ശിവസ്തത്ര സമാഗത്യ പാരാശര്യമബോധയത് । വ്യാസ ശോകം മാ കുരു ത്വം പുത്രസ്തേ യോഗവിത്തമഃ
ശിവൻ അവിടെ എത്തി, പരാശരിയുടെ മകനായ വ്യാസനോട് പറഞ്ഞു: 'വ്യാസാ, നീ ദു:ഖിക്കേണ്ട; നിന്റെ മകൻ യോഗത്തിൽ ഏറ്റവും മുൻപിലാണ്.'
പരമാം ഗതിമാപന്നോ ദുര്ലഭാം ചാകൃതാത്മഭിഃ । തസ്യ ശോകോ ന കര്തവ്യസ്ത്വയാശോകം വിജാനതാ
അവൻ ആത്മസംയമനം നേടാത്തവർക്ക് അപൂർവമായ പരമാവസ്ഥയിൽ എത്തി. നീ ദു:ഖരഹിതത്വം അറിയുന്നവൻ ആകയാൽ, അവനുവേണ്ടി ദു:ഖിക്കേണ്ട.
കീര്തിസ്തേ വിപുലാ ജാതാ തേന പുത്രേണ ചാനഘ । വ്യാസ ഉവാച ന ശോകോ യാതി ദേവേശ കിം കരോമി ജഗത്പതേ
നിന്റെ മകൻ മൂലം നിന്റെ കീർത്തി വളരെ ഉയർന്നു, പാപരഹിതനേ. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: 'ദേവാദികളേ, എങ്കിലും എന്റെ ദു:ഖം മാറുന്നില്ല; ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും ലോകനാഥാ?'
അതൃപ്തേ ലോചനേ മേഽദ്യ പുത്രദര്ശനലാലസേ । മഹാദേവ ഉവാച ഛായാം ദ്രക്ഷ്യസി പുത്രസ്യ പാര്ശ്വസ്ഥാം സുമനോഹരാമ്
ഇന്ന് എന്റെ കണ്ണുകൾ മകനെ കാണാനുള്ള ആഗ്രഹത്തിൽ തൃപ്തിയില്ലാതെ കാത്തിരിക്കുന്നു. മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ മകന്റെ മനോഹരമായ നിഴൽ സമീപത്ത് നിന്നു കാണും.'
താം വീക്ഷ്യ മുനിശാര്ദൂല ശോകം ജഹി പരന്തപ । സൂത ഉവാച തദാ ദദര്ശ വ്യാസസ്തു ഛായാം പുത്രസ്യ സുപ്രഭാമ്
ആ നിഴൽ കണ്ടാൽ, മഹർഷികളിൽ പ്രതാപശാലിയായവനേ, നീ ദു:ഖം വിട്ടുകളയണം. സൂതൻ പറഞ്ഞു: അപ്പോൾ വ്യാസൻ മകന്റെ പ്രകാശമുള്ള നിഴൽ കണ്ടു.
ദത്ത്വാ വരം ഹരസ്തസ്മൈ തത്രൈവാന്തരധീയത । അന്തര്ഹിതേ മഹാദേവേ വ്യാസഃ സ്വാശ്രമമഭ്യഗാത്
വരദാനം നൽകി ഹരൻ അവിടെ അപ്രത്യക്ഷനായി; മഹാദേവൻ അപ്രത്യക്ഷനായപ്പോൾ വ്യാസൻ തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
ശുകസ്യ വിരഹേണാപി തപ്തഃ പരമദുഃഖിതഃ
ശുകന്റെ വേർപാടിൽ വ്യാസൻ ദു:ഖത്തിൽ കത്തിക്കരിഞ്ഞു, അത്യന്തം വേദന അനുഭവിച്ചു.
ധൃതരാഷ്ട്രാദീനാമുത്പത്തിവര്ണനമ് ഋഷയ ഊചുഃ ശുകസ്തു പരമാം സിദ്ധിമാപ്തവാന്ദേവസത്തമഃ । കിം ചകാര തതോ വ്യാസസ്തന്നോ ബ്രൂഹി സവിസ്തരമ്
ധൃതരാഷ്ട്രനും മറ്റുള്ളവരുടെ ജനനവിവരണം. ഋഷിമാർ ചോദിച്ചു: 'ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ശുകൻ പരമസിദ്ധി നേടി; പിന്നെ വ്യാസൻ എന്ത് ചെയ്തു? അതിന്റെ വിശദാംശങ്ങൾ ഞങ്ങൾക്കു പറയണം.'
സൂത ഉവാച ശിഷ്യാ വ്യാസസ്യ യേഽപ്യാസന്വേദാഭ്യാസപരായണാഃ । ആജ്ഞാമാദായ തേ സര്വേ ഗതാഃ പൂര്വം മഹീതലേ
സൂതൻ പറഞ്ഞു: വ്യാസന്റെ ശിഷ്യന്മാർ, വേദപഠനത്തിൽ മുഴുകിയവർ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആജ്ഞ വാങ്ങി മുമ്പേ ഭൂമിയിൽ പോയി.
അസിതോ ദേവലശ്ചൈവ വൈശമ്പായന ഏവ ച । ജൈമിനിശ്ച സുമന്തുശ്ച ഗതാഃ സര്വേ തപോധനാഃ
അസിതൻ, ദേവളൻ, വൈശംപായനൻ, ജൈമിനി, സുമന്തു — ഈ എല്ലാ തപസ്സുകാരും പുറപ്പെട്ടു.
താനേതാന്വീക്ഷ്യ പുത്രം ച ലോകാന്തരിതമപ്യുത । വ്യാസഃ ശോകസമാക്രാന്തോ ഗമനായാകരോന്മതിമ്
അവരെയും തന്റെ മകനെയും ലോകത്തിൽ നിന്ന് പോയതായി കണ്ട വ്യാസൻ, ദു:ഖത്തിൽ ആകുലനായി, യാത്ര പോകാൻ മനസ്സുറച്ചു.
സസ്മാര മനസാ വ്യാസസ്താം നിഷാദസുതാം ശുഭാമ് । മാതരം ജാഹ്നവീതീരേ മുക്താം ശോകസമന്വിതാമ്
വ്യാസൻ മനസ്സിൽ ആ നിഷാദകുമാരിയെ, ഗംഗാതീരത്ത് ദു:ഖമില്ലാതെ താമസിക്കുന്ന തന്റെ മാതാവിനെ ഓർത്തു.
സ്മൃത്വാ സത്യവതീം വ്യാസസ്ത്യക്ത്വാ തം പര്വതോത്തമമ് । ആജഗാമ മഹാതേജാ ജന്മസ്ഥാനം സ്വകം മുനിഃ
സത്യവതിയെ ഓർത്ത്, ആ മഹാപർവ്വതം വിട്ട്, മഹാതേജസ്സുള്ള മഹർഷി തന്റെ ജന്മസ്ഥലത്തേക്ക് പോയി.
ദ്വീപം പ്രാപ്യാഥ പപ്രച്ഛ ക്വ ഗതാ സാ വരാനനാ । നിഷാദാസ്തം സമാചഖ്യുര്ദത്താ രാജ്ഞേ തു കന്യകാ
ദ്വീപിൽ എത്തി, 'ആ മനോഹരമുഖിയായ സ്ത്രീ എവിടെ പോയി?' എന്ന് ചോദിച്ചു. നിഷാദർ പറഞ്ഞു: 'ആ കന്യയെ രാജാവിന് നൽകി.'
ദാശരാജോഽപി സമ്പൂജ്യ വ്യാസം പ്രീതിപുരഃസരമ് । സ്വാഗതേനാഭിസത്കൃത്യ പ്രോവാച വിഹിതാഞ്ജലിഃ
ദശരാജാവ് വലിയ ആദരവോടെ വ്യാസനെ പൂജിച്ച്, ഹൃദയപൂർവ്വം സ്നേഹത്തോടെ സ്വാഗതം ചെയ്തു, കൈകൂപ്പി ആദരപൂർവ്വം സംസാരിച്ചു.
ദാശരാജ ഉവാച അദ്യ മേ സഫലം ജന്മ പാവിതം നഃ കുലം മുനേ । ദേവാനാമപി ദുര്ദര്ശം യജ്ജാതം തവ ദര്ശനമ്
ദശരാജാവ് പറഞ്ഞു: മഹർഷേ, ഇന്നാണ് എന്റെ ജന്മം ഫലപ്രദമായത്, ഞങ്ങളുടെ വംശവും ശുദ്ധമായിരിക്കുന്നു. ദേവന്മാർക്കു പോലും അപൂർവമായത്, അർത്ഥാത്, നിങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യം, ഞാൻ നേരിൽ കണ്ടിരിക്കുന്നു.
യദര്ഥമാഗതോഽസി ത്വം തദ്ബ്രൂഹി ദ്വിജസത്തമ । അപി ദാരാ ധനം പുത്രാസ്ത്വദായത്തമിദം വിഭോ
മഹാനുഭാവാ, നിങ്ങൾ എന്തിനാണ് ഇവിടെ വന്നതെന്ന് ദയവായി പറയൂ. എന്റെ ഭാര്യകളും, സമ്പത്തും, മക്കളും—എല്ലാം നിങ്ങളുടെ ഇഷ്ടാനുസരണം ഉപയോഗിക്കാം.
സരസ്വത്യാസ്തടേ രമ്യേ ചകാരാശ്രമമണ്ഡലമ് । വ്യാസസ്തപഃസമായുക്തസ്തത്രൈവാസ സമാഹിതഃ
സരസ്വതിയുടെ മനോഹരമായ തീരത്ത് വ്യാസൻ ഒരു ആശ്രമം സ്ഥാപിച്ചു. അവിടെ തപസ്സിൽ മുഴുകി, മനസ്സുകൊണ്ട് ഏകാഗ്രനായി താമസിച്ചു.
സത്യവത്യാഃ സുതൌ ജാതൌ ശന്തനോരമിതദ്യുതേഃ । മത്വാ തൌ ഭ്രാതരൌ വ്യാസഃ സുഖമാപ വനേ സ്ഥിതഃ
ശാന്തനുവിന്റെ വംശത്തിൽ, സത്യവതിയുടെ രണ്ട് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചപ്പോൾ, അവരെ സഹോദരന്മാരായി കണക്കാക്കി വ്യാസൻ കാട്ടിൽ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചു.
ചിത്രാങ്ഗദഃ പ്രഥമജോ രൂപവാഞ്ഛത്രുതാപനഃ । ബഭൂവ നൃപതേഃ പുത്രഃ സര്വലക്ഷണസംയുതഃ
ആ രാജാവിന്റെ മൂത്ത പുത്രൻ ചിത്രാംഗദൻ, സുന്ദരനും ശത്രുക്കളെ കീഴടക്കാൻ കഴിവുള്ളവനും ആയിരുന്നു. അവൻ എല്ലാ നല്ല ലക്ഷണങ്ങളോടെയും ജനിച്ചു.
വിചിത്രവീര്യനാമാസൌ ദ്വിതീയഃ സമജായത । സോഽപി സര്വഗുണോപേതഃ ശന്തനോഃ സുഖവര്ധനഃ
രണ്ടാമത്തെ പുത്രൻ വിചിത്രവീര്യൻ എന്നായിരുന്നു പേരു. അവനും എല്ലാ ഗുണങ്ങളോടും കൂടിയവനായി, ശാന്തനുവിന് സന്തോഷം പകരുന്നവനായി വളർന്നു.
ഗാങ്ഗേയഃ പ്രഥമസ്തസ്യ മഹാവീരോ ബലാധികഃ । തഥൈവ തൌ സുതൌ ജാതൌ സത്യവത്യാം മഹാബലൌ
അവരിൽ ആദ്യനായത് ഗംഗയുടെ പുത്രൻ ആയിരുന്നു; അതിപ്രഭാവശാലിയും ധൈര്യവാനുമായ മഹാവീരൻ. അങ്ങനെ സത്യവതിയിൽ ജനിച്ച ആ രണ്ട് പുത്രന്മാരും അതീവ ബലശാലികളായിരുന്നു.
ശന്തനുസ്താന്സുതാന്വീക്ഷ്യ സര്വലക്ഷണസംയുതാന് । അമംസ്താജയ്യമാത്മാനം ദേവാദീനാം മഹാമനാഃ
ശാന്തനു തന്റെ പുത്രന്മാരെ എല്ലാ നല്ല ലക്ഷണങ്ങളോടും കൂടിയവരായി കണ്ടപ്പോൾ, മഹാത്മാവായ അവൻ താനെ ദേവന്മാരേക്കാൾ അജേയനാണെന്ന് വിശ്വസിച്ചു.
അഥ കാലേന കിയതാ ശന്തനുഃ കാലപര്യയാത് । തത്യാജ ദേഹം ധര്മാത്മാ ദേഹീ ജീര്ണമിവാമ്ബരമ്
അതിനുശേഷം കുറേ കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ധർമ്മനിഷ്ഠനായ ശാന്തനു, കാലചക്രം അനുസരിച്ച്, പഴയ വസ്ത്രം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ ശരീരം വിട്ടു.
കാലധര്മഗതേ രാജ്ഞി ഭീഷ്മശ്ചക്രേ വിധാനതഃ । പ്രേതകാര്യാണി സര്വാണി ദാനാനി വിവിധാനി ച
കാലത്തിന്റെ നിയമം അനുസരിച്ച് രാജാവ് വിടപറഞ്ഞപ്പോൾ, ഭീഷ്മൻ എല്ലാ ശവകർമ്മങ്ങളും, വിവിധ ദാനങ്ങളും വിധിപ്രകാരം നിർവഹിച്ചു.
ചിത്രാങ്ഗദം തതോ രാജ്യേ സ്ഥാപയാമാസ വീര്യവാന് । സ്വയം ന കൃതവാന് രാജ്യം തസ്മാദ്ദേവവ്രതോഽഭവത്
അതിനുശേഷം, ധൈര്യശാലിയായ ചിത്രാംഗദനെ ഭീഷ്മൻ രാജസിംഹാസനത്തിൽ ഇരുത്തി. എന്നാൽ താനോ രാജ്യം ഏറ്റെടുക്കാതെ, ദേവവ്രതൻ ഭീഷ്മൻ എന്നായി അറിയപ്പെട്ടു.
ചിത്രാങ്ഗദസ്തു വീര്യേണ പ്രമത്തഃ പരദുഃഖദഃ । ബഭൂവ ബലവാന്വീരഃ സത്യവത്യാത്മജഃ ശുചിഃ
സത്യവതിയുടെ പുത്രനായ ചിത്രാംഗദൻ, ശുദ്ധനും ശക്തിയുമായിരുന്നു. എന്നാൽ അധികബലത്തിൽ അവൻ അഹങ്കരിച്ച്, മറ്റുള്ളവർക്ക് ദു:ഖം ഉണ്ടാക്കി.
അഥൈകദാ മഹാബാഹുഃ സൈന്യേന മഹതാവൃതഃ । പ്രചചാര വനോദ്ദേശാത്പശ്യന്വധ്യാന്മൃഗാന് രുരൂന്
ഒരു ദിവസം, മഹാബലശാലിയായ അവൻ വലിയ സൈന്യവുമായി കാടിലൂടെ സഞ്ചരിച്ചു, മാൻമൃഗങ്ങളെയും കാട്ടുകാളകളെയും വേട്ടയാടിക്കൊണ്ടു.
ചിത്രാങ്ഗദസ്തു ഗന്ധര്വോ ദൃഷ്ട്വാ തം മാര്ഗഗം നൃപമ് । ഉത്തതാരാന്തികം ഭൂമേര്വിമാനവരമാസ്ഥിതഃ
അവിടെ, ചിത്രാംഗദൻ എന്ന ഗന്ധർവൻ, ആ രാജാവിനെ വഴിയിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നതുകണ്ട്, അത്ഭുതകരമായ ആകാശരഥത്തിൽ ഇരുന്നു, ഭൂമിയിൽ അടുത്തേക്ക് ഇറങ്ങി.
തത്രാഭൂച്ച മഹദ്യുദ്ധം തയോഃ സദൃശവീര്യയോഃ । കുരുക്ഷേത്രേ മഹാസ്ഥാനേ ത്രീണി വര്ഷാണി താപസാഃ
അവിടെ, ധൈര്യത്തിൽ സമമായ ആ ഇരുവരും തമ്മിൽ, കുരുക്ഷേത്രത്തിലെ വിശുദ്ധഭൂമിയിൽ, മൂന്നു വർഷം നീണ്ട വലിയ യുദ്ധം നടന്നു.