സാവിത്രീ ബ്രഹ്മണാ സാര്ധം ബ്രഹ്മലോകം ജഗാമ സാ । അനേന സ്തവരാജേന സംസ്തൂയാശ്വപതിര്നൃപഃ
സാവിത്രി ബ്രഹ്മാവിനൊപ്പം ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് പോയി; രാജാവേ, ഈ സ്തോത്രരാജത്തോടെ സ്തുതിക്കപ്പെട്ട്,
ദദര്ശ താം ച സാവിത്രീം വരം പ്രാപ മനോഗതമ് । സ്തവരാജമിമം പുണ്യം സന്ധ്യാം കൃത്വാ ച യഃ പഠേത് । പാഠേ ചതുര്ണാം വേദാനാം യത്ഫലം ലഭതേ ച തത്
അവൻ സാവിത്രിയെ കണ്ടു, മനസ്സിൽ ആഗ്രഹിച്ച വരം ലഭിച്ചു. ആരെങ്കിലും സന്ധ്യാവന്ദനം ചെയ്ത ശേഷം ഈ പുണ്യമായ സ്തോത്രരാജം പാരായണം ചെയ്താൽ, നാലു വേദങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കുന്നതിന്റെ ഫലം അവനു ലഭിക്കും.
സാവിത്ര്യുപാഖ്യാനേ യമസാവിത്രീസംവാദവര്ണനമ് ശ്രീനാരായണ ഉവാവ സ്തുത്വാനേന സോഽശ്വപതിഃ സമ്പൂജ്യ വിധിപൂര്വകമ് । ദദര്ശ തത്ര താം ദേവീം സഹസ്രാര്കസമപ്രഭാമ്
ശ്രീനാരായണൻ പറഞ്ഞു: അശ്വപതി ഈ സ്തോത്രം ചൊല്ലി, നിർദ്ദേശിച്ച വിധത്തിൽ ദേവിയെ ആരാധിച്ചു. അതിനുശേഷം, ആയിരം സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ള ദേവിയെ അവൻ അവിടെ കണ്ടു.
ഉവാച സാ ച രാജാനം പ്രസന്നാ സസ്മിതാ സതീ । യഥാ മാതാ സ്വപുത്രം ച ദ്യോതയന്തീ ദിശസ്ത്വിഷാ
അവൾ സന്തോഷത്തോടും, സ്നേഹപൂർവ്വം പുഞ്ചിരിയോടെയും രാജാവിനോട് സംസാരിച്ചു. അമ്മ തന്റെ മകനോടു കാണിക്കുന്ന സ്നേഹത്തോടു പോലെ, അവളുടെ പ്രകാശം എല്ലാ ദിക്കുകളും തെളിയിച്ചു.
സാവിത്ര്യുവാച ജാനാമ്യഹം മഹാരാജ യത്തേ മനസി വാഞ്ഛിതമ് । വാഞ്ഛിതം തവ പത്ന്യാശ്ച സര്വം ദാസ്യാമി നിശ്ചിതമ്
സാവിത്രി പറഞ്ഞു: മഹാരാജാവേ, നിന്റെ മനസ്സിലുള്ള ആഗ്രഹം ഞാൻ അറിയുന്നു. നിന്റെ ഭാര്യയുടെ ആഗ്രഹവും എനിക്ക് അറിയാം. നിങ്ങൾ ഇരുവരുടെയും ആഗ്രഹങ്ങൾ ഞാൻ തീർച്ചയായും നല്കും.
സാധ്വീ കന്യാഭിലാഷം ച കരോതി തവ കാമിനീ । ത്വം പ്രാര്ഥയസി പുത്രം ച ഭവിഷ്യതി ക്രമേണ ച
നിന്റെ ഭർത്താവായ സ്ത്രീ ഒരു മകളെ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. നീയോ ഒരു മകനെ വേണമെന്ന് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു. ഇരുവരുടെയും ആഗ്രഹങ്ങൾ സമയമാകുമ്പോൾ നിറവേറും.
ഇത്യുക്ത്വാ സാ തദാ ദേവീ ബ്രഹ്മലോകം ജഗാമ ഹ । രാജാ ജഗാമ സ്വഗൃഹം തത്കന്യാഽഽദൌ ബഭൂവ ഹ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദേവി ബ്രഹ്മലോകത്തേക്ക് പോയി. രാജാവു തന്റെ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങി. കുറേ ദിവസം കഴിഞ്ഞ് ആ മകൾ ജനിച്ചു.
ആരാധനാച്ച സാവിത്ര്യാ ബഭൂവ കമലാ പരാ । സാവിത്രീതി ച തന്നാമ ചകാരാശ്വപതിര്നൃപഃ
സാവിത്രിയെ ഭക്തിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചതിനാൽ അത്യുത്തമയായ ലക്ഷ്മി ജനിച്ചു. അശ്വപതി രാജാവ് അവളെ സാവിത്രി എന്ന പേരിൽ വിളിച്ചു.
കാലേന സാ വര്ധമാനാ ബഭൂവ ച ദിനേ ദിനേ । രൂപയൌവനസമ്പന്നാ ശുക്ലേ ചന്ദ്രകലാ യഥാ
കാലം കടന്നപ്പോൾ, അവൾ ദിവസേന വളർന്നു. അവൾ സൌന്ദര്യത്തിലും യൗവനത്തിലും സമ്പന്നയായിരുന്നു; വെളുത്ത പക്വചന്ദ്രന്റെ കിരീടംപോലെ.
സാ വരം വരയാമാസ ദ്യുമത്സേനാത്മജം തദാ । സത്യവന്തം സത്യശീലം നാനാഗുണസമന്വിതമ്
ശേഷം, അവൾ ഭർത്താവായി ദ്യുമത്സേനന്റെ മകനായ സത്യവാനെ തിരഞ്ഞെടുത്തു. സത്യവാൻ സത്യനിഷ്ഠയും അനേകം ഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നനുമായിരുന്നു.
രാജാ തസ്മൈ ദദൌ താം ച രത്നഭൂഷണഭൂഷിതാമ് । സോഽപി സാര്ധം കൌതുകേന താം ഗൃഹീത്വാ ഗൃഹം യയൌ
രാജാവ് രത്നാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച സാവിത്രിയെ സത്യവാനെക്കു നൽകി. സത്യവാനും സന്തോഷത്തോടെ അവളെ കൂട്ടി വീട്ടിലേക്ക് പോയി.
സ ച സംവത്സരേഽതീതേ സത്യവാന് സത്യവിക്രമഃ । ജഗാമ ഫലകാഷ്ഠാര്ഥം പ്രഹര്ഷം പിതുരാജ്ഞയാ
ഒരു വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, സത്യവാൻ സത്യവിക്രമൻ അച്ഛന്റെ കല്പനപ്രകാരം ഇന്ധനത്തിനായി മരക്കഷ്ണം ശേഖരിക്കാൻ സന്തോഷത്തോടെ പോയി.
ജഗാമ സാധ്വീ തത്പശ്ചാത്സാവിത്രീ ദൈവയോഗതഃ । നിപത്യ വൃക്ഷാദ്ദൈവേന പ്രാണാംസ്തത്യാജ സത്യവാന്
ദൈവാനുഗ്രഹത്താൽ, സാവിത്രി ഭർത്താവിനെ പിന്തുടർന്നു. ദൈവവിധിയാൽ, സത്യവാൻ ഒരു മരത്തിൽ നിന്ന് വീണു ജീവൻ വിട്ടു.
യമസ്തം പുരുഷം ദൃഷ്ട്വാ ബദ്ധ്വാങ്ഗുഷ്ഠസമം മുനേ । ഗൃഹീത്വാ ഗമനം ചക്രേ തത്പശ്ചാത്പ്രയയൌ സതീ
യമൻ ആ മനുഷ്യനെ കണ്ടു. അവന്റെ അങുലം വലിപ്പമുള്ള ആത്മാവിനെ പിടിച്ചു, കൊണ്ടുപോകാൻ തുടങ്ങി. ഭക്തിയായ ഭാര്യ പിന്നിൽ പിന്തുടർന്നു.
പശ്ചാത്താം സുദതീം ദൃഷ്ട്വാ യമഃ സംയമനീപതിഃ । ഉവാച മധുരം സാധ്വീം സാധൂനാം പ്രവരോ മഹാന്
ശേഷം, ആ സുന്ദരിയായ സാവിത്രിയെ കണ്ട യമൻ, നീതിയുടെ അധിപൻ, സത്യവാന്റെ ഭാര്യയോട് മധുരമായി സംസാരിച്ചു.
ധര്മരാജ ഉവാച അഹോ ക്വ യാസി സാവിത്രി ഗൃഹീത്വാ മാനുഷീം തനുമ് । യദി യാസ്യസി കാന്തേന സാര്ധം ദേഹം തദാ ത്യജ
ധർമ്മരാജാവ് പറഞ്ഞു: സാവിത്രി, നീ മനുഷ്യശരീരത്തോടുകൂടി എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്? ഭർത്താവിനൊപ്പം പോകണമെന്നു ആഗ്രഹമുണ്ടെങ്കിൽ, ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കണം.
ഗന്തും മര്ത്യോ ന ശക്നോതി ഗൃഹീത്വാ പാഞ്ചഭൌതികമ് । ദേഹം ച മമ ലോകം ച നശ്വരം നശ്വരഃ സദാ
മനുഷ്യൻ ഈ അഞ്ചു ഘടകങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമായ ശരീരം കൊണ്ടു പോകാൻ കഴിയില്ല. എന്റെ ലോകവും ശരീരവും എല്ലാം നശ്വരമാണ്, എല്ലായ്പ്പോഴും നശിക്കുന്നു.
ഭര്തുസ്തേ പൂര്ണകാലോ വൈ ബഭൂവ ഭാരതേ സതി । സ്വകര്മഫലഭോഗാര്ഥം സത്യവാന് യാതി മദ്ഗൃഹമ്
ഭാരതീയളായ സാവിത്രി, നിന്റെ ഭർത്താവിന്റെ ആയുസ്സിന്റെ കാലം പൂർത്തിയായി. തന്റെ കർമ്മഫലങ്ങൾ അനുഭവിക്കാനായി സത്യവാൻ എന്റെ ലോകത്തേക്ക് വരുന്നു.
കര്മണാ ജായതേ ജന്തുഃ കര്മണൈവ പ്രലീയതേ । സുഖം ദുഃഖം ഭയം ശോകഃ കര്മണൈവ പ്രണീയതേ
ജീവികൾ കർമ്മഫലത്താൽ ജനിക്കുന്നു, കർമ്മഫലത്താൽ തന്നെ നശിക്കുന്നു. സുഖം, ദു:ഖം, ഭയം, ദു:ഖം എന്നിവയെല്ലാം കർമ്മം നിയന്ത്രിക്കുന്നു.
കര്മണേന്ദ്രോ ഭവേജ്ജീവോ ബ്രഹ്മപുത്രഃ സ്വകര്മണാ । സ്വകര്മണാ ഹരേര്ദാസോ ജന്മാദിരഹിതോ ഭവേത്
കർമ്മഫലത്താൽ ജീവൻ ഇന്ദ്രനാകാം; സ്വന്തം കർമ്മത്താൽ ബ്രഹ്മാവിന്റെ മകനാകാം; സ്വന്തം കർമ്മത്താൽ ഹരിയുടെ ദാസനാകാം; ജനനമില്ലാത്തവനും ആകാം.
സ്വകര്മണാ സര്വസിദ്ധിമമരത്വം ലഭേദ് ധ്രുവമ് । ലഭേത്സ്വകര്മണാ വിഷ്ണോഃ സാലോക്യാദിചതുഷ്ടയമ്
സ്വന്തം പ്രവൃത്തിയാൽ ഒരുവൻ എല്ലാ സിദ്ധികളും അമരത്വവും ഉറപ്പായും നേടുന്നു. അതുപോലെ, സ്വന്തം പ്രവൃത്തിയാൽ ഒരുവൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ലോകത്തിൽ വാസം ഉൾപ്പെടെ നാലു വിധത്തിലുള്ള സമീപത്വവും നേടുന്നു.
സുരത്വം ച മനുത്വം ച രാജേന്ദ്രത്വം ലഭേന്നരഃ । കര്മണാ ച ശിവത്വം ച ഗണേശത്വം തഥൈവ ച
പ്രവൃത്തിയാൽ ഒരുവൻ ദേവതയായോ മനുഷ്യനായോ രാജാവായോ ആകുന്നു. അതുപോലെ, പ്രവൃത്തിയാൽ ശിവനാകാനും ഗണപതിയായും ആകാനും സാധിക്കും.
കര്മണാ ച മുനീന്ദ്രത്വം തപസ്വിത്വം സ്വകര്മണാ । സ്വകര്മണാ ക്ഷത്രിയത്വം വൈശ്യത്വം ച സ്വകര്മണാ
പ്രവൃത്തിയാൽ ഒരുവൻ മഹർഷിയായോ തപസ്വിയായോ ആകുന്നു. സ്വന്തം പ്രവൃത്തിയാൽ ഒരുവൻ ക്ഷത്രിയനായോ വൈശ്യനായോ ആകുന്നു.
കര്മണൈവ ച മ്ലേച്ഛത്വം ലഭതേ നാത്ര സംശയഃ । സ്വകര്മണാ ജങ്ഗമത്വം ശൈലത്വം ച സ്വകര്മണാ
പ്രവൃത്തിയാൽ ഒരുവൻ മ്ലേച്ഛനാകുന്നു, ഇതിൽ സംശയമില്ല. സ്വന്തം പ്രവൃത്തിയാൽ ഒരുവൻ ചലിക്കുന്ന ജീവിയാകാം, അല്ലെങ്കിൽ കുന്നായും ആകാം.
കര്മണാ രാക്ഷസത്വം ച കിന്നരത്വം സ്വകര്മണാ । കര്മണൈവാധിപത്യം ച വൃക്ഷത്വം ച സ്വകര്മണാ
പ്രവൃത്തിയാൽ ഒരുവൻ രാക്ഷസനാകാം, അല്ലെങ്കിൽ കിന്നരനാകാം. പ്രവൃത്തിയാൽ തന്നെ ഒരുവൻ അധിപതിയായും, അല്ലെങ്കിൽ വൃക്ഷമായും ആകുന്നു.
കര്മണൈവ പശുത്വം ച വനജീവീ സ്വകര്മണാ । കര്മണാ ക്ഷുദ്രജന്തുത്വം കൃമിത്വം ച സ്വകര്മണാ
പ്രവൃത്തിയാൽ ഒരുവൻ മൃഗമായും, സ്വന്തം പ്രവൃത്തിയാൽ കാട്ടിൽ ജീവിക്കുന്നവനായി ആകുന്നു. പ്രവൃത്തിയാൽ ഒരുവൻ ചെറു ജീവിയാകാം, അല്ലെങ്കിൽ സ്വന്തം പ്രവൃത്തിയാൽ പുഴുവായും ആകാം.
ദൈതേയത്വം ദാനവത്വമസുരത്വം സ്വകര്മണാ । ഇത്യേതദുക്ത്വാ സാവിത്രീം വിരരാമ സ വൈ യമഃ
സ്വന്തം പ്രവൃത്തിയാൽ ഒരുവൻ ദൈത്യനാകാം, ദാനവനാകാം, അസുരനാകാം. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, യമൻ സാവിത്രിയോടുള്ള വാക്ക് അവസാനിപ്പിച്ചു.
ഇതി ശ്രീമദ്ദേവീഭാഗവതേ മഹാപുരാണേഽഷ്ടാദശസാഹസ്ര്യാം സംഹിതായാം നവമസ്കന്ധേ സാവിത്ര്യുപാഖ്യാനേ യമസാവിത്രീസംവാദവര്ണനം നാമ സപ്തവിംശോഽധ്യായഃ
ഇങ്ങനെ പതിനെട്ടായിരം ശ്ലോകങ്ങളുള്ള മഹാപുരാണമായ ശ്രീമദ്ദേവീഭാഗവതത്തിലെ ഒമ്പതാം സ്കന്ധത്തിലെ സാവിത്രിയുടെ കഥയിൽ യമനും സാവിത്രിയും തമ്മിലുള്ള സംവാദം എന്ന തലവാചകമുള്ള ഇരുപത്തിയേഴാം അധ്യായം സമാപിച്ചു.
സാവിത്ര്യുപാഖ്യാനേ യമസാവിത്രീസംവാദവര്ണനമ് ശ്രീനാരായണ ഉവാച യമസ്യ വചനം ശ്രുത്വാ സാവിത്രീ ച പതിവ്രതാ । തുഷ്ടാവ പരയാ ഭക്ത്യാ തമുവാച മനസ്വിനീ
സാവിത്രിയുടെ കഥയിൽ, യമനും സാവിത്രിയും തമ്മിലുള്ള സംവാദത്തിന്റെ വിവരണം: ശ്രീനാരായണൻ പറഞ്ഞു — യമന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട സാവിത്രി, ഭർത്താവിനോടുള്ള പരമഭക്തിയോടെ അവനെ സ്തുതിച്ചു, മനസ്സിൽ സമാധാനത്തോടെ അവനോട് പറഞ്ഞു.
സാവിത്ര്യുവാച കിം കര്മ തദ്ഭവേത്കേന കോ വാ തദ്ധേതുരേവ ച । കോ വാ ദേഹീ ച ദേഹഃ കഃ കോ വാത്ര കര്മകാരകഃ
സാവിത്രി പറഞ്ഞു: പ്രവൃത്തി എന്നത് എന്താണ്? അതു ചെയ്യുന്നത് ആരാണ്? അതിന് കാരണമെന്ത്? ശരീരമുള്ളവൻ ആരാണ്, ശരീരം എന്താണ്? ഈ കാര്യത്തിൽ പ്രവൃത്തി ചെയ്യുന്നവൻ ആരാണ്?