കലാമാത്രം കലേഃ ശേഷേ കുഹ്വാം ചന്ദ്രകലാ യഥാ । യാദൃക് തേജോ രവേര്ഗ്നീഷ്മേ ന താദൃക് ശിശിരേ പുനഃ
കലിയുഗത്തിന്റെ അവസാനം ഒരു ചെറിയ അംശം മാത്രം ശേഷിക്കും, അതു ചന്ദ്രന്റെ കുഹ്വാകലപോലെയാണ്; വേനലിൽ സൂര്യന്റെ താപം എത്രയോ ശക്തമാണെങ്കിലും ശീതകാലത്ത് അത്രയില്ല.
ദിനേഷു യാദൃങ്മധ്യാഹ്നേ സായം പ്രാതര്ന തത്സമമ് । ഉദയം യാതി കാലേന ബാലതാം ച ക്രമേണ ച
ഉച്ചയ്ക്ക് പ്രകാശം എത്രയോ ഉജ്ജ്വലമാണെങ്കിലും വൈകുന്നേരത്തിലും രാവിലെ അത്രയില്ല; അതുപോലെ, സമയം കഴിഞ്ഞു വളരുകയും, പിന്നീട് ബാല്യത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
പ്രകാണ്ഡതാം ച തത്പശ്ചാത്കാലേഽസ്തം പുനരേതി സഃ । ദിനേ പ്രച്ഛന്നതാം യാതി കാലേന ദുര്ദിനേ ഘനേ
പിന്നീട് അതു പൂർണ്ണതയിലേക്കെത്തുന്നു, പിന്നെ വീണ്ടും സമയത്തോടൊപ്പം അസ്തമിക്കുന്നു; ഒരു ദിവസം, അതു മേഘാവൃതമായ ദുഷ്കാലത്തിൽ മറഞ്ഞുപോകുന്നു.
രാഹുഗ്രസ്തേ കമ്പിതശ്ച പുനരേവ പ്രസന്നതാമ് । പരിപൂര്ണതമശ്ചന്ദ്രഃ പൂര്ണിമായാം ച ജായതേ
രാഹു പിടിച്ചപ്പോൾ ചന്ദ്രൻ വിറയക്കുന്നു, പിന്നെയും വീണ്ടും തെളിഞ്ഞ് പൂർണ്ണതയിലാകുന്നു; പൗർണമിയിൽ ചന്ദ്രൻ പൂർണ്ണമായിത്തീരും.
താദൃശോ ന ഭവേന്നിത്യം ക്ഷയം യാതി ദിനേ ദിനേ । പുനശ്ച പുഷ്ടിമായാതി പരം കുഹ്വാ ദിനേ ദിനേ
അവസ്ഥ എപ്പോഴും അങ്ങനെ തുടരുന്നില്ല; ദിവസേന അതു കുറയുകയും, പിന്നെയും വളരുകയും ചെയ്യുന്നു, ചിലപ്പോൾ അതി കുറഞ്ഞുപോകുന്നു.
സമ്പദ്യുക്തഃ ശുക്ലപക്ഷേ കൃഷ്ണേ മ്ലാനശ്ച യക്ഷ്മണാ । രാഹുഗ്രസ്തേ ദിനേ മ്ലാനോ ദുര്ദിനേ ന വിരോചതേ
ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ ചന്ദ്രൻ ഉജ്ജ്വലമാണ്, കൃഷ്ണപക്ഷത്തിൽ ക്ഷയിച്ചുപോകുന്നു, രോഗം ബാധിച്ചവനുപോലെ; രാഹു പിടിച്ചപ്പോൾ മങ്ങിപ്പോകുന്നു, ദുഷ്കാലത്തിൽ അതു പ്രകാശിക്കാറില്ല.
കാലേ ചന്ദ്രോ ഭവേച്ഛുക്ലോ ഭ്രഷ്ടശ്രീഃ കാലഭേദതഃ । ഭവിഷ്യതി ബലിശ്ചേന്ദ്രോ ഭ്രഷ്ടശ്രീഃ സുതലേഽധുനാ
സമയത്തിനനുസരിച്ച് ചന്ദ്രൻ തെളിയുന്നു, പക്ഷേ സമയഭേദം മൂലം അവന്റെ ഭാവം നഷ്ടപ്പെടുന്നു; അതുപോലെ, ഇന്ദ്രൻ ശക്തനാകും, എന്നാൽ ഇപ്പോൾ സുതലത്തിൽ അവന്റെ മഹിമ ഇല്ലാതായിരിക്കുന്നു.
കാലേന പൃഥ്വീ സസ്യാഢ്യാ സര്വാധാരാ വസുന്ധരാ । കാലേ ജലേ നിമഗ്നാ സാ തിരോഭൂതാമ്ബുവിപ്ലുതാ
സമയത്തിനനുസരിച്ച് ഭൂമി വിളവിൽ സമൃദ്ധിയുള്ളവളാവുന്നു, എല്ലാറ്റിനും അടിസ്ഥാനമായ വസുന്ധര; സമയത്ത് അവൾ വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങി, വെള്ളപ്പൊക്കത്തിൽ മറഞ്ഞുപോകുന്നു.
കാലേ നശ്യന്തി വിശ്വാനി പ്രഭവന്ത്യേവ കാലതഃ । ചരാചരാശ്ച കാലേന നശ്യന്തി പ്രഭവന്തി ച
സമയത്തിനനുസരിച്ച് എല്ലാം നശിക്കുന്നു, സമയത്തോടൊപ്പം അവയൊക്കെ വീണ്ടും ഉണ്ടാകുന്നു; ചലനമുള്ളവയും അചലങ്ങളായവയും സമയത്താൽ നശിക്കുകയും ഉണ്ടാകുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഈശ്വരസ്യൈവ സമതാ ബ്രഹ്മണഃ പരമാത്മനഃ । അഹം മൃത്യുഞ്ജയോ യസ്മാദസംഖ്യം പ്രാകൃതം ലയമ്
ഇത് ഭഗവാന്റെ സമത്വമാണ്, പരമാത്മാവായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ സമത്വം; ഞാൻ മരണത്തെ ജയിച്ചവനാണ്, കാരണം അനേകം പ്രപഞ്ചലയങ്ങൾ ഞാൻ കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
ആദര്ശം ചാപി ദ്രക്ഷ്യാമി വാരം വാരം പുനഃ പുനഃ । സ ച പ്രകൃതിരൂപശ്ച സ ഏവ പുരുഷഃ സ്മൃതഃ
വീണ്ടും വീണ്ടും ഞാൻ ആ പ്രതിഫലനം കാണും; അതാണ് പ്രകൃതിയുടെ രൂപം, അവനെയാണ് പുരുഷൻ എന്നും വിളിക്കുന്നത്.
സ ചാത്മാ സ ച ജീവശ്ച നാനാരൂപധരഃ പരഃ । കരോതി സതതം യോ ഹി തനാമഗുണകീര്തനമ്
അവനാണ് ആത്മാവ്, അവനാണ് ജീവൻ, അനേകം രൂപങ്ങൾ ധരിക്കുന്ന പരമൻ; അവൻ തന്നെ എപ്പോഴും ശരീരഗുണങ്ങൾ പാടുന്നു.
കാലേ മൃത്യും സ ജയതി ജന്മരോഗഭയം ജരാമ് । സ്രഷ്ടാ കൃതോ വിധിസ്തേന പാതാ വിഷ്ണുഃ കൃതോ ഭവേത്
സമയമെത്തുമ്പോള് മരണം ജയിക്കുകയും, ജനനം, രോഗം, വയസ്സായിപ്പോകുന്നത് എന്നിവയുടെ ഭയം അകറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു. അവന്റെ കൃപയാല് ബ്രഹ്മാവ് സൃഷ്ടാവായി, വിഷ്ണു സംരക്ഷകനായി മാറുന്നു.
അഹം കൃതശ്ച സംഹര്താ വയം വിഷയിണഃ കൃതാഃ । കാലാഗ്നിരുദ്രം സംഹാരേ നിയോജ്യ വിഷയേ നൃപ
ഞാന് സംഹാരകര്ത്താവായി, ഞങ്ങള് ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങള് അനുഭവിക്കുന്നവരായി രൂപംകൊണ്ടു. കാലാഗ്നിയായ രുദ്രന് സംഹാരത്തിനായി നിയോഗിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, രാജാവേ.
അഹം കരോമി സതതം തന്നാമഗുണകീര്തനമ് । തേന മൃത്യുഞ്ജയോഽഹം ച ജ്ഞാനേനാനേന നിര്ഭയഃ
ഞാന് എപ്പോഴും അവന്റെ നാമവും ഗുണങ്ങളും പാടുന്നു. അതിനാല് ഞാന് മരണം ജയിച്ചവനാണ്; ഈ ജ്ഞാനത്തിലൂടെ ഭയമില്ലാതെയുമാണ്.
മൃത്യുര്മൃത്യുഭയാദ്യാതി വൈനതേയാദിവോരഗാഃ । ഇത്യുക്ത്വാ സ ച സര്വേശഃ സര്വഭാവേന തത്പരഃ
മരണം തന്നെ മരണമെന്ന ഭയത്തില് നിന്ന് ഓടിപ്പോകുന്നു, ഗരുഡനെ കണ്ടു പാമ്പുകള് ഓടുന്നതുപോലെ. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, സകലത്തിന്റെയും നായകന് മുഴുവന് മനസ്സോടെ അവിടെ നിലകൊണ്ടു.
വിരരാമ ച ശമ്ഭുശ്ച സഭാമധ്യേ ച നാരദ । രാജാ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ പ്രശശംസ പുനഃ പുനഃ
ശംഭു സഭാമധ്യേ മൗനം പാലിച്ചു, നാരദാ. രാജാവ് ആ വാക്കുകള് കേട്ട് വീണ്ടും വീണ്ടും അവനെ പ്രശംസിച്ചു.
ഉവാച മധുരം ദേവം പരം വിനയപൂര്വകമ് । ശങ്ഖചൂഡ ഉവാച ത്വയാ യത്കഥിതം ദേവ നാന്യഥാ വചനം സ്മൃതമ്
അവന് അത്യന്തം വിനയത്തോടെ ദേവനോടു മധുരമായി പറഞ്ഞു: ശംഖചൂഡന് പറഞ്ഞു, "ദേവാ, നിങ്ങള് പറഞ്ഞതൊന്നും വ്യത്യസ്തമായി ഓര്മ്മിക്കുന്നില്ല."
തഥാപി കിഞ്ചിദ്യഥാര്ഥം ശ്രൂയതാം മന്നിവേദനമ് । ജ്ഞാതിദ്രോഹേ മഹത്പാപം ത്വയോക്തമധുനാ ച യത്
എന്നാലും, യഥാര്ത്ഥത്തില് ഒരു കാര്യം പറയാന് അനുവദിക്കണം. ബന്ധുക്കളോടുള്ള വൈരം വലിയ പാപമാണെന്ന് ഇപ്പോള് നിങ്ങള് പറഞ്ഞുവല്ലോ.
ഗൃഹീത്വാ തസ്യ സര്വസ്വം കുതഃ പ്രസ്ഥാപിതോ ബലിഃ । മയാ സമുദ്ധൃതം സര്വമൂര്ധ്വമൈശ്വര്യമീശ്വര
അവന്റെ എല്ലാ സ്വത്തും എടുത്തശേഷം ബലി എങ്ങനെ പുറത്താക്കപ്പെട്ടു? പ്രഭോ, അവന്റെ ആധിപത്യം മുഴുവന് ഞാന് തിരികെ നല്കി.
സുതലാച്ച സമുദ്ധര്തും നാലം തത്ര ഗദാധരഃ । സഭ്രാതൃകോ ഹിരണ്യാക്ഷഃ കഥം ദേവൈശ്ച ഹിംസിതഃ
സുതലയില് നിന്ന് അവനെ പുറത്തെടുക്കാന് ഗദാധരന് കഴിയില്ലായിരുന്നു. ഹിരണ്യാക്ഷനും സഹോദരനും ദേവന്മാര് കൊണ്ട് എങ്ങനെ ഉപദ്രവിക്കപ്പെട്ടു?
ശുമ്ഭാദയശ്ചാസുരാശ്ച കഥം ദേവൈര്നിപാതിതാഃ । പുരാ സമുദ്രമഥനേ പീയൂഷം ഭക്ഷിതം സുരൈഃ
ശുംബനും മറ്റ് അസുരന്മാരും ദേവന്മാര് കൊണ്ട് എങ്ങനെ തോല്പ്പിക്കപ്പെട്ടു? പുരാതനകാലത്ത് സമുദ്രം കുലുക്കുമ്പോള് അമൃതം ദേവന്മാര് കുടിച്ചു.
ക്ലേശഭാജോ വയം തത്ര തേ സര്വേ ഫലഭോഗിനഃ । ക്രീഡാഭാണ്ഡമിദം വിശ്വം പ്രകൃതേഃ പരമാത്മനഃ
അവിടെ ഞങ്ങളാണ് ദുഃഖം അനുഭവിച്ചത്, അവര് എല്ലാവരും ഫലങ്ങള് ആസ്വദിച്ചു. ഈ ലോകം മുഴുവന് പ്രകൃതിയുടെയും പരമാത്മാവിന്റെയും കളിപ്പാട്ടമാണ്.
യസ്മൈ യത്ര സ ദദാതി തസ്യൈശ്വര്യം ഭവേത്തദാ । ദേവദാനവയോര്വാദഃ ശശ്വന്നൈമിത്തികഃ സദാ
അവന് ആര്ക്കു എവിടെ നല്കുന്നുവോ, അവന് ആധിപത്യം ലഭിക്കുന്നു. ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും തര്ക്കം എപ്പോഴും ഇടയ്ക്കിടയ്ക്ക് ഉണ്ടാകുന്നതും, ശാശ്വതവുമാണ്.
പരാജയോ ജയസ്തേഷാം കാലേഽസ്മാകം ക്രമേണ ച । തദാവയോര്വിരോധേ വാഽഽഗമനം നിഷ്കലം പരമ്
വിജയവും പരാജയവും അവര്ക്കും ഞങ്ങള്ക്കും സമയാനുസരണം മാറിമാറി വരുന്നു. ഞങ്ങളുടേയും അവരുടേയും വൈരത്തില് വരവ് പോകല് യാഥാര്ത്ഥ്യത്തില് ശേഷിയില്ലാത്തതും പരമവുമാണ്.
സമസമ്ബന്ധിനോ ബന്ധോരീശ്വരസ്യ മഹാത്മനഃ । ഇയം തേ മഹതീ ലജ്ജാ യുദ്ധേഽസ്മാഭിഃ സഹാധുനാ
നാം എല്ലാവരും മഹാത്മാവായ ഈശ്വരന്റെ ബന്ധുക്കളാണ്. ഇപ്പോള് ഞങ്ങളോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്യുന്നത് നിങ്ങള്ക്കുള്ള വലിയ ലജ്ജയാണ്.
ജയേ തതോഽധികാ കീര്തിര്ഹാനിശ്ചൈവ പരാജയേ । ഇത്യേതദ്വചനം ശ്രുത്വാ പ്രഹസ്യ ച ത്രിലോചനഃ
വിജയത്തില് കൂടുതല് കീര്ത്തിയുണ്ട്, പരാജയത്തില് നഷ്ടം. ഈ വാക്കുകള് കേട്ടു ത്രിലോചനന് ചിരിച്ചു.
യഥോചിതമുത്തരം തമുവാച ദാനവേശ്വരമ് । മഹാദേവ ഉവാച യുഷ്മാഭിഃ സഹ യുദ്ധേ മേ ബ്രഹ്മവംശസമുദ്ഭവൈഃ
അവന് ദാനവനാഥനോടു യോജിച്ച ഉത്തരം പറഞ്ഞു. മഹാദേവന് പറഞ്ഞു: 'ബ്രഹ്മാവിന്റെ വംശത്തില് നിന്നുള്ള നിങ്ങളോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോള്—'
കാ ലജ്ജാ മഹതീ രാജന്നകീര്തിര്വാ പരാജയേ । യുദ്ധമാദൌ ഹരേരേവ മധുനാ കൈടഭേന ച
'രാജാവേ, പരാജയത്തില് വലിയ ലജ്ജയോ അപകീര്ത്തിയോ എന്താണ്? ആദിയില് ഹരിയും മധുവും കൈടഭനും തമ്മില് യുദ്ധം ഉണ്ടായിരുന്നുവല്ലോ.'
ഹിരണ്യകശിപോശ്ചൈവ സഹ തേനാത്മനാ നൃപ । ഹിരണ്യാക്ഷസ്യ യുദ്ധം ച പുനസ്തേന ഗദാഭൃതാ
'അതേ, അതേ ആത്മാവുമായി ഹിരണ്യകശിപുവിനോടും യുദ്ധം നടന്നു, രാജാവേ. പിന്നെയും ഹിരണ്യാക്ഷനും ഗദാധാരിയും തമ്മില് യുദ്ധം നടന്നു.'