ത്വം തു ദുഃഖീ സദൈവാസി ബദ്ധോഽഹമിതി ശങ്കയാ । ഇതി ശങ്കാം പരിത്യജ്യ സുഖീ ഭവ സമാഹിതഃ
പക്ഷേ, നീ എല്ലായ്പ്പോഴും ദുഃഖിതനാണ്, 'ഞാൻ ബന്ധിതനാണ്' എന്ന ആശങ്ക കൊണ്ടാണ്. ആ സംശയം ഉപേക്ഷിച്ച് മനസ്സോടെ സന്തോഷവാനാകൂ.
ദേഹോഽയം മമ ബന്ധോഽയം ന മമേതി ച മുക്തതാ । തഥാ ധനം ഗൃഹം രാജ്യം ന മമേതി ച നിശ്ചയഃ
ഈ ശരീരം എന്റെ ബന്ധമാണെന്നു കരുതുന്നത് ബന്ധനമാണ്, 'ഇത് എന്റെതല്ല' എന്ന ഉറച്ച വിശ്വാസമാണ് മോക്ഷം. അതുപോലെ, ധനം, വീട്, രാജ്യം എന്നിവയെ 'എന്റെതല്ല' എന്നുറപ്പുള്ളതും മോക്ഷമാണ്.
സൂത ഉവാച തച്ഛ്രുത്വാ വചനം തസ്യ ശുകഃ പ്രീതമനാഭവത് । ആപൃച്ഛ്യ തം ജഗാമാശു വ്യാസസ്യാശ്രമമുത്തമമ്
സൂതൻ പറഞ്ഞു: അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ശുകൻ സന്തോഷത്തോടെ മനസ്സോടെ അവനെ വിടപറഞ്ഞ് വേഗത്തിൽ വ്യാസന്റെ ഉത്തമമായ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി.
ആഗച്ഛന്തം സുതം ദൃഷ്ട്വാ വ്യാസോഽപി സുഖമാപ്തവാന് । ആലിങ്ഗ്യാഘ്രായ മൂര്ധാനം പപ്രച്ഛ കുശലം പുനഃ
മകനായ ശുകൻ വരുന്നത് കണ്ടു വ്യാസനും സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു. അവനെ അണച്ച് തലമുടി മണമെടുത്തു വീണ്ടും സുഖം ചോദിച്ചു.
സ്ഥിതസ്തത്രാശ്രമേ രമ്യേ പിതുഃ പാര്ശ്വേ സമാഹിതഃ । വേദാധ്യയനസമ്പന്നഃ സര്വശാസ്ത്രവിശാരദഃ
അവൻ ആ മനോഹരമായ ആശ്രമത്തിൽ പിതാവിന്റെ അരികിൽ ശ്രദ്ധയോടെ താമസിച്ചു. വേദപഠനത്തിൽ നിപുണനും എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവനുമായിരുന്നു.
ജനകസ്യ ദശാം ദൃഷ്ട്വാ രാജ്യസ്ഥസ്യ മഹാത്മനഃ । സ നിര്വൃതിം പരാം പ്രാപ്യ പിതുരാശ്രമസംസ്ഥിതഃ
മഹാത്മാവായ ജനകന്റെ രാജാവായിരുന്ന അവന്റെ നില കാണുമ്പോൾ, ശുകൻ പിതാവിന്റെ ആശ്രമത്തിൽ താമസിക്കുമ്പോൾ പരമസന്തോഷം പ്രാപിച്ചു.
പിതൄണാം സുഭഗാ കന്യാ പീവരീ നാമ സുന്ദരീ । ശുകശ്ചകാര പത്നീം താം യോഗമാര്ഗസ്ഥിതോഽപി ഹി
പിതാക്കന്മാരുടെ ഭാഗ്യശാലിയായ പുത്രിമാരിൽ പീവരീ എന്ന സുന്ദരിയായവളുണ്ടായിരുന്നു. യോഗമാർഗത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്നിട്ടും ശുകൻ അവളെ ഭാര്യയാക്കി.
സ തസ്യാം ജനയാമാസ പുത്രാംശ്ചതുര ഏവ ഹി । കൃഷ്ണം ഗൌരപ്രഭം ചൈവ ഭൂരിം ദേവശ്രുതം തഥാ
അവളിൽ നിന്ന് ശുകൻ നാലു പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു: കൃഷ്ണൻ, ഗൗരപ്രഭൻ, ഭൂരി, ദേവശ്രുതൻ.
കന്യാം കീര്തിം സമുത്പാദ്യ വ്യാസപുത്രഃ പ്രതാപവാന് । ദദൌ വിഭ്രാജപുത്രായ ത്വണുഹായ മഹാത്മനേ
വ്യാസപുത്രനായ പ്രതാപശാലിയായ ശുകൻ കീർത്തി എന്ന ഒരു പുത്രിയെ ജനിപ്പിച്ചു. ആ കീർത്തിയെ മഹാത്മാവായ അണുഹായ എന്ന വിബ്രാജയുടെ പുത്രനു നൽകി.
അണുഹസ്യ സുതഃ ശ്രീമാന്ബ്രഹ്മദത്തഃ പ്രതാപവാന് । ബ്രഹ്മജ്ഞഃ പൃഥിവീപാലഃ ശകകന്യാസമുദ്ഭവഃ
അണുവിന്റെ പുത്രൻ ശ്രേഷ്ഠനും മഹാശക്തിയുള്ളവനും ബ്രഹ്മജ്ഞാനിയുമായ ബ്രഹ്മദത്തനാണ്. അവൻ ഭൂമിയെ ഭരിച്ചവനും ശകകന്യയിൽ നിന്നു ജനിച്ചവനുമാണ്.
കാലേന കിയതാ തത്ര നാരദസ്യോപദേശതഃ । ജ്ഞാനം പരമകം പ്രാപ്യ യോഗമാര്ഗമനുത്തമമ്
അവിടെ കുറച്ച് കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ നാരദന്റെ ഉപദേശത്തോടെ അവൻ പരമജ്ഞാനം പ്രാപിച്ചു, അതിനൊപ്പം അതുല്യമായ യോഗമാർഗവും.
പുത്രേ രാജ്യം നിധായാഥ ഗതോ ബദരികാശ്രമമ് । മായാബീജോപദേശേന തസ്യ ജ്ഞാനം നിരര്ഗലമ്
പുത്രനിൽ രാജ്യം ഏല്പിച്ച് അവൻ ബദരികാശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി. മായാബീജത്തിന്റെ ഉപദേശത്താൽ അവന്റെ ജ്ഞാനം തടസ്സമില്ലാതെ വന്നു.
നാരദസ്യ പ്രസാദേന ജാതം സദ്യോ വിമുക്തിദമ് । കൈലാസശിഖരേ രമ്യേ ത്യക്ത്വാ സങ്ഗം പിതുഃ ശുകഃ
നാരദന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഉടനെ മോക്ഷം ലഭിച്ചു. ശുകൻ പിതാവിനോടുള്ള ബന്ധം ഉപേക്ഷിച്ച് മനോഹരമായ കൈലാസശിഖരത്തിൽ.
ധ്യാനമാസ്ഥായ വിപുലം സ്ഥിതഃ സങ്ഗപരാങ്മുഖഃ । ഉത്പപാത ഗിരേഃ ശൃങ്ഗാത്സിദ്ധിം ച പരമാം ഗതഃ
അവൻ ആഴമായ ധ്യാനത്തിൽ ഇരുന്നു, എല്ലാ ബന്ധത്തെയും ഉപേക്ഷിച്ച്, പർവ്വതശിഖരത്തിൽ നിന്ന് ഉയർന്ന് പരമസിദ്ധി പ്രാപിച്ചു.
ആകാശഗോ മഹാതേജാ വിരരാജ യഥാ രവിഃ । ഗിരേഃ ശൃങ്ഗം ദ്വിധാ ജാതം ശുകസ്യോത്പതനേ തദാ
വലിയ തേജസ്സോടെ ആകാശത്തിലൂടെ സഞ്ചരിച്ചു, സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചു. ശുകൻ ഉയർന്നപ്പോൾ പർവ്വതശിഖരം രണ്ടായി പിളർന്നുപോയി.
ഉത്പാതാ ബഹവോ ജാതാഃ ശുകശ്ചാകാശഗോഽഭവത് । അന്തരിക്ഷേ യഥാ വായുഃ സ്തൂയമാനഃ സുരര്ഷിഭിഃ
അവിടെ അനേകം അദ്ഭുതങ്ങൾ സംഭവിച്ചു. ശുകൻ ആകാശത്തിലൂടെ സഞ്ചരിച്ചു, അന്തരീക്ഷത്തിൽ കാറ്റുപോലെ, ദേവർഷിമാരാൽ സ്തുതിക്കപ്പെട്ടു.
തേജസാതിവിരാജന്വൈ ദ്വിതീയ ഇവ ഭാസ്കരഃ । വ്യാസസ്തു വിരഹാക്രാന്തഃ ക്രന്ദന്പുത്രേതി ചാസകൃത്
അസാധാരണമായ പ്രകാശത്തോടെ, രണ്ടാമത്തെ സൂര്യനെന്നപോലെ, വ്യാസൻ വേർപാടിന്റെ വേദനയിൽ ആകുലനായി, വീണ്ടും വീണ്ടും 'എന്റെ മകൻ!' എന്നു കരഞ്ഞു.
ഗിരേഃ ശൃങ്ഗേ ഗതസ്തത്ര ശുകോ യത്ര സ്ഥിതോഽഭവത് । ക്രന്ദമാനം തദാ ദീനം വ്യാസം മത്വാ ശ്രമാകുലമ്
അവൻ അന്നത്തെ പാറമുകളിൽ എത്തി, അവിടെ ശുകൻ നിന്നിരുന്നു. വ്യാസൻ ദു:ഖത്തിലും ക്ഷീണത്തിലും ആകുലനായി കരയുന്നത് ശുകൻ കണ്ടു.
സര്വഭൂതഗതഃ സാക്ഷീ പ്രതിശബ്ദമദാത്തദാ । തത്രാദ്യാപി ഗിരേഃ ശൃങ്ഗേ പ്രതിശബ്ദഃ സ്ഫുടോഽഭവത്
എല്ലാ ജീവികളിലും സാക്ഷിയായി നിലകൊണ്ട ശുകൻ അപ്പോൾ വ്യാസന്റെ നിലവിളി പകർന്നു. ഇന്നും ആ പാറമുകളിൽ അതിന്റെ പ്രതിധ്വനി വ്യക്തമായി കേൾക്കാം.
രുദന്തം തം സമാലക്ഷ്യ വ്യാസം ശോകസമന്വിതമ് । പുത്ര പുത്രേതി ഭാഷന്തം വിരഹേണ പരിപ്ലുതമ്
വ്യാസൻ ദു:ഖത്തിൽ മുങ്ങി, 'മകൻ, മകൻ' എന്ന് വിളിച്ചു കരയുന്നത് കണ്ടു.
ശിവസ്തത്ര സമാഗത്യ പാരാശര്യമബോധയത് । വ്യാസ ശോകം മാ കുരു ത്വം പുത്രസ്തേ യോഗവിത്തമഃ
ശിവൻ അവിടെ എത്തി, പരാശരിയുടെ മകനായ വ്യാസനോട് പറഞ്ഞു: 'വ്യാസാ, നീ ദു:ഖിക്കേണ്ട; നിന്റെ മകൻ യോഗത്തിൽ ഏറ്റവും മുൻപിലാണ്.'
പരമാം ഗതിമാപന്നോ ദുര്ലഭാം ചാകൃതാത്മഭിഃ । തസ്യ ശോകോ ന കര്തവ്യസ്ത്വയാശോകം വിജാനതാ
അവൻ ആത്മസംയമനം നേടാത്തവർക്ക് അപൂർവമായ പരമാവസ്ഥയിൽ എത്തി. നീ ദു:ഖരഹിതത്വം അറിയുന്നവൻ ആകയാൽ, അവനുവേണ്ടി ദു:ഖിക്കേണ്ട.
കീര്തിസ്തേ വിപുലാ ജാതാ തേന പുത്രേണ ചാനഘ । വ്യാസ ഉവാച ന ശോകോ യാതി ദേവേശ കിം കരോമി ജഗത്പതേ
നിന്റെ മകൻ മൂലം നിന്റെ കീർത്തി വളരെ ഉയർന്നു, പാപരഹിതനേ. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: 'ദേവാദികളേ, എങ്കിലും എന്റെ ദു:ഖം മാറുന്നില്ല; ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും ലോകനാഥാ?'
അതൃപ്തേ ലോചനേ മേഽദ്യ പുത്രദര്ശനലാലസേ । മഹാദേവ ഉവാച ഛായാം ദ്രക്ഷ്യസി പുത്രസ്യ പാര്ശ്വസ്ഥാം സുമനോഹരാമ്
ഇന്ന് എന്റെ കണ്ണുകൾ മകനെ കാണാനുള്ള ആഗ്രഹത്തിൽ തൃപ്തിയില്ലാതെ കാത്തിരിക്കുന്നു. മഹാദേവൻ പറഞ്ഞു: 'നിന്റെ മകന്റെ മനോഹരമായ നിഴൽ സമീപത്ത് നിന്നു കാണും.'
താം വീക്ഷ്യ മുനിശാര്ദൂല ശോകം ജഹി പരന്തപ । സൂത ഉവാച തദാ ദദര്ശ വ്യാസസ്തു ഛായാം പുത്രസ്യ സുപ്രഭാമ്
ആ നിഴൽ കണ്ടാൽ, മഹർഷികളിൽ പ്രതാപശാലിയായവനേ, നീ ദു:ഖം വിട്ടുകളയണം. സൂതൻ പറഞ്ഞു: അപ്പോൾ വ്യാസൻ മകന്റെ പ്രകാശമുള്ള നിഴൽ കണ്ടു.
ദത്ത്വാ വരം ഹരസ്തസ്മൈ തത്രൈവാന്തരധീയത । അന്തര്ഹിതേ മഹാദേവേ വ്യാസഃ സ്വാശ്രമമഭ്യഗാത്
വരദാനം നൽകി ഹരൻ അവിടെ അപ്രത്യക്ഷനായി; മഹാദേവൻ അപ്രത്യക്ഷനായപ്പോൾ വ്യാസൻ തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
ശുകസ്യ വിരഹേണാപി തപ്തഃ പരമദുഃഖിതഃ
ശുകന്റെ വേർപാടിൽ വ്യാസൻ ദു:ഖത്തിൽ കത്തിക്കരിഞ്ഞു, അത്യന്തം വേദന അനുഭവിച്ചു.
ധൃതരാഷ്ട്രാദീനാമുത്പത്തിവര്ണനമ് ഋഷയ ഊചുഃ ശുകസ്തു പരമാം സിദ്ധിമാപ്തവാന്ദേവസത്തമഃ । കിം ചകാര തതോ വ്യാസസ്തന്നോ ബ്രൂഹി സവിസ്തരമ്
ധൃതരാഷ്ട്രനും മറ്റുള്ളവരുടെ ജനനവിവരണം. ഋഷിമാർ ചോദിച്ചു: 'ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ശുകൻ പരമസിദ്ധി നേടി; പിന്നെ വ്യാസൻ എന്ത് ചെയ്തു? അതിന്റെ വിശദാംശങ്ങൾ ഞങ്ങൾക്കു പറയണം.'
സൂത ഉവാച ശിഷ്യാ വ്യാസസ്യ യേഽപ്യാസന്വേദാഭ്യാസപരായണാഃ । ആജ്ഞാമാദായ തേ സര്വേ ഗതാഃ പൂര്വം മഹീതലേ
സൂതൻ പറഞ്ഞു: വ്യാസന്റെ ശിഷ്യന്മാർ, വേദപഠനത്തിൽ മുഴുകിയവർ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആജ്ഞ വാങ്ങി മുമ്പേ ഭൂമിയിൽ പോയി.
അസിതോ ദേവലശ്ചൈവ വൈശമ്പായന ഏവ ച । ജൈമിനിശ്ച സുമന്തുശ്ച ഗതാഃ സര്വേ തപോധനാഃ
അസിതൻ, ദേവളൻ, വൈശംപായനൻ, ജൈമിനി, സുമന്തു — ഈ എല്ലാ തപസ്സുകാരും പുറപ്പെട്ടു.