ശേഷോ വക്ത്രസഹസ്രേണ നഹി യദ്വക്തുമീശ്വരഃ । മൃത്യുഞ്ജയോ ന ക്ഷമശ്ച വക്തും പഞ്ചമുഖേന ച
ആ ഗുണങ്ങൾ പറയാൻ ആയിരം വായുള്ള ശേഷനും കഴിയില്ല; അഞ്ചു വായുള്ള മൃത്യുഞ്ജയനും അതിന് കഴിയില്ല.
ധാതാ ചതുര്ണാം വേദാനാം വിധാതാ ജഗതാമപി । ബ്രഹ്മാ ചതുര്മുഖേനൈവ നാലം വിഷ്ണുശ്ച സര്വവിത്
നാലു വേദങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചവനും ലോകങ്ങളെ ക്രമീകരിച്ചവനും നാലു മുഖമുള്ള ബ്രഹ്മാവിനും, എല്ലാം അറിയുന്ന വിഷ്ണുവിനും അതിന് കഴിയില്ല.
കാര്തികേയഃ ഷണ്മുഖേന നാപി വക്തുമലം ധ്രുവമ് । ന ഗണേശഃ സമര്ഥശ്ച യോഗീന്ദ്രാണാം ഗുരോര്ഗുരുഃ
ആറ് മുഖമുള്ള കാർത്തികേയനും അതു പറയാൻ കഴിയില്ലെന്ന് ഉറപ്പാണ്; യോഗിമാരുടെ ഗുരുവായ ഗണപതിക്കും കഴിയില്ല.
സാരഭൂതാശ്ച ശാസ്ത്രാണാം വേദാശ്ചത്വാര ഏവ ച । കലാമാത്രം യദ്ഗുണാനാം ന വിദന്തി ബുധാശ്ച യേ
ശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും നാലു വേദങ്ങളുടെയും സാരവും, ജ്ഞാനികൾ പോലും ദേവിയുടെ ഗുണങ്ങളിൽ ഒരു ഭാഗം പോലും അറിയുന്നില്ല.
സരസ്വതീ ജഡീഭൂതാ നാലം തദ്ഗുണവര്ണനേ । സനത്കുമാരോ ധര്മശ്ച സനന്ദനഃ സനാതനഃ
സരസ്വതിക്ക് പോലും ആ ഗുണങ്ങൾ വിവരിക്കാൻ വാക്കില്ലാതാവും; സനത്കുമാരനും ധർമ്മനും സനന്ദനനും സനാതനനും അതുപോലെ.
സനകഃ കപിലഃ സൂര്യോ യേഽന്യേ ച ബ്രഹ്മണഃ സുതാഃ । വിചക്ഷണാ ന യദ്വക്തും കിഞ്ചാന്യേ ജഡബുദ്ധയഃ
സനകനും കപിലനും സൂര്യനും ബ്രഹ്മാവിന്റെ മറ്റ് പുത്രന്മാരും അതു പറയാൻ കഴിയുന്നവരല്ല; അപ്പോൾ ബുദ്ധിഹീനർക്ക് എങ്ങനെ കഴിയുമെന്നോ?
ന യദ്വക്തും ക്ഷമാഃ സിദ്ധാ മുനീന്ദ്രാ യോഗിനസ്തഥാ । കേ ചാന്യേ ച വയം കേ വാ ശ്രീദേവ്യാ ഗുണവര്ണനേ
സിദ്ധന്മാർക്കും മഹർഷികൾക്കും യോഗിമാർക്കും അതു പറയാൻ കഴിയില്ല; അപ്പോൾ ഞങ്ങൾക്കും മറ്റുള്ളവർക്കും ദേവിയുടെ ഗുണങ്ങൾ വിവരിക്കാൻ എങ്ങനെ കഴിയും?
ധ്യായന്തേ യത്പദാമ്ഭോജം ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാദയഃ । അതിസാധ്യം സ്വഭക്താനാം തദന്യേഷാം സുദുര്ലഭമ്
ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും ശിവനും മറ്റുള്ളവരും ദേവിയുടെ കമലപാദങ്ങളിൽ ധ്യാനം ചെയ്യുന്നു; ഭക്തന്മാർക്ക് അതു വളരെ എളുപ്പമാണ്, പക്ഷേ മറ്റുള്ളവർക്കു അതു വളരെ ദുർലഭം.
കശ്ചിത്കിഞ്ചിദ്വിജാനാതി തദ്ഗുണോത്കീര്തനം ശുഭമ് । അതിരിക്തം വിജാനാതി ബ്രഹ്മാ ബ്രഹ്മവിശാരദഃ
ആർക്കെങ്കിലും അമ്മയുടെ ഗുണങ്ങളും മഹത്വവും കുറച്ച് മാത്രം അറിയാം; അതിൽ കൂടുതൽ ബ്രഹ്മാവു്, ബ്രഹ്മജ്ഞാനിയിൽ ഏറ്റവും പ്രഗത്ഭൻ, അറിയുന്നു.
തതോഽതിരിക്തം ജാനാതി ഗണേശോ ജ്ഞാനിനാം ഗുരുഃ । സര്വാതിരിക്തം ജാനാതി സര്വജ്ഞഃ ശമ്ഭുരേവ സഃ
അതിലും കൂടുതൽ ജ്ഞാനം ജ്ഞാനികളുടെ ഗുരുവായ ഗണപതി അറിയുന്നു; എന്നാൽ എല്ലാം മുഴുവനും അറിയുന്നത് സർവ്വജ്ഞനായ ശിവൻ മാത്രമാണ്.
തസ്മൈ ദത്തം പുരാ ജ്ഞാനം കൃഷ്ണേന പരമാത്മനാ । അതീവ നിര്ജനേഽരണ്യേ ഗോലോകേ രാസമണ്ഡലേ
പുരാതനകാലത്ത്, അതീവ ശാന്തമായ കാടിൽ, ഗോലോകത്തിൽ, രാസമണ്ഡലത്തിനുള്ളിൽ, പരമാത്മാവായ കൃഷ്ണൻ ശിവനു് ഈ ജ്ഞാനം നൽകിയിരുന്നു.
തത്രൈവ കഥിതം കിഞ്ചിത്തദ്ഗുണോത്കീര്തനം ശുഭമ് । ധര്മം ച കഥയാമാസ ശിവലോകേ ശിവഃ സ്വയമ്
അവിടെ അമ്മയുടെ ഗുണങ്ങളും മഹത്വവും കുറച്ച് മാത്രം പറയപ്പെട്ടു; പിന്നെ ശിവലോകത്തിൽ ശിവൻ തന്നെ ധർമ്മം വിശദീകരിച്ചു.
ധര്മസ്തു കഥയാമാസ ഭാസ്വതേ പൃച്ഛതേ തഥാ । യാമാരാധ്യ മത്പിതാപി സമ്പ്രാപ തപസാ സതി
അവിടെ ശിവൻ ഭാസ്കരനോടു്, അവൻ ചോദിച്ചതിനാൽ, ആ ധർമ്മം പറഞ്ഞു; അതു് ആരാധിച്ച് എന്റെ അച്ഛനും തപസ്സിലൂടെ അതിനെ പ്രാപിച്ചു.
പൂര്വം സ്വം വിഷയം ചാഹം ന ഗൃഹ്ണാമി പ്രയത്നതഃ । വൈരാഗ്യയുക്തസ്തപസേ ഗന്തുമിച്ഛാമി സുവ്രതേ
മുൻകാലത്ത് ഞാൻ എന്റെ രാജ്യം ആവേശത്തോടെ സ്വീകരിച്ചില്ല; വിരക്തിയോടെ, സുമനസ്സുള്ളവളേ, തപസ്സിനായി പോകാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.
തദാ മാം കഥയാമാസ പിതാ തദ്ഗുണകീര്തനമ് । യഥാഗമം തദ്വദാമി നിബോധാതീവ ദുര്ഗമമ്
അപ്പോൾ എന്റെ അച്ഛൻ അമ്മയുടെ ഗുണകീർത്തനം എന്നോട് പറഞ്ഞു; ഞാൻ കേട്ടതുപോലെ ഇപ്പോൾ അതു് പറയാം — അതു് വളരെ ദുഷ്കരം ആണു്, ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കു.
തദ്ഗുണം സാ ന ജാനാതി തദന്യസ്യ ച കാ കഥാ । യഥാകാശോ ന ജാനാതി സ്വാന്തമേവ വരാനനേ
അമ്മക്ക് തന്നെ തന്റെ ഗുണങ്ങൾ അറിയില്ല — പിന്നെ മറ്റൊരാളുടെ കാര്യം പറയേണ്ടതുണ്ടോ? ആകാശം തന്നെ തന്റെ ഉള്ളളവു് അറിയാത്തതുപോലെ തന്നെയാണു്, സുന്ദരവദനേ.
സര്വാത്മാ സര്വഭഗവാന് സര്വകാരണകാരണഃ । സര്വേശ്വരശ്ച സര്വാദ്യഃ സര്വവിത്പരിപാലകഃ । ൨൫ നിത്യരൂപീ നിത്യദേഹീ നിത്യാനന്ദോ നിരാകൃതിഃ । നിരങ്കുശോ നിരാശങ്കോ നിര്ഗുണശ്ച നിരാമയഃ
അവൻ എല്ലായിടത്തും ഉള്ള ആത്മാവും, എല്ലാം ഭരിക്കുന്നവനും, എല്ലായ്ക്കാരണങ്ങളുടെയും കാരണവും, എല്ലാം നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും, എല്ലാം അറിയുന്നവനും, രക്ഷകനും, ശാശ്വതരൂപനും, ശാശ്വതശരീരനും, ശാശ്വതാനന്ദസ്വരൂപനും, രൂപരഹിതനും, നിയന്ത്രണമില്ലാത്തവനും, സംശയമില്ലാത്തവനും, ഗുണരഹിതനും, രോഗരഹിതനും ആണു.
നിര്ലിപ്തഃ സര്വസാക്ഷീ ച സര്വാധാരഃ പരാത്പരഃ । മായാവിശിഷ്ടഃ പ്രകൃതിസ്തദ്വികാരാശ്ച പ്രാകൃതാഃ
അവൻ ആസ്വാദനമില്ലാത്തവനും, എല്ലാം സാക്ഷിയായവനും, എല്ലാം താങ്ങുന്നവനും, പരമത്തിനും അതീതനായവനും, മായയാൽ വ്യത്യസ്തനായവനും, പ്രകൃതിയും അതിന്റെ ഭേദങ്ങളും അവനിൽ സ്വാഭാവികമായുള്ളവയുമാണ്.
സ്വയം പുമാംശ്ച പ്രകൃതിസ്താവഭിന്നൌ പരസ്പരമ് । യഥാ വഹ്നേസ്തസ്യ ശക്തിര്ന ഭിന്നാസ്ത്യേവ കുത്രചിത്
അവൻതന്നെ പുരുഷനും, പ്രകൃതിയും തമ്മിൽ യാതൊരു വ്യത്യാസവും ഇല്ല; തീയുടെ ശക്തി എവിടെയും അതിൽ നിന്ന് വേറായിട്ടില്ലാത്തതുപോലെ.
സേയം ശക്തിര്മഹാമായാ സച്ചിദാനന്ദരൂപിണീ । രൂപം ബിഭര്ത്യരൂപാ ച ഭക്താനുഗ്രഹഹേതവേ
ഈ ശക്തിയാണ് മഹാമായ, സത്ത്വം-ചിത്ത്-ആനന്ദസ്വരൂപിണി; ഭക്തന്മാരെ അനുഗ്രഹിക്കാൻ അവൾക്ക് രൂപവും, രൂപരഹിതത്വവും ഉണ്ട്.
ഗോപാലസുന്ദരീരൂപം പ്രഥമം സാ സസര്ജ ഹ । അതീവ കമനീയം ച സുന്ദരം സുമനോഹരമ്
ആവൾ ആദ്യം സൃഷ്ടിച്ചത് ഗോപാലസുന്ദരിയുടെ രൂപമാണ് — അതീവ ആകർഷകവും, സുന്ദരവുമായും, മനോഹരവുമായും.
നവീനനീരദശ്യാമം കിശോരം ഗോപവേഷകമ് । കന്ദര്പകോടിലാവണ്യം ലീലാധാമമനോഹരമ്
പുതിയ മഴമേഘംപോലെ കറുത്ത നിറം, യൗവനവാനായ കിഷോരൻ, ഗോപവേഷം, കോടിക്കണക്കിന് മന്മഥന്മാരുടെ സൗന്ദര്യം, ലീലകളുടെ ആസ്ഥാനവും, മനോഹരനും.
ശരന്മധ്യാഹ്നപദ്മാനാം ശോഭാമോചനലോചനമ് । ശരത്പാര്വണകോടീന്ദുശോഭാപ്രച്ഛാദനാനനമ്
ശരത്കാലത്തിന്റെ ഉച്ചക്കാല താമരകളുടെ ഭംഗിയെ മറികടക്കുന്ന കണ്ണുകൾ, ശരത്പൗർണ്ണമിയുടെ കോടിയോളം ചന്ദ്രന്മാരുടെ പ്രകാശത്തെ മറികടക്കുന്ന മുഖം.
അമൂല്യരത്നനിര്മാണനാനാഭൂഷണഭൂഷിതമ് । സസ്മിതം ശോഭിതം ശശ്വദമൂല്യപീതവാസസാ
അമൂല്യരത്നങ്ങളിൽ നിർമ്മിച്ച വിവിധാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവൻ, എപ്പോഴും പുഞ്ചിരിയോടെ, അമൂല്യമായ മഞ്ഞ വസ്ത്രം ധരിച്ചവൻ.
പരബ്രഹ്മസ്വരൂപം ച ജ്വലന്തം ബ്രഹ്മതേജസാ । സുഖദൃശ്യം ച ശാന്തം ച രാധാകാന്തമനന്തകമ്
പരബ്രഹ്മസ്വരൂപിയായവൻ, ബ്രഹ്മതേജസ്സിൽ ജ്വലിക്കുന്നവൻ, കാണാൻ അതീവ മനോഹരൻ, ശാന്തനും, രാധയുടെ അനന്തപ്രിയനും.
ഗോപീഭിര്വീക്ഷ്യമാണം ച സസ്മിതാഭിശ്ച സന്തതമ് । രാസമണ്ഡലമധ്യസ്ഥം രത്നസിംഹാസനസ്ഥിതമ്
ഗോപികൾ എപ്പോഴും പുഞ്ചിരിയോടെ അവനെ നോക്കുന്നു; രാസമണ്ഡലത്തിന്റെ നടുവിൽ, രത്നസിംഹാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നവൻ.
വംശീം ക്വണന്തം ദ്വിഭുജം വനമാലാവിഭൂഷിതമ് । കൌസ്തുഭേന്ദ്രമണീന്ദ്രേണ ശശ്വദ്വക്ഷഃസ്ഥലോജ്ജ്വലമ്
വംശി വായിക്കുന്ന, രണ്ടു കൈകളുള്ള, കാട്ടുപൂക്കളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, കൗസ്തുഭം എന്നും ഇന്ദ്രരത്നം എന്നും നെഞ്ചിൽ പ്രകാശിക്കുന്നവനാണ് അവൻ.
കുങ്കുമാഗുരുകസ്തുരീചന്ദനാര്ചിതവിഗ്രഹമ് । ചാരുചമ്പകമാലാക്തം മാലതീമാല്യമണ്ഡിതമ്
കുങ്കുമം, അഗുരു, കസ്തൂരി, ചന്ദനം എന്നിവകൊണ്ട് പൂജിക്കപ്പെടുന്ന ദേഹം; മനോഹരമായ ചാമ്പകമാലയും, മല്ലികാമാലയും അണിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ചാരുചന്ദ്രകശോഭാഢ്യം ചൂഡാവങ്ക്രിമരാജിതമ് । ഏവംഭൂതം ച ധ്യായന്തി ഭക്താ ഭക്തിപരിപ്ലുതാഃ
ആലോചനയിൽ മനോഹരമായ ചന്ദ്രക്കലയും, കിരീടത്തിൽ മയില്പീലി അലങ്കാരവും; ഇങ്ങനെ ഭക്തിയിൽ മുഴുകിയ ഭക്തർ അവനെ ധ്യാനിക്കുന്നു.
യദ്ഭയാജ്ജഗതാ ധാതാ വിധത്തേ സൃഷ്ടിമേവ ച । കര്മാനുസാരാല്ലിഖിതം കരോതി സര്വകര്മണാമ്
ആവനോടുള്ള ഭയത്താൽ ലോകത്തിന്റെ സ്രഷ്ടാവ് സൃഷ്ടി നടത്തുന്നു; കര്മ്മഫലമനുസരിച്ച് എല്ലാ പ്രവൃത്തികളും രേഖപ്പെടുത്തി നടപ്പാക്കുന്നു.