന്ദം നൽകുന്ന മോക്ഷമാർഗം ലഭിക്കുന്നു.
ഇദം ശ്രുതം ഗുരോര്വക്യാദ്യത് പൃച്ഛസി പുരന്ദര । മുനേസ്തദ്വചനം ശ്രുത്വാ വീതരാഗോ ബഭൂവ സഃ
പുരന്ദരാ, ഗുരുവിന്റെ വാക്കുകളിൽ നിന്നാണ് നീ കേട്ടത്. ആ മുനിയുടെ ഉപദേശം കേട്ടപ്പോൾ അവൻ ആസക്തി വിട്ടു.
വൈരാഗ്യം വര്ധയാമാസ തസ്യ ബ്രഹ്മന് ദിനേ ദിനേ । മുനേഃ സ്ഥാനാദ് ഗൃഹം ഗത്വാ സ ദദര്ശാമരാവതീമ്
ബ്രഹ്മനേ, അവന്റെ വൈരാഗ്യം ദിവസേന വർധിച്ചു. മുനിയുടെ വാസസ്ഥലത്തിൽ നിന്ന് വീട്ടിലേക്ക് പോയി, അവൻ അമരാവതി കണ്ടു.
ദൈത്യൈരസുരസങ്ഘൈശ്ച സമാകീര്ണാം ഭയാകുലാമ് । വിഷമോപപ്ലവാം പുത്രബന്ധുഹീനാം ച കുത്രചിത്
അവിടെ ദൈത്യരും അസുരസംഘങ്ങളും നിറഞ്ഞു, ഭയത്തിൽ ആകുലമായും, ദുരന്തങ്ങളിൽ പെട്ടതായും, ചിലിടങ്ങളിൽ മക്കളെയും ബന്ധുക്കളെയും നഷ്ടപ്പെട്ടതായും അവൻ കണ്ടു.
പിതൃമാതൃകലത്രാദിവിഹീനാമതിചഞ്ചലാമ് । ശത്രുഗ്രസ്താം ച താം ദൃഷ്ട്വാ ജഗാമ വാക്പതിം പ്രതി
പിതാവും മാതാവും ഭാര്യയും മറ്റുള്ളവരും ഇല്ലാതായി, വളരെ അസ്ഥിരമായും, ശത്രുക്കളുടെ പിടിയിലായും ആ നഗരം കണ്ടപ്പോൾ, അവൻ വാക്പതിയോട് പോയി.
ശക്രോ മന്ദാകിനീതീരേ ദദര്ശ ഗുരുമീശ്വരമ് । ധ്യായമാനം പരം ബ്രഹ്മ ഗങ്ഗാതോയേ സ്ഥിതം പരമ്
മന്ദാകിനി തീരത്ത്, ശക്രൻ തന്റെ ഗുരുവായ ഈശ്വരനെ കണ്ടു. അദ്ദേഹം പരബ്രഹ്മത്തിൽ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട് ഗംഗാജലത്തിൽ നില്ക്കുന്നവനായിരുന്നു.
സൂര്യാഭിസമ്മുഖം പൂര്വമുഖം ച വിശ്വതോമുഖമ് । സാശ്രുനേത്രം പുലകിനം പരമാനന്ദസംയുതമ്
സൂര്യനെ നേരെയും, കിഴക്കോട്ടും, എല്ലാ ദിശകളിലേക്കും മുഖം തിരിച്ച്, കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞും, ആനന്ദത്തിൽ വിറയുന്ന ദേഹത്തോടും, പരമാനന്ദത്തിൽ ലീനനായി അദ്ദേഹം നിന്നു.
വരിഷ്ഠം ച ഗരിഷ്ഠം ച ധര്മിഷ്ഠം ശ്രേഷ്ഠസേവിതമ് । പ്രേഷ്ഠം ച ബന്ധുവര്ഗാണാമതിശ്രേഷ്ഠം ച ജ്ഞാനിനാമ്
അവൻ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനും, ഏറ്റവും മാന്യനും, ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചവനും, ഉത്തമന്മാരാൽ സേവിക്കപ്പെടുന്നവനും, ബന്ധുക്കൾക്കിടയിൽ ഏറ്റവും പ്രിയനും, ജ്ഞാനികളിൽ അതിശ്രേഷ്ഠനുമായിരുന്നു.
ജ്യേഷ്ഠം ച ഭ്രാതൃവര്ഗാണാമനിഷ്ടം സുരവൈരിണാമ് । ദൃഷ്ട്വാ ഗുരും ജപന്തം ച തത്ര തസ്ഥൌ സുരേശ്വരഃ
സഹോദരന്മാരിൽ ഏറ്റവും മൂത്തവനും, ദൈവശത്രുക്കൾക്ക് ഇഷ്ടമല്ലാത്തവനും. ഗുരു ജപം ചെയ്യുന്നത് കണ്ടു, ദേവതകളുടെ അധിപൻ അവിടെ നിന്നു.
പ്രഹരാന്തേ ഗുരും ദൃഷ്ട്വാ ചോത്ഥിതം പ്രണനാമ സഃ । പ്രണമ്യ ചരണാമ്ഭോജേ രുരോദോച്ചൈര്മുഹുര്മുഹുഃ
ദിവസം അവസാനിച്ചപ്പോൾ, ഗുരു എഴുന്നേറ്റതും അവൻ വന്ദിച്ചു. ഗുരുവിന്റെ പാദപദ്മങ്ങളിൽ വീണു, അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ഉച്ചത്തിൽ കരഞ്ഞു.
വൃത്താന്തം കഥയാമാസ ബ്രഹ്മശാപാദികം തഥാ । പുനര്വരോപലബ്ധിം ച ജ്ഞാനപ്രാപ്തിം സുദുര്ലഭാമ്
ബ്രഹ്മന്റെ ശാപം തുടങ്ങിയ സംഭവങ്ങൾ അവൻ പറഞ്ഞു. പിന്നെ വരദാനം വീണ്ടും ലഭിച്ചതും, അത്യന്തം ദുർലഭമായ ജ്ഞാനം നേടിയതും വിവരിച്ചു.
വൈരിഗ്രസ്താം ച സ്വപുരീം ക്രമേണൈവ സുരേശ്വരഃ । ശിഷ്യസ്യ വചനം ശ്രുത്വാ സുബുദ്ധിര്വദതാം വരഃ
ശിഷ്യന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, വാക്കിൽ ഏറ്റവും പ്രാവീണ്യമുള്ള ദേവേന്ദ്രൻ, ശത്രുക്കൾ പിടിച്ചെടുത്ത തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് ക്രമമായി മടങ്ങി.
ബൃഹസ്പതിരുവാചേദം കോപസംരക്തലോചനഃ । ഗുരുരുവാച ശ്രുതം സര്വം സുരശ്രേഷ്ഠ മാ രോദീര്വചനം ശൃണു
കോപത്തിൽ കണ്ണുകൾ ചുവന്ന ബ്രഹസ്പതി ഗുരുവായി പറഞ്ഞു: 'സകലവും ഞാൻ കേട്ടു, ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, നീ കരയേണ്ട, എന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധിക്കൂ.'