തപസാം ഫലദാതാ ച കര്മണാം ച യദാജ്ഞയാ । വിഷ്ണുഃ പാതാ ച സര്വേഷാം യദ്ഭയാത്പാതി സന്തതമ്
തപസ്സിനും കര്മ്മങ്ങള്ക്കും ഫലം നല്കുന്നവൻ; അവന്റെ ആജ്ഞയാൽ വിഷ്ണു എല്ലാം എപ്പോഴും സംരക്ഷിക്കുന്നു.
കാലാഗ്നിരുദ്രഃ സംഹര്താ സര്വവിശ്വേഷു യദ്ഭയാത് । ശിവോ മൃത്യുഞ്ജയശ്ചൈവ ജ്ഞാനിനാം ച ഗുരോര്ഗുരുഃ
കാലൻ, അഗ്നി, രുദ്രൻ എന്നിവരും അവനോടുള്ള ഭയത്താൽ ലോകങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നു; ശിവനും മൃത്യുഞ്ജയനും ജ്ഞാനികൾക്കു ഗുരുക്കളുടെ ഗുരുവാണ്.
യജ്ജ്ഞാനാജ്ജ്ഞാനവാനസ്തി യോഗീശോ ജ്ഞാനവിത്പ്രഭുഃ । പരമാനന്ദയുക്തശ്ച ഭക്തിവൈരാഗ്യസംയുതഃ
അവനെ അറിയുന്നതിലൂടെ ഒരുവൻ ജ്ഞാനിയാകുന്നു, യോഗികളുടെ നാഥനായി, ജ്ഞാനത്തിന്റെ അധിപനായി, പരമാനന്ദം, ഭക്തി, വൈരാഗ്യം എന്നിവയോടെ സമ്പന്നനാകുന്നു.
യദ്ഭയാദ്വാതി പവനഃ പ്രവരഃ ശീഘ്രഗാമിനാമ് । തപനശ്ച പ്രതപതി യദ്ഭയാത്സന്തതം സതി
അവനോടുള്ള ഭയത്താൽ വാതം, വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവരിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനി, വീശുന്നു; സൂര്യനും അവനോടുള്ള ഭയത്താൽ എപ്പോഴും പ്രകാശിക്കുന്നു.
യദാജ്ഞയാ വര്ഷതീന്ദ്രോ മൃത്യുശ്ചരതി ജന്തുഷു । യദാജ്ഞയാ ദഹേദ്വഹ്നിര്ജലമേവം സുശീതലമ്
അവന്റെ ആജ്ഞയാൽ ഇന്ദ്രൻ മഴ പെയ്യിക്കുന്നു, മരണം ജീവികളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു; അവന്റെ ആജ്ഞയാൽ അഗ്നി വെള്ളത്തെയും കത്തിച്ച് അതിനെ തണുപ്പാക്കാനും കഴിയും.
ദിശോ രക്ഷന്തി ദിക്പാലാ മഹാഭീതാ യദാജ്ഞയാ । ഭ്രമന്തി രാശിചക്രാണി ഗ്രഹാശ്ച യദ്ഭയേന ച
ദിശകളുടെ രക്ഷകർ വലിയ ഭയത്തോടെ അവന്റെ ആജ്ഞയാൽ ദിശകൾ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നു; രാശികളും ഗ്രഹങ്ങളും അവനോടുള്ള ഭയത്താൽ ചുറ്റുന്നു.
ഭയാത്ഫലന്തി വൃക്ഷാശ്ച പുഷ്യന്ത്യപി ച യദ്ഭയാത് । യദാജ്ഞാം തു പുരസ്കൃത്യ കാലഃ കാലേ ഹരേദ്ഭയാത്
അവനോടുള്ള ഭയത്താൽ മരങ്ങൾ ഫലം കായ്ക്കുന്നു, വളരുന്നു; അവന്റെ ആജ്ഞയോടെ കാലം നിർദ്ദിഷ്ട സമയത്ത് എല്ലാം പിടിച്ചെടുക്കുന്നു.
തഥാ ജലസ്ഥലസ്ഥാശ്ച ന ജീവന്തി യദാജ്ഞയാ । അകാലേ നാഹരേദ്വിദ്ധം രണേഷു വിഷമേഷു ച
അങ്ങനെ, ജലത്തിലും കരയിലും ജീവിക്കുന്നവർ അവന്റെ ആജ്ഞയില്ലാതെ ജീവിക്കാറില്ല; തെറ്റായ സമയത്ത്, യുദ്ധത്തിലും കഷ്ടതയിലും പരിക്കേറ്റവർ മരിക്കാറില്ല.
ധത്തേ വായുസ്തോയരാശിം തോയം കൂര്മം തദാജ്ഞയാ । കൂര്മോഽനന്തം സ ച ക്ഷോണീം സമുദ്രാന് സാ ച പര്വതാന്
അവന്റെ ആജ്ഞയാൽ വായു സമുദ്രജലം ചുമക്കുന്നു; ജലം ആമയെ ചുമക്കുന്നു; ആമ അനന്തനെ ചുമക്കുന്നു; അനന്തൻ ഭൂമിയെ ചുമക്കുന്നു; ഭൂമി സമുദ്രങ്ങളെ ചുമക്കുന്നു; സമുദ്രങ്ങൾ പർവതങ്ങളെ ചുമക്കുന്നു.
സര്വാ ചൈവ ക്ഷമാരൂപാ നാനാരത്നം ബിഭര്തി യാ । യതഃ സര്വാണി ഭൂതാനി സ്ഥീയന്തേ ഹന്തി തത്ര ഹി
ഭൂമിയുടെ രൂപത്തിൽ അവൾ എല്ലാ വിധ രത്നങ്ങളും ചുമക്കുന്നു; അവളാൽ എല്ലാ ജീവികളും നിലനിൽക്കുന്നു, അവളിൽ തന്നെ നശിക്കുന്നു.
ഇന്ദ്രായുശ്ചൈവ ദിവ്യാനാം യുഗാനാമേകസപ്തതിഃ । അഷ്ടാവിംശേ ശക്രപാതേ ബ്രഹ്മണശ്ച ദിവാനിശമ്
ദേവന്മാരിൽ ഇന്ദ്രന്റെ ആയുസ്സ് എഴുപത്തൊന്ന് യുഗങ്ങളാണ്; ഇരുപത്തിയെട്ടാമത്തെ ഇന്ദ്രന്റെ കാലാവസാനത്തിൽ ബ്രഹ്മാവിന് രാവും പകലുമാണ്.
ഏവം ത്രിംശദ്ദിനൈര്മാസോ ദ്വാഭ്യാമാഭ്യാമൃതുഃ സ്മൃതഃ । ഋതുഭിഃ ഷഡ്ഭിരേവാബ്ദം ബ്രഹ്മണോ വൈ വയഃ സ്മൃതമ്
അങ്ങനെ, മുപ്പത് ദിവസങ്ങൾ ഒരു മാസം; രണ്ട് മാസങ്ങൾ ഒരു ঋതു; ആറു ঋതുക്കൾ ചേർന്ന് ഒരു വർഷം, അത് ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഒരു വർഷമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
ബ്രഹ്മണശ്ച നിപാതേ ച ചക്ഷുരുന്മീലനം ഹരേഃ । ചക്ഷുരുന്മീലനേ തസ്യ ലയം പ്രാകൃതികം വിദുഃ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ കാലാവസാനത്തിൽ ഹരിയുടെ കണ്ണ് തുറക്കുന്നു; അവന്റെ കണ്ണ് തുറക്കുമ്പോൾ പ്രകൃതിയിൽ ലയം സംഭവിക്കുന്നു എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.
പ്രലയേ പ്രാകൃതേ സര്വേ ദേവാദ്യാശ്ച ചരാചരാഃ । ലീനാ ധാതാ വിധാതാ ച ശ്രീകൃഷ്ണനാഭിപങ്കജേ
പ്രകൃതിയിൽ ലയം സംഭവിക്കുമ്പോൾ എല്ലാ ദേവതകളും ചലനസ്ഥിരജന്തുക്കളും, സ്രഷ്ടാവും നിയമകനും ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ നാഭിപദ്മത്തിൽ ലയിക്കുന്നു.
വിഷ്ണുഃ ക്ഷീരോദശായീ ച വൈകുണ്ഠേ യശ്ചതുര്ഭുജഃ । വിലീനാ വാമപാര്ശ്വേ ച കൃഷ്ണസ്യ പരമാത്മനഃ
പാലസമുദ്രത്തിൽ വിശ്രമിക്കുന്ന വിഷ്ണുവും, വൈകുണ്ഠത്തിൽ നാലു കൈകളോടെ നിലകൊള്ളുന്നവനും, കൃഷ്ണൻ എന്ന പരമാത്മാവിന്റെ ഇടതുഭാഗത്തേക്ക് ലയിക്കുന്നു.
യസ്യ ജ്ഞാനേ ശിവോ ലീനോ ജ്ഞാനാധീശഃ സനാതനഃ । ദുര്ഗായാം വിഷ്ണുമായായാം വിലീനാഃ സര്വശക്തയഃ
ശിവൻ, ജ്ഞാനത്തിന്റെ ശാശ്വതനായ അധിപൻ, കൃഷ്ണന്റെ ജ്ഞാനത്തിൽ ലയിക്കുന്നു; ദുർഗ്ഗയായ വിഷ്ണുമായയിൽ എല്ലാ ശക്തികളും ലയിച്ചിരിക്കുന്നു.
സാ ച കൃഷ്ണസ്യ ബുദ്ധൌ ച ബുദ്ധ്യധിഷ്ഠാതൃദേവതാ । നാരായണാംശഃ സ്കന്ദശ്ച ലീനോ വക്ഷസി തസ്യ ച
അവൾ കൃഷ്ണന്റെ മനസ്സിലെ ബുദ്ധിക്ക് അധിപതിയായ ദേവതയാണ്; നാരായണന്റെ ഭാഗവും, സ്കന്ദനും അവന്റെ നെഞ്ചിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്നു.
ശ്രീകൃഷ്ണാംശശ്ച തദ്ബാഹൌ ദേവാധീശോ ഗണേശ്വരഃ । പദ്മാംശാശ്ചൈവ പദ്മായാം സാ രാധായാം ച സുവ്രതേ
കൃഷ്ണന്റെ ഭുജങ്ങളിൽ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ഭാഗം ദേവന്മാരുടെ അധിപനായ ഗണപതിയാണ്; പദ്മയുടെ ഭാഗങ്ങൾ പദ്മയിലും രാധയിലും നിലകൊള്ളുന്നു, സുദർശനയേ.
ഗോപ്യശ്ചാപി ച തസ്യാം ച സര്വാശ്ച ദേവയോഷിതഃ । കൃഷ്ണപ്രാണാധിദേവീ സാ തസ്യ പ്രാണേഷു സംസ്ഥിതാ
ഗോപികളും എല്ലാ ദേവീസ്ത്രികളും അവളിൽ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു; കൃഷ്ണന്റെ പ്രാണങ്ങളിൽ അവൾ പ്രാണങ്ങളുടെ അധിഷ്ഠാതൃദേവിയായി നിലകൊള്ളുന്നു.
സാവിത്രീ ച സരസ്വത്യാം വേദാഃ ശാസ്ത്രാണി യാനി ച । സ്ഥിതാ വാണീ ച ജിഹ്വായാം യസ്യ ച പരമാത്മനഃ
സാവിത്രി സരസ്വതിയിലും, എല്ലാ വേദങ്ങളും ശാസ്ത്രങ്ങളും അവളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; വാണി പരമാത്മാവിന്റെ നാവിന്റെ അഗ്രത്തിൽ വസിക്കുന്നു.
ഗോലോകസ്യ ച ഗോപാശ്ച വിലീനാസ്തസ്യ ലോമസു । തത്പ്രാണേഷു ച സര്വേഷാം പ്രാണാ വാതാ ഹുതാശനാഃ
ഗോലോകത്തിലെ ഗോപന്മാർ അവന്റെ രോമങ്ങളിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്നു; എല്ലാവരുടെയും പ്രാണനും വായുവും അഗ്നിയും അവന്റെ പ്രാണങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
ജഠരാഗ്നൌ വിലീനാശ്ച ജലം തദ്രസനാഗ്രതഃ । വൈഷ്ണവാശ്ചരണാമ്ഭോജേ പരമാനന്ദസംയുതാഃ
ജഠരാഗ്നി വയറ്റിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്നു; വെള്ളം നാവിന്റെ അഗ്രത്തിൽ; പരമാനന്ദം നിറഞ്ഞ വൈഷ്ണവന്മാർ അവന്റെ പാദപങ്കജങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
സാരാത്സാരതരാ ഭക്തിരസപീയൂഷപായിനഃ । വിരാഡംശാശ്ച മഹതി ലീനാഃ കൃഷ്ണേ മഹാവിരാട്
സാരത്തിന്റെ സാരമായ ഭക്തിരസാമൃതം കുടിക്കുന്നവർ, മഹാവിരാടായ കൃഷ്ണനിൽ, വിരാടിന്റെ ഭാഗങ്ങളോടൊപ്പം ലയിച്ചിരിക്കുന്നു.
യസ്യൈവ ലോമകൂപേഷു വിശ്വാനി നിഖിലാനി ച । യസ്യ ചക്ഷുഷ ഉന്മേഷേ പ്രാകൃതഃ പ്രലയോ ഭവേത്
അവന്റെ രോമരന്ധ്രങ്ങളിൽ എല്ലാ ലോകങ്ങളും നിലകൊള്ളുന്നു; അവന്റെ കണ്ണ് തുറക്കുമ്പോൾ സ്വാഭാവികമായ പ്രളയം സംഭവിക്കുന്നു.
ചക്ഷുരുന്മീലനേ സൃഷ്ടിര്യസ്യൈവ പുനരേവ സഃ । യാവത്കാലോ നിമേഷേണ താവദുന്മീലനേന ച
അവന്റെ കണ്ണ് തുറക്കുമ്പോൾ സൃഷ്ടി വീണ്ടും ഉണ്ടാകുന്നു; കണ്ണ് അടയ്ക്കുന്ന സമയം എത്രയോ, അത്രയും സമയം തുറക്കലും നീളുന്നു.
ബ്രഹ്മണശ്ച ശതാബ്ദേ ച സൃഷ്ടേഃ സൂത്രലയഃ പുനഃ । ബ്രഹ്മസൃഷ്ടിലയാനാം ച സംഖ്യാ നാസ്ത്യേവ സുവ്രതേ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ നൂറുവർഷം കഴിഞ്ഞാൽ സൃഷ്ടിയുടെ ലയമുണ്ടാകും; ബ്രഹ്മാവിന്റെ സൃഷ്ടികളും ലയങ്ങളും എത്രയാണെന്ന് എണ്ണാനാവില്ല, സുദർശനയേ.
യഥാ ഭൂരജസാം ചൈവ സംഖ്യാനം നൈവ വിദ്യതേ । ചക്ഷുര്നിമേഷേ പ്രലയോ യസ്യ സര്വാന്തരാത്മനഃ
ഭൂമിയിലെ പൊടിക്കണങ്ങൾ എത്രയാണെന്ന് ആരും അറിയില്ല; അതുപോലെ അവന്റെ കണ്ണ് അടയ്ക്കുമ്പോൾ എല്ലാവരുടെയും അന്തർആത്മയ്ക്ക് പ്രളയം സംഭവിക്കുന്നു.
ഉന്മീലനേ പുനഃ സൃഷ്ടിര്ഭവേദേവേശ്വരേച്ഛയാ । സ കൃഷ്ണഃ പ്രലയേ തസ്യാം പ്രകൃതൌ ലീന ഏവ ഹി
കണ്ണ് തുറക്കുമ്പോൾ ദൈവത്തിന്റെ ഇച്ഛയാൽ സൃഷ്ടി വീണ്ടും ഉണ്ടാകുന്നു; പ്രളയസമയത്ത് കൃഷ്ണൻ പ്രകൃതിയിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഏകൈവ ച പരാ ശക്തിര്നിര്ഗുണഃ പരമഃ പുമാന് । സദേവേദമഗ്ര ആസീദിതി വേദവിദോ വിദുഃ
ഒന്നേ ഒരു പരാശക്തി മാത്രം ഉണ്ട്; പരമപുരുഷൻ ഗുണരഹിതനാണ്. വേദങ്ങൾ അറിയുന്നവർ പറയുന്നു: 'ആദിയിൽ അതു മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ'.
മൂലപ്രകൃതിരവ്യക്താപ്യവ്യാകൃതപദാഭിധാ । ചിദഭിന്നത്വമാപന്നാ പ്രലയേ സൈവ തിഷ്ഠതി
അവ്യക്തമായ മൂലപ്രകൃതിയും, അവ്യാകൃതപദം എന്നറിയപ്പെടുന്നതും, ചൈതന്യത്തോടൊന്നായി പ്രളയസമയത്ത് മാത്രം നിലനിൽക്കുന്നു.