ആബ്രഹ്മസ്തമ്ബപര്യന്തം തുച്ഛം മേനേ ച വൈഷ്ണവഃ । സാലോക്യസാര്ഷ്ടിസായുജ്യസാമീപ്യം ച ഹരേരപി
ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് ഒരു പുല്ലുവരെയും വരെ എല്ലാം തുച്ഛമെന്നു വൈഷ്ണവൻ കരുതി. ഹരിയുടെ ലോകം, ഐശ്വര്യം, ഏകത്വം, സാന്നിധ്യം എന്നിവയും അവൻ വിലകുറഞ്ഞവയെന്നു കണ്ടു.
ദീയമാനം ന ഗൃഹ്ണന്തി വൈഷ്ണവാഃ സേവനം വിനാ । ബ്രഹ്മത്വമമരത്വം വാ തുച്ഛം മേനേ ച വൈഷ്ണവഃ
സേവനമില്ലാതെ ഇവ ലഭിച്ചാലും വൈഷ്ണവന്മാർ സ്വീകരിക്കാറില്ല. ബ്രഹ്മാവായതോ അമരത്വമോ പോലും തുച്ഛമാണെന്ന് വൈഷ്ണവൻ കരുതി.
ഇന്ദ്രത്വം വാ മനുത്വം വാ ന മേനേ ഗണനാസു ച । കൃഷ്ണഭക്തസ്യ തേ കിം വാ ദേവാനാം വിഷയേ ഭ്രമേ
ഇന്ദ്രത്വമോ മനുത്വമോ പോലും അവൻ ഗണനയിലാക്കിയില്ല. കൃഷ്ണഭക്തനായ നിനക്ക് ദേവന്മാരുടെ ലോകങ്ങളിൽ എന്ത് വിലയുണ്ട്?
ദേഹി രാജ്യം ച ദേവാനാം മത്പ്രീതിം രക്ഷ ഭൂമിപ । സുഖം സ്വരാജ്യേ ത്വം തിഷ്ഠ ദേവാസ്തിഷ്ഠന്തു വൈ പദേ
ദേവന്മാരുടെ രാജ്യം നിനക്ക് കൊടുക്കുന്നു, എന്റെ പ്രീതിയും സംരക്ഷിക്കണം രാജാവേ. നീ സ്വരാജ്യത്തിൽ സന്തോഷത്തോടെ പാർക്കുക, ദേവന്മാർ അവരുടെ സ്ഥാനങ്ങളിൽ പാർക്കട്ടെ.
അലം ഭൂതവിരോധേന സര്വേ കശ്യപവംശജാഃ । യാനി കാനി ച പാപാനി ബ്രഹ്മഹത്യാദികാനി ച
ഭൂതങ്ങളോടുള്ള വൈരാഗ്യം മതിയാകട്ടെ, കശ്യപവംശജന്മാരേ; ബ്രാഹ്മണഹത്യ ഉൾപ്പെടെ എത്രയോ പാപങ്ങൾ ഉണ്ടായാലും—
ജ്ഞാതിദ്രോഹസ്യ പാപാനി കലാം നാര്ഹന്തി ഷോഡശീമ് । സ്വസമ്പദാം ച ഹാനിം ച യദി രാജേന്ദ്ര മന്യസേ
സ്വന്തം ബന്ധുക്കളെ വഞ്ചിക്കുന്നതിന്റെ പാപങ്ങൾ അവയൊന്നിന്റെ പതിനാറിൽ ഒന്നിനും തുല്യമല്ല; രാജാവേ, സ്വസമ്പത്ത് നഷ്ടപ്പെടുന്നതിനെക്കുറിച്ച് നീ ചിന്തിച്ചാൽ—
സര്വാവസ്ഥാ ച സമതാം കേഷാം യാതി ച സര്വദാ । ബ്രഹ്മണശ്ച തിരോഭാവോ ലയേ പ്രാകൃതികേ സദാ
എല്ലാ സാഹചര്യങ്ങളിലും ചിലർക്കു സമത്വം എപ്പോഴും ലഭിക്കുന്നു; ബ്രഹ്മാവിന്റെ ലയം പ്രപഞ്ചലയത്തിനൊപ്പം എപ്പോഴും സംഭവിക്കുന്നു.
ആവിര്ഭാവഃ പുനസ്തസ്യ പ്രഭാവാദീശ്വരേച്ഛയാ । ജ്ഞാനവൃദ്ധിശ്ച തപസാ സ്മൃതിലോപശ്ച നിശ്ചിതമ്
അവന്റെ ആവിർഭാവം വീണ്ടും ദൈവശക്തിയാലും ഇഷ്ടത്താലും ഉണ്ടാകുന്നു; ജ്ഞാനം വൃദ്ധിപ്പെടുന്നത് തപസ്സിലൂടെ ആണ്, സ്മൃതിഭ്രംശവും തീർച്ചയായും സംഭവിക്കുന്നു.
കരോതി സൃഷ്ടിം ജ്ഞാനേന സ്രഷ്ടാ സോഽപി ക്രമേണ ച । പരിപൂര്ണതമോ ധര്മഃ സത്യേ സത്യാശ്രയേ സദാ
സൃഷ്ടാവ് ജ്ഞാനത്താൽ ലോകം സൃഷ്ടിക്കുന്നു, സൃഷ്ടാവ് പോലും ക്രമമായി അതു ചെയ്യുന്നു; സത്യത്തിൽ ഉറച്ചതും പൂർണ്ണമായതുമായ ധർമ്മം എപ്പോഴും സത്യത്തിൽ അധിഷ്ഠിതമാണ്.
ത്രിഭാഗഃ സോഽപി ത്രേതായാം ദ്വിഭാഗോ ദ്വാപരേ സ്മൃതഃ । ഏകഭാഗഃ കലൌ പൂര്വം തദംശശ്ച കമേണ ച
അത് ത്രേതായുഗത്തിൽ മൂന്നു ഭാഗം, ദ്വാപരയുഗത്തിൽ രണ്ടു ഭാഗം, കലിയുഗം തുടങ്ങുമ്പോൾ ഒരു ഭാഗം മാത്രമേ ഉണ്ടാകൂ, പിന്നെ അതിന്റെ അംശം ക്രമേണ കുറയുന്നു.
കലാമാത്രം കലേഃ ശേഷേ കുഹ്വാം ചന്ദ്രകലാ യഥാ । യാദൃക് തേജോ രവേര്ഗ്നീഷ്മേ ന താദൃക് ശിശിരേ പുനഃ
കലിയുഗത്തിന്റെ അവസാനം ഒരു ചെറിയ അംശം മാത്രം ശേഷിക്കും, അതു ചന്ദ്രന്റെ കുഹ്വാകലപോലെയാണ്; വേനലിൽ സൂര്യന്റെ താപം എത്രയോ ശക്തമാണെങ്കിലും ശീതകാലത്ത് അത്രയില്ല.
ദിനേഷു യാദൃങ്മധ്യാഹ്നേ സായം പ്രാതര്ന തത്സമമ് । ഉദയം യാതി കാലേന ബാലതാം ച ക്രമേണ ച
ഉച്ചയ്ക്ക് പ്രകാശം എത്രയോ ഉജ്ജ്വലമാണെങ്കിലും വൈകുന്നേരത്തിലും രാവിലെ അത്രയില്ല; അതുപോലെ, സമയം കഴിഞ്ഞു വളരുകയും, പിന്നീട് ബാല്യത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
പ്രകാണ്ഡതാം ച തത്പശ്ചാത്കാലേഽസ്തം പുനരേതി സഃ । ദിനേ പ്രച്ഛന്നതാം യാതി കാലേന ദുര്ദിനേ ഘനേ
പിന്നീട് അതു പൂർണ്ണതയിലേക്കെത്തുന്നു, പിന്നെ വീണ്ടും സമയത്തോടൊപ്പം അസ്തമിക്കുന്നു; ഒരു ദിവസം, അതു മേഘാവൃതമായ ദുഷ്കാലത്തിൽ മറഞ്ഞുപോകുന്നു.
രാഹുഗ്രസ്തേ കമ്പിതശ്ച പുനരേവ പ്രസന്നതാമ് । പരിപൂര്ണതമശ്ചന്ദ്രഃ പൂര്ണിമായാം ച ജായതേ
രാഹു പിടിച്ചപ്പോൾ ചന്ദ്രൻ വിറയക്കുന്നു, പിന്നെയും വീണ്ടും തെളിഞ്ഞ് പൂർണ്ണതയിലാകുന്നു; പൗർണമിയിൽ ചന്ദ്രൻ പൂർണ്ണമായിത്തീരും.
താദൃശോ ന ഭവേന്നിത്യം ക്ഷയം യാതി ദിനേ ദിനേ । പുനശ്ച പുഷ്ടിമായാതി പരം കുഹ്വാ ദിനേ ദിനേ
അവസ്ഥ എപ്പോഴും അങ്ങനെ തുടരുന്നില്ല; ദിവസേന അതു കുറയുകയും, പിന്നെയും വളരുകയും ചെയ്യുന്നു, ചിലപ്പോൾ അതി കുറഞ്ഞുപോകുന്നു.
സമ്പദ്യുക്തഃ ശുക്ലപക്ഷേ കൃഷ്ണേ മ്ലാനശ്ച യക്ഷ്മണാ । രാഹുഗ്രസ്തേ ദിനേ മ്ലാനോ ദുര്ദിനേ ന വിരോചതേ
ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ ചന്ദ്രൻ ഉജ്ജ്വലമാണ്, കൃഷ്ണപക്ഷത്തിൽ ക്ഷയിച്ചുപോകുന്നു, രോഗം ബാധിച്ചവനുപോലെ; രാഹു പിടിച്ചപ്പോൾ മങ്ങിപ്പോകുന്നു, ദുഷ്കാലത്തിൽ അതു പ്രകാശിക്കാറില്ല.
കാലേ ചന്ദ്രോ ഭവേച്ഛുക്ലോ ഭ്രഷ്ടശ്രീഃ കാലഭേദതഃ । ഭവിഷ്യതി ബലിശ്ചേന്ദ്രോ ഭ്രഷ്ടശ്രീഃ സുതലേഽധുനാ
സമയത്തിനനുസരിച്ച് ചന്ദ്രൻ തെളിയുന്നു, പക്ഷേ സമയഭേദം മൂലം അവന്റെ ഭാവം നഷ്ടപ്പെടുന്നു; അതുപോലെ, ഇന്ദ്രൻ ശക്തനാകും, എന്നാൽ ഇപ്പോൾ സുതലത്തിൽ അവന്റെ മഹിമ ഇല്ലാതായിരിക്കുന്നു.
കാലേന പൃഥ്വീ സസ്യാഢ്യാ സര്വാധാരാ വസുന്ധരാ । കാലേ ജലേ നിമഗ്നാ സാ തിരോഭൂതാമ്ബുവിപ്ലുതാ
സമയത്തിനനുസരിച്ച് ഭൂമി വിളവിൽ സമൃദ്ധിയുള്ളവളാവുന്നു, എല്ലാറ്റിനും അടിസ്ഥാനമായ വസുന്ധര; സമയത്ത് അവൾ വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങി, വെള്ളപ്പൊക്കത്തിൽ മറഞ്ഞുപോകുന്നു.
കാലേ നശ്യന്തി വിശ്വാനി പ്രഭവന്ത്യേവ കാലതഃ । ചരാചരാശ്ച കാലേന നശ്യന്തി പ്രഭവന്തി ച
സമയത്തിനനുസരിച്ച് എല്ലാം നശിക്കുന്നു, സമയത്തോടൊപ്പം അവയൊക്കെ വീണ്ടും ഉണ്ടാകുന്നു; ചലനമുള്ളവയും അചലങ്ങളായവയും സമയത്താൽ നശിക്കുകയും ഉണ്ടാകുകയും ചെയ്യുന്നു.
ഈശ്വരസ്യൈവ സമതാ ബ്രഹ്മണഃ പരമാത്മനഃ । അഹം മൃത്യുഞ്ജയോ യസ്മാദസംഖ്യം പ്രാകൃതം ലയമ്
ഇത് ഭഗവാന്റെ സമത്വമാണ്, പരമാത്മാവായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ സമത്വം; ഞാൻ മരണത്തെ ജയിച്ചവനാണ്, കാരണം അനേകം പ്രപഞ്ചലയങ്ങൾ ഞാൻ കണ്ടിട്ടുണ്ട്.
ആദര്ശം ചാപി ദ്രക്ഷ്യാമി വാരം വാരം പുനഃ പുനഃ । സ ച പ്രകൃതിരൂപശ്ച സ ഏവ പുരുഷഃ സ്മൃതഃ
വീണ്ടും വീണ്ടും ഞാൻ ആ പ്രതിഫലനം കാണും; അതാണ് പ്രകൃതിയുടെ രൂപം, അവനെയാണ് പുരുഷൻ എന്നും വിളിക്കുന്നത്.
സ ചാത്മാ സ ച ജീവശ്ച നാനാരൂപധരഃ പരഃ । കരോതി സതതം യോ ഹി തനാമഗുണകീര്തനമ്
അവനാണ് ആത്മാവ്, അവനാണ് ജീവൻ, അനേകം രൂപങ്ങൾ ധരിക്കുന്ന പരമൻ; അവൻ തന്നെ എപ്പോഴും ശരീരഗുണങ്ങൾ പാടുന്നു.
കാലേ മൃത്യും സ ജയതി ജന്മരോഗഭയം ജരാമ് । സ്രഷ്ടാ കൃതോ വിധിസ്തേന പാതാ വിഷ്ണുഃ കൃതോ ഭവേത്
സമയമെത്തുമ്പോള് മരണം ജയിക്കുകയും, ജനനം, രോഗം, വയസ്സായിപ്പോകുന്നത് എന്നിവയുടെ ഭയം അകറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു. അവന്റെ കൃപയാല് ബ്രഹ്മാവ് സൃഷ്ടാവായി, വിഷ്ണു സംരക്ഷകനായി മാറുന്നു.
അഹം കൃതശ്ച സംഹര്താ വയം വിഷയിണഃ കൃതാഃ । കാലാഗ്നിരുദ്രം സംഹാരേ നിയോജ്യ വിഷയേ നൃപ
ഞാന് സംഹാരകര്ത്താവായി, ഞങ്ങള് ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങള് അനുഭവിക്കുന്നവരായി രൂപംകൊണ്ടു. കാലാഗ്നിയായ രുദ്രന് സംഹാരത്തിനായി നിയോഗിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, രാജാവേ.
അഹം കരോമി സതതം തന്നാമഗുണകീര്തനമ് । തേന മൃത്യുഞ്ജയോഽഹം ച ജ്ഞാനേനാനേന നിര്ഭയഃ
ഞാന് എപ്പോഴും അവന്റെ നാമവും ഗുണങ്ങളും പാടുന്നു. അതിനാല് ഞാന് മരണം ജയിച്ചവനാണ്; ഈ ജ്ഞാനത്തിലൂടെ ഭയമില്ലാതെയുമാണ്.
മൃത്യുര്മൃത്യുഭയാദ്യാതി വൈനതേയാദിവോരഗാഃ । ഇത്യുക്ത്വാ സ ച സര്വേശഃ സര്വഭാവേന തത്പരഃ
മരണം തന്നെ മരണമെന്ന ഭയത്തില് നിന്ന് ഓടിപ്പോകുന്നു, ഗരുഡനെ കണ്ടു പാമ്പുകള് ഓടുന്നതുപോലെ. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, സകലത്തിന്റെയും നായകന് മുഴുവന് മനസ്സോടെ അവിടെ നിലകൊണ്ടു.
വിരരാമ ച ശമ്ഭുശ്ച സഭാമധ്യേ ച നാരദ । രാജാ തദ്വചനം ശ്രുത്വാ പ്രശശംസ പുനഃ പുനഃ
ശംഭു സഭാമധ്യേ മൗനം പാലിച്ചു, നാരദാ. രാജാവ് ആ വാക്കുകള് കേട്ട് വീണ്ടും വീണ്ടും അവനെ പ്രശംസിച്ചു.
ഉവാച മധുരം ദേവം പരം വിനയപൂര്വകമ് । ശങ്ഖചൂഡ ഉവാച ത്വയാ യത്കഥിതം ദേവ നാന്യഥാ വചനം സ്മൃതമ്
അവന് അത്യന്തം വിനയത്തോടെ ദേവനോടു മധുരമായി പറഞ്ഞു: ശംഖചൂഡന് പറഞ്ഞു, "ദേവാ, നിങ്ങള് പറഞ്ഞതൊന്നും വ്യത്യസ്തമായി ഓര്മ്മിക്കുന്നില്ല."
തഥാപി കിഞ്ചിദ്യഥാര്ഥം ശ്രൂയതാം മന്നിവേദനമ് । ജ്ഞാതിദ്രോഹേ മഹത്പാപം ത്വയോക്തമധുനാ ച യത്
എന്നാലും, യഥാര്ത്ഥത്തില് ഒരു കാര്യം പറയാന് അനുവദിക്കണം. ബന്ധുക്കളോടുള്ള വൈരം വലിയ പാപമാണെന്ന് ഇപ്പോള് നിങ്ങള് പറഞ്ഞുവല്ലോ.
ഗൃഹീത്വാ തസ്യ സര്വസ്വം കുതഃ പ്രസ്ഥാപിതോ ബലിഃ । മയാ സമുദ്ധൃതം സര്വമൂര്ധ്വമൈശ്വര്യമീശ്വര
അവന്റെ എല്ലാ സ്വത്തും എടുത്തശേഷം ബലി എങ്ങനെ പുറത്താക്കപ്പെട്ടു? പ്രഭോ, അവന്റെ ആധിപത്യം മുഴുവന് ഞാന് തിരികെ നല്കി.