തുലസീമാഹാത്മ്യേന സഹ ശാലഗ്രാമമഹത്ത്വവര്ണനമ് നാരദ ഉവാച നാരായണശ്ച ഭഗവാന്വീര്യാധാനം ചകാര ഹ । തുലസ്യാം കേന രൂപേണ തന്മേ വ്യാഖ്യാതുമര്ഹസി
തുളസിയുടെ മഹത്വവും ശാലഗ്രാമത്തിന്റെ മഹിമയും. നാരദൻ ചോദിച്ചു: ഭഗവൻ നാരായണാ, തുളസിയിൽ നിങ്ങൾ ഏത് രൂപത്തിൽ വീര്യം പ്രകടിപ്പിച്ചു? ദയവായി അതു എനിക്ക് വിശദീകരിക്കണമേ.
ശ്രീനാരായണ ഉവാച നാരായണശ്ച ഭഗവാന്ദേവാനാം സാധനേഷു ച । ശങ്ഖചൂഡസ്യ കവചം ഗഹീത്വാ വിഷ്ണുമായയാ
ശ്രീനാരായണൻ പറഞ്ഞു: ദേവന്മാർക്ക് വിജയം നേടാൻ, വിഷ്ണുവിന്റെ മായാവശാൽ ഞാൻ ശംഖചൂഡന്റെ കവചം ധരിച്ചു.
പുനര്വിധായ തദ്രൂപം ജഗാമ തത്സതീഗൃഹമ് । പാതിവ്രതസ്യ നാശേന ശങ്ഖചൂഡജിഘാംസയാ
പിന്നീട് ആ രൂപം വീണ്ടും സ്വീകരിച്ച്, ശംഖചൂഡന്റെ ഭാര്യയുടെ വീട്ടിലേക്ക് ഞാൻ പോയി. അവളുടെ പതിവ്രതയെ നശിപ്പിച്ച് ശംഖചൂഡനെ സംഹരിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ചായിരുന്നു.
ദുന്ദുഭിം വാദയാമാസ തുലസീദ്വാരസന്നിധൌ । ജയശബ്ദം ച തദ്ദ്വാരേ ബോധയാമാസ സുന്ദരീമ്
തുളസിയുടെ വീട്ടുവാതിലിനരികിൽ ഞാൻ ദുന്ദുഭി മുഴക്കി. വാതിലിൽ നിന്നു ജയശബ്ദം വിളിച്ചു, ആ സുന്ദരിയെ ഉണർത്തി.
തച്ഛ്രുത്വാ ച രവം സാധ്വീ പരമാനന്ദസംയുതാ । രാജമാര്ഗേ ഗവാക്ഷേണ ദദര്ശ പരമാദരാത്
ആ ശബ്ദം കേട്ട സതീ, പരമാനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞ്, രാജപഥം നോക്കി, ജനാലയിലൂടെ വലിയ ആദരവോടെ നോക്കി.
ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ ധനം ദത്ത്വാ കാരയാമാസ മങ്ഗലമ് । വന്ദിഭ്യോ ഭിക്ഷുകേഭ്യശ്ച വാചിഭ്യശ്ച ധനം ദദൌ
ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ധനം നൽകി, മംഗളകർമ്മങ്ങൾ നടത്തിച്ചു. വന്ദികൾക്കും ഭിക്ഷുക്കൾക്കും വാഗ്മികള്ക്കും സമ്പത്ത് നൽകി.
അവരുഹ്യ രഥാദ്ദേവോ ദേവ്യാശ്ച ഭവനം യയൌ । അമൂല്യരത്നനിര്മാണം സുന്ദരം സുമനോഹരമ്
ദേവൻ രഥത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി, അതുല്യരത്നങ്ങൾ കൊണ്ട് നിർമ്മിച്ച മനോഹരമായ ദേവിയുടെ ഭവനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.
ദൃഷ്ട്വാ ച പുരതഃ കാന്തം സാ തം കാന്തം മുദാന്വിതാ । തത്പാദം ക്ഷാലയാമാസ നനാമ ച രുരോദ ച
തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവനെ നേരിൽ കണ്ടതിൽ ആനന്ദത്തോടെ അവൾ അവന്റെ പാദങ്ങൾ കഴുകി, വന്ദിച്ചു, കണ്ണീരൊഴുക്കി.
രത്നസിംഹാസനേ രമ്യേ വാസയാമാസ കാമുകീ । താമ്ബൂലം ച ദദൌ തസ്മൈ കര്പൂരാദിസുവാസിതമ്
രത്നസിംഹാസനത്തിൽ ആ സുന്ദരൻ ഇരിക്കുമ്പോൾ, ആ പ്രേമഭരിതയായവൾ കർപ്പൂരാദി സുഗന്ധമുള്ള താമ്പൂലവും നൽകി.
അദ്യ മേ സഫലം ജന്മ ജീവനം ച ബഭൂവ ഹ । രണേ ഗതം ച പ്രാണേശം പശ്യന്ത്യാശ്ച പുനര്ഗൃഹേ
ഇന്ന് എന്റെ ജന്മവും ജീവിതവും ഫലപ്രദമായി. യുദ്ധത്തിനായി പോയ എന്റെ പ്രാണനാഥനെ വീണ്ടുമവന്റെ വീട്ടിൽ കാണാൻ കഴിഞ്ഞു.
സസ്മിതാ സകടാക്ഷം ച സകാമാ പുലകാങ്കിതാ । പപ്രച്ഛ രണവൃത്താന്തം കാന്തം മധുരയാ ഗിരാ
പുഞ്ചിരിയോടെ, കൺകൊണ്നോട്ടത്തോടെ, ആഗ്രഹത്തോടെ, രോമാഞ്ചം നിറഞ്ഞ്, യുദ്ധവിവരം അറിയാൻ പ്രിയനോടു മധുരവാക്കുകളിൽ ചോദിച്ചു.
തുലസ്യുവാച അസംഖ്യവിശ്വസംഹര്ത്രാ സാര്ധമാജൌ തവ പ്രഭോ । കഥം ബഭൂവ വിജയസ്തന്മേ ബ്രൂഹി കൃപാനിധേ
തുളസി പറഞ്ഞു: പ്രഭോ, അനേകം ലോകവിറപ്പിക്കുന്നവരോടൊപ്പം നിങ്ങൾ യുദ്ധഭൂമിയിൽ പോയി. വിജയമെന്നു വന്നത് എങ്ങനെ? കരുണാസാഗരാ, ദയവായി പറയൂ.
തുലസീവചനം ശ്രുത്വാ പ്രഹസ്യ കമലാപതിഃ । ശങ്ഖചൂഡസ്യ രൂപേണ താമുവാചാമൃതം വചഃ
തുളസിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, കമലനാഭൻ പുഞ്ചിരിച്ച്, ശംഖചൂഡന്റെ രൂപത്തിൽ അമൃതംപോലുള്ള വാക്കുകൾ അവളോടു പറഞ്ഞു.
ശ്രീഭഗവാനുവാച ആവയോഃ സമരഃ കാന്തേ പൂര്ണമബ്ദം ബഭൂവ ഹ । നാശോ ബഭൂവ സര്വേഷാം ദാനവാനാം ച കാമിനി
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: പ്രിയേ, ഞങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഒരു സംവത്സരം മുഴുവൻ നീണ്ടു. എല്ലാ ദാനവന്മാരും നശിച്ചു, സുന്ദരിയേ.
പ്രീതിഞ്ച കാരയാമാസ ബ്രഹ്മാ ച സ്വയമാവയോഃ । ദേവാനാമധികാരശ്ച പ്രദത്തസ്തസ്യ ചാജ്ഞയാ
ബ്രഹ്മാവു തന്നെ ഞങ്ങൾക്കിടയിൽ സൗഹൃദം ഉണ്ടാക്കി. അവന്റെ ആജ്ഞയാൽ ദേവന്മാരുടെ അധികാരം നൽകിയതുമുണ്ട്.
മയാഗതം സ്വഭവനം ശിവലോകം ശിവോ ഗതഃ । ഇത്യുക്ത്വാ ജഗതാം നാഥഃ ശയനം ച ചകാര ഹ
ഞാൻ എന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് മടങ്ങി, ശിവൻ ശിവലോകത്തിലേക്ക് പോയി. ഇതു പറഞ്ഞ് ലോകങ്ങളുടെ നാഥൻ വിശ്രമിച്ചു.
രേമേ രമാപതിസ്തത്ര രാമയാ സഹ നാരദ । സാ സാധ്വീ സുഖസമ്ഭോഗാദാകര്ഷണവ്യതിക്രമാത്
അവിടെ, നാരദാ, ലക്ഷ്മിയുടെ ഭർത്താവായ ഭഗവാൻ രാമയോടൊപ്പം ആനന്ദത്തോടെ കളിച്ചു. ആ സതീ സ്ത്രീ, ആനന്ദഭോഗത്തിൽ മുഴുകി, അതിരുകൾ മറികടന്നു.
സര്വം വിതര്കയാമാസ കസ്ത്വമേവേത്യുവാച സാ । തുലസ്യുവാച കോ വാ ത്വം വദ മായേശ ഭുക്താഹം മായയാ ത്വയാ
അവൾ എല്ലാം ആലോചിച്ചു, 'നീ ആരാണ് വാസ്തവത്തിൽ?' എന്ന് ചോദിച്ചു. തുളസി പറഞ്ഞു: 'നീ ആരാണ്? പറയൂ, മായയുടെ നാഥാ, നീ മായയാൽ എന്നെ ഭോഗിച്ചു.'
ദൂരീകൃതം മത്സതീത്വം യദതസ്ത്വാം ശപാമി ഹേ । തുലസീവചനം ശ്രുത്വാ ഹരിഃ ശാപഭയേന ച
'എന്റെ സതിത്വം നഷ്ടപ്പെട്ടു, അതുകൊണ്ട് ഞാൻ നിന്നെ ശപിക്കുന്നു.' തുളസിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ശാപഭയത്തിൽ ഹരി—
ദധാര ലീലയാ ബ്രഹ്മന് സുമൂര്തിം സുമനോഹരാമ് । ദദര്ശ പുരതോ ദേവീ ദേവദേവം സനാതനമ്
ലീലാപൂർവ്വം, ബ്രാഹ്മണാ, അതീവ മനോഹരമായ ഒരു രൂപം സ്വീകരിച്ചു. ദേവി തന്റെ മുന്നിൽ അനന്തനായ ദേവദേവനെ കണ്ടു.
നവീനനീരദശ്യാമം ശരത്പങ്കജലോചനമ് । കോടികന്ദര്പലീലാഭം രത്നഭൂഷണഭൂഷിതമ്
പുതിയ മേഘംപോലെ കറുത്തു, ശരത്കാലത്തിലെ താമരപ്പൂക്കളെപ്പോലെയുള്ള കണ്ണുകൾ, കോടികാമദേവന്മാരുടെ സൗന്ദര്യം, രത്നാഭരണങ്ങൾ ധരിച്ചവൻ.
ഈഷദ്ധാസ്യം പ്രസന്നാസ്യം ശോഭിതം പീതവാസസമ് । തം ദൃഷ്ട്വാ കാമിനീ കാമം മൂര്ച്ഛാം സമ്പ്രാപ ലീലയാ
ലഘു പുഞ്ചിരിയും, പ്രകാശമുള്ള മുഖവും, മഞ്ഞ വസ്ത്രവും അണിഞ്ഞതുമായ അവനെ കണ്ടപ്പോൾ, ആ സ്ത്രീ മോഹത്തിൽ ലീനയായി ലീലാപൂർവ്വം ബോധംകെട്ടുപോയി.
പുനശ്ച ചേതനാം പ്രാപ്യ പുനഃ സാ തമുവാച ഹ । തുലസ്യുവാച ഹേ നാഥ തേ ദയാ നാസ്തി പാഷാണസദൃശസ്യ ച
പിന്നീട് ബോധം തിരിച്ചുവാങ്ങി, അവൾ വീണ്ടും അവനോട് പറഞ്ഞു. തുളസി പറഞ്ഞു: 'നാഥാ, നിനക്കു ദയയില്ല; നിന്റെ ഹൃദയം കല്ലുപോലെയാണ്.'
ഛലേന ധര്മഭങ്ഗേന മമ സ്വാമീ ത്വയാ ഹതഃ । പാഷാണഹൃദയസ്ത്വം ഹി ദയാഹീനോ യതഃ പ്രഭോ
'വഞ്ചനയാൽ, ധർമ്മം ലംഘിച്ച്, നീ എന്റെ ഭർത്താവിനെ കൊല്ലപ്പെട്ടു. കല്ലുപോലെയുള്ള ഹൃദയമുള്ളവനാണ് നീ, ദയയില്ലാത്തവനാണ്.'
തസ്മാത്പാഷാണരൂപസ്ത്വം ഭവേ ദേവ ഭവാധുനാ । യേ വദന്തി ച സാധും ത്വാം തേ ഭ്രാന്താ ഹി ന സംശയഃ
'അതുകൊണ്ട് ഇനി മുതൽ, ദേവാ, നീ കല്ല് രൂപം സ്വീകരിക്കണം. നിന്നെ സത്പുരുഷനെന്ന് പറയുന്നവർ തീർച്ചയായും തെറ്റിദ്ധരിപ്പിച്ചവരാണ്.'
ഭക്തോ വിനാപരാധേന പരാര്ഥേ ച കഥം ഹതഃ । ഭൃശം രുരോദ ശോകാര്താ വിലലാപ മുഹുര്മുഹുഃ
'പാപമില്ലാതെ, മറ്റൊരാളുടെ കാരണത്താൽ, ഒരു ഭക്തൻ എങ്ങനെ കൊല്ലപ്പെട്ടു?' ദു:ഖത്തിൽ ആ സ്ത്രീ കനത്തിരിച്ചു, വീണ്ടും വീണ്ടും വിലപിച്ചു.
തതശ്ച കരുണാം ദൃഷ്ട്വാ കരുണാരസസാഗരഃ । നയേന താം ബോധയിതുമുവാച കമലാപതിഃ
അവളുടെ ദയ കാണുമ്പോൾ, കരുണാസാഗരനായ കമലാപതി, സ്നേഹപൂർവ്വം അവളെ ബോധിപ്പിക്കാൻ പറഞ്ഞു.
ശ്രീഭഗവാനുവാച തപസ്ത്വയാ കൃതം ഭദ്രേ മദര്ഥേ ഭാരതേ ചിരമ് । ത്വദര്ഥേ ശങ്ഖചൂഡശ്ച ചകാര സുചിരം തപഃ
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: 'ഭദ്രേ, നീ ഭാരതഭൂമിയിൽ എനിക്ക് വേണ്ടി ദീർഘകാലം തപസ്സു ചെയ്തു. നിന്റെ കാരണത്താൽ ശംഖചൂഡനും ദീർഘകാലം തപസ്സു ചെയ്തു.'
കൃത്വാ ത്വാം കാമിനീം സോഽപി വിജഹാര ച തത്ക്ഷണാത് । അധുനാ ദാതുമുചിതം തവൈവ തപസഃ ഫലമ്
'നിന്നെ പ്രിയയായി സ്വീകരിച്ച്, അവൻ ഉടനെ നിന്നോടൊപ്പം ആനന്ദിച്ചു. ഇപ്പോൾ, നിന്റെ തപസ്സിന്റെ ഫലം നൽകേണ്ട സമയമാണ്.'
ഇദം ശരീരം ത്യക്ത്വാ ച ദിവ്യദേഹം വിധായ ച । രാമേ രമ മയാ സാര്ധം ത്വം രമാസദൃശീ ഭവ
'ഈ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച്, ദിവ്യരൂപം സ്വീകരിച്ച്, രാമേ, നീ എന്നോടൊപ്പം ആനന്ദിച്ചുകൊൾക; നീ ലക്ഷ്മിപോലെയാകണം.'