സ്വകര്മണാ സര്വസിദ്ധിമമരത്വം ലഭേദ് ധ്രുവമ് । ലഭേത്സ്വകര്മണാ വിഷ്ണോഃ സാലോക്യാദിചതുഷ്ടയമ്
സ്വന്തം പ്രവൃത്തിയാൽ ഒരുവൻ എല്ലാ സിദ്ധികളും അമരത്വവും ഉറപ്പായും നേടുന്നു. അതുപോലെ, സ്വന്തം പ്രവൃത്തിയാൽ ഒരുവൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ലോകത്തിൽ വാസം ഉൾപ്പെടെ നാലു വിധത്തിലുള്ള സമീപത്വവും നേടുന്നു.
സുരത്വം ച മനുത്വം ച രാജേന്ദ്രത്വം ലഭേന്നരഃ । കര്മണാ ച ശിവത്വം ച ഗണേശത്വം തഥൈവ ച
പ്രവൃത്തിയാൽ ഒരുവൻ ദേവതയായോ മനുഷ്യനായോ രാജാവായോ ആകുന്നു. അതുപോലെ, പ്രവൃത്തിയാൽ ശിവനാകാനും ഗണപതിയായും ആകാനും സാധിക്കും.
കര്മണാ ച മുനീന്ദ്രത്വം തപസ്വിത്വം സ്വകര്മണാ । സ്വകര്മണാ ക്ഷത്രിയത്വം വൈശ്യത്വം ച സ്വകര്മണാ
പ്രവൃത്തിയാൽ ഒരുവൻ മഹർഷിയായോ തപസ്വിയായോ ആകുന്നു. സ്വന്തം പ്രവൃത്തിയാൽ ഒരുവൻ ക്ഷത്രിയനായോ വൈശ്യനായോ ആകുന്നു.
കര്മണൈവ ച മ്ലേച്ഛത്വം ലഭതേ നാത്ര സംശയഃ । സ്വകര്മണാ ജങ്ഗമത്വം ശൈലത്വം ച സ്വകര്മണാ
പ്രവൃത്തിയാൽ ഒരുവൻ മ്ലേച്ഛനാകുന്നു, ഇതിൽ സംശയമില്ല. സ്വന്തം പ്രവൃത്തിയാൽ ഒരുവൻ ചലിക്കുന്ന ജീവിയാകാം, അല്ലെങ്കിൽ കുന്നായും ആകാം.
കര്മണാ രാക്ഷസത്വം ച കിന്നരത്വം സ്വകര്മണാ । കര്മണൈവാധിപത്യം ച വൃക്ഷത്വം ച സ്വകര്മണാ
പ്രവൃത്തിയാൽ ഒരുവൻ രാക്ഷസനാകാം, അല്ലെങ്കിൽ കിന്നരനാകാം. പ്രവൃത്തിയാൽ തന്നെ ഒരുവൻ അധിപതിയായും, അല്ലെങ്കിൽ വൃക്ഷമായും ആകുന്നു.
കര്മണൈവ പശുത്വം ച വനജീവീ സ്വകര്മണാ । കര്മണാ ക്ഷുദ്രജന്തുത്വം കൃമിത്വം ച സ്വകര്മണാ
പ്രവൃത്തിയാൽ ഒരുവൻ മൃഗമായും, സ്വന്തം പ്രവൃത്തിയാൽ കാട്ടിൽ ജീവിക്കുന്നവനായി ആകുന്നു. പ്രവൃത്തിയാൽ ഒരുവൻ ചെറു ജീവിയാകാം, അല്ലെങ്കിൽ സ്വന്തം പ്രവൃത്തിയാൽ പുഴുവായും ആകാം.
ദൈതേയത്വം ദാനവത്വമസുരത്വം സ്വകര്മണാ । ഇത്യേതദുക്ത്വാ സാവിത്രീം വിരരാമ സ വൈ യമഃ
സ്വന്തം പ്രവൃത്തിയാൽ ഒരുവൻ ദൈത്യനാകാം, ദാനവനാകാം, അസുരനാകാം. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, യമൻ സാവിത്രിയോടുള്ള വാക്ക് അവസാനിപ്പിച്ചു.
ഇതി ശ്രീമദ്ദേവീഭാഗവതേ മഹാപുരാണേഽഷ്ടാദശസാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാം നവമസ്കന്ധേ സാവിത്ര്യുപാഖ്യാനേ യമസാവിത്രീസംവാദവര്ണനം നാമ സപ്തവിംശോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ പതിനെട്ടായിരം ശ്ലോകങ്ങളുള്ള മഹാപുരാണമായ ശ്രീമദ്ദേവീഭാഗവതത്തിലെ ഒമ്പതാം സ്കന്ധത്തിലെ സാവിത്രിയുടെ കഥയിൽ യമനും സാവിത്രിയും തമ്മിലുള്ള സംവാദം എന്ന തലവാചകമുള്ള ഇരുപത്തിയേഴാം അധ്യായം സമാപിച്ചു.
സാവിത്ര്യുപാഖ്യാനേ യമസാവിത്രീസംവാദവര്ണനമ് ശ്രീനാരായണ ഉവാച യമസ്യ വചനം ശ്രുത്വാ സാവിത്രീ ച പതിവ്രതാ । തുഷ്ടാവ പരയാ ഭക്ത്യാ തമുവാച മനസ്വിനീ
സാവിത്രിയുടെ കഥയിൽ, യമനും സാവിത്രിയും തമ്മിലുള്ള സംവാദത്തിന്റെ വിവരണം: ശ്രീനാരായണൻ പറഞ്ഞു — യമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട സാവിത്രി, ഭർത്താവിനോടുള്ള പരമഭക്തിയോടെ അവനെ സ്തുതിച്ചു, മനസ്സിൽ സമാധാനത്തോടെ അവനോട് പറഞ്ഞു.
സാവിത്ര്യുവാച കിം കര്മ തദ്ഭവേത്കേന കോ വാ തദ്ധേതുരേവ ച । കോ വാ ദേഹീ ച ദേഹഃ കഃ കോ വാത്ര കര്മകാരകഃ
സാവിത്രി പറഞ്ഞു: പ്രവൃത്തി എന്നത് എന്താണ്? അതു ചെയ്യുന്നത് ആരാണ്? അതിന് കാരണമെന്ത്? ശരീരമുള്ളവൻ ആരാണ്, ശരീരം എന്താണ്? ഈ കാര്യത്തിൽ പ്രവൃത്തി ചെയ്യുന്നവൻ ആരാണ്?
കിം വാ ജ്ഞാനം ച ബുദ്ധിഃ കാ കോ വാ പ്രാണഃ ശരീരിണാമ് । കാനീന്ദ്രിയാണി കിം തേഷാം ലക്ഷണം ദേവതാശ്ച കാഃ
ജ്ഞാനം എന്താണ്, ബുദ്ധി ഏതാണ്? ശരീരമുള്ളവരിൽ പ്രാണൻ ആരാണ്? ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ എന്തൊക്കെയാണ്? അവയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ എന്ത്, അവയുടെ ദേവതകൾ ആരൊക്കെയാണ്?
ഭോക്താ ഭോജയിതാ കോ വാ കോ വാ ഭോഗശ്ച നിഷ്കൃതിഃ । കോ ജീവഃ പരമാത്മാ കസ്തന്മേ വ്യാഖ്യാതുമര്ഹസി
ആസ്വാദകൻ ആരാണ്, അനുഭവം നൽകുന്നവൻ ആരാണ്? അനുഭവം എന്നത് എന്താണ്, മോക്ഷം എന്താണ്? ജീവൻ ആരാണ്, പരമാത്മാവ് ആരാണ്? ദയവായി ഇതെല്ലാം എനിക്ക് വിശദീകരിക്കണം.
ധര്മ ഉവാച വേദപ്രണിഹിതോ ധര്മഃ കര്മ യന്മങ്ഗലം പരമ് । അവൈദികം തു യത്കര്മ തദേവാശുഭമേവ ച
ധർമ്മൻ പറഞ്ഞു: വേദങ്ങൾ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നതും ഏറ്റവും മംഗളകരമായതുമായ പ്രവൃത്തി തന്നെയാണ് ധർമ്മം. വേദങ്ങൾ അനുസരിക്കാത്ത പ്രവൃത്തി അശുഭമായതും അപ്രശസ്തവുമാണ്.
അഹൈതുകീ ദേവസേവാ സംകല്പരഹിതാ സതീ । കര്മനിര്മൂലരൂപാ ച സാ ഏവ പരഭക്തിദാ
സ്വാർത്ഥതയില്ലാതെ, ആഗ്രഹം കൂടാതെ, മനസ്സിൽ സങ്കല്പം ഇല്ലാതെ ദേവതകളെ സേവിക്കുന്നത്, പ്രവൃത്തിയുടെ മൂലരൂപമായതും, അതാണ് പരമഭക്തി നൽകുന്നത്.
കോ വാ കര്മഫലം ഭുങ്ക്തേ കോ വാ നിര്ലിപ്ത ഏവ ച । ബ്രഹ്മഭക്തോ യോ നരശ്ച സ ച മുക്തഃ ശ്രുതഃ ശ്രുതൌ
പ്രവൃത്തിയുടെ ഫലം ആസ്വദിക്കുന്നത് ആരാണ്, അതിൽ അകപ്പെടാതെ ഇരിക്കുന്നത് ആരാണ്? ബ്രഹ്മത്തിൽ ഭക്തിയുള്ള മനുഷ്യൻ ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ മോചിതനെന്നു പറയപ്പെടുന്നു.
ജന്മമൃത്യുജരാവ്യാധിശോകഭീതിവിവര്ജിതഃ । ഭക്തിശ്ച ദ്വിവിധാ സാധ്വി ശ്രുത്യുക്താ സര്വസമ്മതാ
അവൻ ജനനം, മരണം, വൃദ്ധാവസ്ഥ, രോഗം, ദുഃഖം, ഭയം എന്നിവയിൽ നിന്ന് മോചിതനാണ്. സദ്ഭാവമുള്ളവളേ, ഭക്തി രണ്ടുവിധമാണെന്ന് ശാസ്ത്രങ്ങൾ പറയുന്നു, എല്ലാവരും അതിനെ അംഗീകരിക്കുന്നു.
നിര്വാണപദദാത്രീ ച ഹരിരൂപപ്രദാ നൃണാമ് । ഹരിരൂപസ്വരൂപാം ച ഭക്തിം വാഞ്ഛന്തി വൈഷ്ണവാഃ
അത് മോക്ഷം നൽകുന്നതും ഹരിയുടെ രൂപം മനുഷ്യർക്കു നൽകുന്നതുമാണ്. ഹരിയുടെ സ്വരൂപമായ ഭക്തിയെ വൈഷ്ണവന്മാർ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
അന്യേ നിര്വാണമിച്ഛന്തി യോഗിനോ ബ്രഹ്മവിത്തമാഃ । കര്മണോ ബീജരൂപശ്ച സതതം തത്ഫലപ്രദഃ
മറ്റുള്ളവർ, യോഗികളിൽ ഉത്തമരും ബ്രഹ്മജ്ഞാനികളും മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നു. പ്രവൃത്തിയുടെ വിത്ത് എപ്പോഴും അതിന്റെ ഫലം തന്നെയാണ് നൽകുന്നത്.
കര്മരൂപശ്ച ഭഗവാന്പരാത്മാ പ്രകൃതിഃ പരാ । സോഽപി തദ്ധേതുരൂപശ്ച ദേഹോ നശ്വര ഏവ ച
കർമ്മത്തിന്റെ സ്വഭാവമുള്ള ഭഗവാൻ പരമാത്മാവും പരാപ്രകൃതിയും ആകുന്നു. അവൻ അതിന്റെ കാരണവും ആകുന്നു. എന്നാൽ ശരീരം നശ്വരമാണ്.
പൃഥിവീ വായുരാകാശോ ജലം തേജസ്തഥൈവ ച । ഏതാനി സൂത്രരൂപാണി സൃഷ്ടിരൂപവിധൌ സതഃ
ഭൂമി, വായു, ആകാശം, വെള്ളം, അഗ്നി — ഈ അഞ്ചും സൂക്ഷ്മരൂപത്തിൽ സൃഷ്ടിയുടെ നൂലുകളായി നിലകൊള്ളുന്നു.
കര്മകര്താ ച ദേഹീ ച ആത്മാ ഭോജയിതാ സദാ । ഭോഗോ വിഭവഭേദശ്ച നിത്കൃതിര്മുക്തിരേവ ച
കർമ്മം ചെയ്യുന്നവനും ശരീരധാരിയും അനുഭവിക്കുന്ന ആത്മാവും, അനുഭവം, സമ്പത്തിന്റെ വ്യത്യാസം, പുണ്യം, മോക്ഷം — ഇവ എല്ലാം ഉണ്ട്.
സദസദ്ഭേദബീജം ച ജ്ഞാനം നാനാവിധം ഭവേത് । വിഷയാണാം വിഭാഗാനാം ഭേദി ബീജം ച കീര്തിതമ്
ഉണ്ടായിരിക്കുന്നു എന്നതും ഇല്ലാതിരിക്കുന്നു എന്നതും തിരിച്ചറിയാനുള്ള വിത്താണ് ജ്ഞാനം. അത് പലവിധം ഉണ്ട്; വിഷയങ്ങളുടെ വ്യത്യാസങ്ങൾക്കും അതാണ് വിത്ത്.
ബുദ്ധിര്വിവേചനാ സാ ച ജ്ഞാനബീജം ശ്രുതൌ ശ്രുതമ് । വായുഭേദാശ്ച പ്രാണാശ്ച ബലരൂപാശ്ച ദേഹിനാമ്
ബുദ്ധി വിവേകമാണ്, അതാണ് ജ്ഞാനത്തിന്റെ വിത്ത് എന്നു ശാസ്ത്രങ്ങൾ പറയുന്നു. വായുവിന്റെ വ്യത്യാസങ്ങൾ, പ്രാണൻമാർ, ശരീരത്തിലുള്ള ശക്തികൾ — ഇവയും ഉണ്ട്.
ഇന്ദ്രിയാണാം ച പ്രവരമീശ്വരാംശമനൂഹകമ് । പ്രേരകം കര്മണാം ചൈവ ദുര്നിവാര്യം ച ദേഹിനാമ്
ഇന്ദ്രിയങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടത്, ഭഗവാന്റെ അംശം എന്നപോലെയാണ്, അതാണ് കർമ്മങ്ങൾക്ക് പ്രേരകവും ശരീരികൾക്ക് തടയാനാവാത്തതുമാണ്.
അനിരൂപ്യമദൃശ്യം ച ജ്ഞാനഭേദോ മനഃ സ്മൃതമ് । ലോചനം ശ്രവണം ഘ്രാണം ത്വക്ച രസനമിന്ദ്രിയമ്
നിശ്ചയിപ്പിക്കാനോ കാണാനോ കഴിയാത്ത ജ്ഞാനത്തിന്റെ ഭേദം മനസ്സാണ് എന്ന് പറയുന്നു. കാഴ്ച, കേൾവി, വാസന, സ്പർശം, രുചി — ഇവയാണ് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ.
അങ്ഗിനാമങ്ഗരൂപം ച പ്രേരകം സര്വകര്മണാമ് । രിപുരൂപം മിത്രരൂപം സുഖരൂപം ച ദുഃഖദമ്
ശരീരഭാഗങ്ങൾ എല്ലാ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കും പ്രേരകങ്ങളാണ്. അവ ശത്രുവിന്റെ രൂപവും സ്നേഹിതന്റെ രൂപവും സുഖത്തിന്റെ രൂപവും ദുഃഖം നൽകുന്നവയുടെയും രൂപവും എടുക്കുന്നു.
സൂര്യോ വായുശ്ച പൃഥിവീ ബ്രഹ്മാദ്യാ ദേവതാഃ സ്മൃതാഃ । പ്രാണദേഹാദിഭൃദ്യോ ഹി സ ജീവഃ പരികീര്തിതഃ
സൂര്യൻ, വായു, ഭൂമി, ബ്രഹ്മാദി ദേവതകൾ എന്നിവയെ ഓർക്കുന്നു. പ്രാണൻ, ശരീരം മുതലായവയെ ധരിക്കുന്നവനാണ് ജീവൻ എന്ന് പറയുന്നു.
പരമം വ്യാപകം ബ്രഹ്മ നിര്ഗുണഃ പ്രകൃതേഃ പരഃ । കാരണം കാരണാനാം ച പരമാത്മാ സ ഉച്യതേ
പരമമായും എല്ലായിടത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ബ്രഹ്മം, ഗുണങ്ങളില്ലാത്തത്, പ്രകൃതിക്ക് അതീതം, കാരണങ്ങളുടെ കാരണമായത് — അതാണ് പരമാത്മാവ് എന്ന് പറയുന്നു.
ഇത്യേവം കഥിതം സര്വം ത്വയാ പൃഷ്ടം യഥാഗമമ് । ജ്ഞാനിനാം ജ്ഞാനരൂപം ച ഗച്ഛ വത്സേ യഥാസുഖമ്
ഇങ്ങനെ, നീ ചോദിച്ചതെല്ലാം ശാസ്ത്രാനുസൃതമായി വിശദീകരിച്ചു. ജ്ഞാനികൾക്കുള്ള ജ്ഞാനരൂപം പറഞ്ഞുതന്നു. മകനേ, ഇഷ്ടം പോലെ പോകാവുന്നതാണ്.
സാവിത്ര്യുവാച ത്യക്ത്വാ ക്വ യാമി കാന്തം വാ ത്വാം വാ ജ്ഞാനാര്ണവം ധ്രുവമ് । യദ്യത്കരോമി പ്രശ്നം ച തദ്ഭവാന്വക്തുമര്ഹതി
സാവിത്രി പറഞ്ഞു: പ്രിയനേ, നിന്നെ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ ഞാൻ എവിടേക്ക് പോകും? അല്ലെങ്കിൽ നീയെന്ന ജ്ഞാനസമുദ്രം എവിടെയാണ്? ഞാൻ ചോദിക്കുന്ന ഏതു ചോദ്യം വേണമെങ്കിലും നീ ഉത്തരം പറയാൻ യോഗ്യനാണ്.