തത്കാലം പ്രാപ്സ്യസി ഹരിം മാ കാന്തേ കാതരാ ഭവ । ഇത്യുക്ത്വാ ച ദിനാന്തേ ച തയാ സാര്ധം മനോഹരമ്
അപ്പോഴെത്തുമ്പോൾ നീ ഹരിയെ പ്രാപിക്കും; പ്രിയേ, മനസ്സിൽ വിഷമിക്കേണ്ട. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ആ ദിവസം അവസാനിക്കുമ്പോൾ അവളോടൊപ്പം മനോഹരമായി—
സുഷ്വാപ ശോഭനേ തല്പേ പുഷ്പചന്ദനചര്ചിതേ । നാനാപ്രകാരവിഭവം ചകാര രത്നമന്ദിരേ
പൂക്കളും ചന്ദനവും അണിഞ്ഞ മനോഹരമായ കിടക്കയിൽ അദ്ദേഹം സുഖമായി ഉറങ്ങി; രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച മന്ദിരത്തിൽ പലവിധ ആനന്ദങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു.
രത്നപ്രദീപസംയുക്തേ സ്ത്രീരത്നം പ്രാപ്യ സുന്ദരീമ് । നിനായ രജനീം രാജാ ക്രീഡാകൌതുകമങ്ഗലൈഃ
രത്നദീപങ്ങൾ തെളിഞ്ഞ രത്നമന്ദിരത്തിൽ, സ്ത്രീരത്നമായ മനോഹരിയെയും പ്രാപിച്ച രാജാവ്, കളികളും വിനോദങ്ങളും ശുഭകാര്യങ്ങളും കൊണ്ട് ആ രാത്രി കഴിച്ചു.
കൃത്വാ വക്ഷസി താം കാന്താം രുദതീമതിദുഃഖിതാമ് । കൃശോദരീം നിരാഹാരാം നിമഗ്നാം ശോകസാഗരേ
അവളുടെ കണ്ണീരും അതിയായ ദുഃഖവും കൊണ്ടു ക്ഷീണിച്ച, ഭക്ഷണം കഴിക്കാതെയും ദു:ഖസാഗരത്തിൽ മുങ്ങിയതുമായ തന്റെ പ്രിയതയെ നെഞ്ചോട് ചേർത്ത് പിടിച്ചു.
പുനസ്താം ബോധയാമാസ ദിവ്യജ്ഞാനേന ജ്ഞാനവിത് । പുരാ കൃഷ്ണേന യദ്ദത്തം ഭാണ്ഡീരേ തത്ത്വമുത്തമമ്
പിന്നീട്, ജ്ഞാനത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ ദിവ്യജ്ഞാനത്തോടെ അവളെ ഉണർത്തി; മുമ്പ് കൃഷ്ണൻ ഭാണ്ഡീരവനത്തിൽ നൽകിയ അത്യുത്തമമായ സത്യം അവൾക്കു പറഞ്ഞു.
സ ച തസ്യൈ ദദൌ സര്വം സര്വശോകഹരം പരമ് । ജ്ഞാനം സമ്പ്രാപ്യ സാ ദേവീ പ്രസന്നവദനേക്ഷണാ
അവൻ അവള്ക്ക് എല്ലാ ദു:ഖങ്ങൾ നീക്കുന്ന പരമജ്ഞാനം മുഴുവൻ നൽകി; ആ ജ്ഞാനം ലഭിച്ച ദേവി സന്തോഷഭരിതമായ മുഖത്തോടെയും പ്രകാശത്തോടെയും നിറഞ്ഞു.
ക്രീഡാം ചകാര ഹര്ഷേണ സര്വം മത്വേതി നശ്വരമ് । തൌ ദമ്പതീ ച ക്രീഡന്തൌ നിമഗ്നൌ സുഖസാഗരേ
എല്ലാം നശ്വരമാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കി അവൾ ആനന്ദത്തോടെ കളിച്ചു; ഇരുവരും, ഭർത്താവും ഭാര്യയും, കളിച്ചുകൊണ്ട് ആനന്ദസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങി.
പുലകാഞ്ചിതസര്വാങ്ഗൌ മൂര്ച്ഛിതൌ നിര്ജനേ മുനേ । അങ്ഗപ്രത്യങ്ഗസംയുക്തൌ സുപ്രീതൌ സുരതോത്സുകോ
മുനിവേ, ആനന്ദത്തിൽ മുഴുവനും രോമാഞ്ചം നിറഞ്ഞ അവർ, ഒരിടവേളയിൽ ഒരാന്തരീക്ഷത്തിൽ ബോധംകെട്ടു വീണു; അവരുടേയും അവരുടേയും അങ്കങ്ങൾ ചേർന്നു, പരമാനന്ദത്തിൽ, സ്നേഹത്തിൽ തൃപ്തരായി, സുഖസംഗമത്തിനായി ആഗ്രഹത്തോടെ.
ഏകാങ്ഗൌ ച തഥാ തൌ ദ്വൌ ചാര്ധനാരീശ്വരോ യഥാ । പ്രാണേശ്വരം ച തുലസീ മേനേ പ്രാണാധികം പരമ്
അർദ്ധനാരീശ്വരനെപ്പോലെ, ഇരുവരും ഒരേ ശരീരമായിത്തീരുകയും, തുളസീ ഭർത്താവിനെ ആത്മാവിനേക്കാൾ പ്രിയനായി കരുതുകയും ചെയ്തു.
പ്രാണാധികാം ച താം മേനേ രാജാ പ്രാണേശ്വരീം സതീമ് । തൌ സ്ഥിതൌ സുഖസുപ്തൌ ച തന്ദ്രിതൌ സുന്ദരൌ സമൌ
രാജാവ് തന്റെ സതീഭാര്യയെ ആത്മാവിനേക്കാൾ പ്രിയയെന്നു കരുതി; ഇരുവരും മനോഹരരായി, സന്തോഷത്തോടെ ഉറങ്ങി, മന്ദസ്മിതത്തോടെ കിടന്നു.
സുവേഷൌ സുഖസമ്ഭോഗാദചേഷ്ടൌ സുമനോഹരൌ । ക്ഷണം സുചേതനൌ തൌ ച കഥയന്തൌ രസാശ്രയാത്
അലങ്കാരപൂർണരായി, ആനന്ദത്തിൽ അചഞ്ചലരായി, അത്യന്തം മനോഹരരായി; ഒരു നിമിഷം ഉണർന്നു, ആനന്ദത്തിൽ മുഴുകി പരസ്പരം സംസാരിച്ചു.
കഥാം മനോരമാം ദിവ്യാം ഹസന്തൌ ച ക്ഷണം പുനഃ । ക്ഷണം ച കേലിസംയുക്തൌ രസഭാവസമന്വിതൌ
അവൾ മനോഹരവും ദിവ്യവുമായ കഥ പറഞ്ഞു, ഇരുവരും ചിരിച്ചു; പിന്നെ ഒരു നിമിഷം കളിയിലും സ്നേഹഭാവത്തിലും മുഴുകി.
സുരതേ വിരതിര്നാസ്തി തൌ തദ്വിഷയപണ്ഡിതൌ । സതതം ജയയുക്തൌ ദ്വൌ ക്ഷണം നൈവ പരാജിതൌ
അവരുടെ സ്നേഹസംഗമത്തിൽ ഒരിക്കലും ഇടവേളയുണ്ടായില്ല; ആ വിഷയത്തിൽ ഇരുവരും പണ്ഡിതന്മാരായിരുന്നു. എപ്പോഴും ജയിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നതും, ഒരു നിമിഷം പോലും പരാജയപ്പെട്ടിട്ടില്ലാത്തവരുമായിരുന്നു.
ശങ്ഖചൂഡകൃതേ പ്രബോധവാക്യവര്ണനമ് ശ്രീനാരായണ ഉവാച ശ്രീകൃഷ്ണം മനസാ ധ്യാത്വാ രക്ഷഃ കൃഷ്ണപരായണഃ । ബ്രാഹ്മേ മുഹൂര്തേ ചോത്ഥായ പുഷ്പതല്പാന്മനോഹരാത്
ശംഖചൂഡനോടു ഉണർത്തിയ വാക്കുകളുടെ വിവരണം. ശ്രീനാരായണൻ പറഞ്ഞു: മനസ്സിൽ ശ്രീകൃഷ്ണനെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട്, കൃഷ്ണഭക്തനായ ആ അസുരൻ ബ്രാഹ്മമുഹൂർത്തത്തിൽ മനോഹരമായ പൂക്കളാൽ അലങ്കരിച്ച കിടക്കയിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റു.
രാത്രിവാസഃ പരിത്യജ്യ സ്നാത്വാ മങ്ഗലവാരിണാ । ധൌതേ ച വാസസീ ധൃത്വാ കൃത്വാ തിലകമുജ്ജ്വലമ്
രാത്രി വിശ്രമം ഉപേക്ഷിച്ച്, മംഗളകരമായ വെള്ളത്തിൽ കുളിച്ചു; കഴുകിയ വസ്ത്രം ധരിച്ച്,额ം തിളങ്ങുന്ന തിലകം ഇടുകയും ചെയ്തു.
ചകാരാഹ്നികമാവശ്യമഭീഷ്ടദേവവന്ദനമ് । ദധ്യാജ്യമധുലാജാംശ്ച ദദര്ശ വസ്തു മങ്ഗലമ്
അവൻ തന്റെ ഇഷ്ടദേവതയെ നിത്യമായി വന്ദിച്ചു; തൈര്, നെയ്യ്, തേൻ, അരിപ്പൊടി എന്നിവയും മറ്റും മംഗളസൂചനയായി കണ്ടു.
രത്നശ്രേഷ്ഠം മണിശ്രേഷ്ഠം വസ്ത്രശ്രേഷ്ഠം ച കാഞ്ചനമ് । ബ്രാഹ്മണേഭ്യോ ദദൌ ഭക്ത്യാ യഥാ നിത്യം ച നാരദ
അവൻ ഏറ്റവും നല്ല രത്നങ്ങളും, ഉത്കൃഷ്ടമായ മണികളും, മികച്ച വസ്ത്രങ്ങളും പൊന്നും ഭക്തിയോടെ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് നൽകി; ഇങ്ങനെ ഓരോ ദിവസവും ചെയ്തുപോവുകയായിരുന്നു, നാരദാ.
അമൂല്യരത്നം യത്കിഞ്ചിന്മുക്താമാണിക്യഹീരകമ് । ദദൌ വിപ്രായ ഗുരവേ യാത്രാമങ്ഗലഹേതവേ
അവൻ വിലകിട്ടാത്ത രത്നങ്ങളായ മുത്ത്, മാണിക്യം, വജ്രം എന്നിവയും ഗുരുവായ ബ്രാഹ്മണനു യാത്ര മംഗളത്തിനായി നൽകി.
ഗജരത്നമശ്വരത്നം ധനരത്നം മനോഹരമ് । ദദൌ സര്വം ദരിദ്രായ വിപ്രായ മങ്ഗലായ ച
ആനകളെയും കുതിരകളെയും മനോഹരമായ ധനസമ്പത്തും എല്ലാം ദരിദ്രനും ഭാഗ്യശാലിയുമായ ഒരു ബ്രാഹ്മണന് അവന് നല്കി.
ഭാണ്ഡാരാണാം സഹസ്രാണി നഗരാണാം ദ്വിലക്ഷകമ് । ഗ്രാമാണാം ശതകോടിം ച ബ്രാഹ്മണായ ദദൌ മുദാ
ആനന്ദത്തോടെ അവന് ആ ബ്രാഹ്മണന് ആയിരക്കണക്കിന് ഭണ്ഡാരങ്ങളും ഇരുനൂറായിരം നഗരങ്ങളും നൂറുകോടി ഗ്രാമങ്ങളും നല്കി.
പുത്രം കൃത്വാ തു രാജേന്ദ്രം സര്വേഷു ദാനവേഷു ച । പുത്രം സമര്പ്യ ഭാര്യാം താം രാജ്യം ച സര്വസമ്പദമ്
അവന് തന്റെ മകനെ രാജാവാക്കി, എല്ലാ ദാനവരിലും രാജ്യം ഭരിക്കാന് അവന് ഭാര്യയെയും രാജ്യവും സമ്പത്തും ഏല്പ്പിച്ചു.
പ്രജാനുചരസങ്ഘം ച ഭാണ്ഡാരം വാഹനാദികമ് । സ്വയം സന്നാഹയുക്തശ്ച ധനുഷ്പാണിര്ബഭൂവ ഹ
അവന് തന്റെ ജനങ്ങളെയും സേവകരെയും ഭണ്ഡാരങ്ങളെയും വാഹനങ്ങളെയും എല്ലാം ഏല്പ്പിച്ചു, സ്വയം യുദ്ധത്തിന് തയ്യാറായി വില്ലെടുത്ത് നിന്നു.
ഭൃത്യദ്വാരാ ക്രമേണൈവ ചകാര സൈന്യസഞ്ചയമ് । അശ്വാനാം ച ത്രിലക്ഷേണ ലക്ഷേണ വരഹസ്തിനാമ്
ഭൃത്യന്മാരുടെ സഹായത്തോടെ ക്രമമായി അവന് സൈന്യം ഒരുക്കി; മൂവായിരം കുതിരകളും ഒരു ലക്ഷം ഉത്തമമായ ആനകളും കൂട്ടി.
രഥാനാമയുതേനൈവ ധാനുഷ്കാണാം ത്രികോടിഭിഃ । ത്രികോടിഭിര്വര്മിണാം ച ശൂലിനാം ച ത്രികോടിഭിഃ
പതിനായിരം രഥങ്ങളും മുപ്പത് കോടി വില്ലാളികളും മുപ്പത് കോടി കാവലാളികളും മുപ്പത് കോടി കുന്തധാരികളും അവന് കൂട്ടി.
കൃതാ സേനാപരിമിതാ ദാനവേന്ദ്രേണ നാരദ । തസ്യാം സേനാപതിശ്ചൈവ യുദ്ധശാസ്ത്രവിശാരദഃ
നാരദാ, ദാനവരുടെ രാജാവ് അളവറ്റ സൈന്യം ഒരുക്കി, അതിന് യുദ്ധവിദ്യയില് പ്രാവീണ്യമുള്ളവനെയായിരുന്നു സേനാധിപതിയാക്കി നിയമിച്ചത്.
മഹാരഥഃ സ വിജ്ഞേയോ രഥിനാം പ്രവരോ രണേ । ത്രിലക്ഷാക്ഷൌഹിണീസേനാപതിം കൃത്വാ നരാധിപഃ
ആ സേനാധിപതി മഹാരഥിയും യുദ്ധത്തില് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠനുമായവനായിരുന്നു; രാജാവ് അവനെ മൂവായിരം അക്ഷൗഹിണി സൈന്യത്തിന്റെ തലവനാക്കി.
ത്രിംശദക്ഷൌഹിണീബാധം ഭാണ്ഡൌഘം ച ചകാര ഹ । ബഹിര്ബഭൂവ ശിവിരാന്മനസാ ശ്രീഹരിം സ്മരന്
മുപ്പത് അക്ഷൗഹിണി സൈന്യത്തിന് വേണ്ടിയുള്ള ഭണ്ഡാരങ്ങള് ഒരുക്കി, നഗരത്തിന് പുറത്തു ശിബിരങ്ങള് പണിതു, മനസ്സില് ശ്രീഹരിയെ ഓര്ത്തുകൊണ്ടു.
രത്നേന്ദ്രസാരനിര്മാണവിമാനമാരുരോഹ സഃ । ഗുരുവര്ഗാന്പുരസ്കൃത്യ പ്രയയൌ ശങ്കരാന്തികമ്
രത്നങ്ങളുടെ സാരത്തില് നിര്മ്മിച്ച വിമാനം കയറി, ഗുരുമാരെ ആദരിച്ച്, ശങ്കരന്റെ അടുക്കല് യാത്രയായി.
പുഷ്പഭദ്രാനദീതീരേ യത്രാക്ഷയവടഃ ശുഭഃ । സിദ്ധാശ്രമം ച സിദ്ധാനാം സിദ്ധിക്ഷേത്രം ച നാരദ
നാരദാ, അവന് പുഷ്പഭദ്രാ നദിയുടെ തീരത്തേക്കു ചെന്നു, അവിടെ ശാശ്വതമായ വടവൃക്ഷവും, സിദ്ധന്മാരുടെ ആശ്രമവും, സിദ്ധികളുടെ പുണ്യസ്ഥലവും ഉണ്ട്.
കപിലസ്യ തപഃസ്ഥാനം പുണ്യക്ഷേത്രേ ച ഭാരതേ । പശ്ചിമോദധിപൂര്വേ ച മലയസ്യ ച പശ്ചിമേ
അത് കപിലന് തപസ്സു ചെയ്ത സ്ഥലം, ഭാരതത്തിലെ ഒരു പുണ്യഭൂമി; പടിഞ്ഞാറന് സമുദ്രത്തിന്റെ കിഴക്കിലും മലയപര്വ്വതത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറുമാണ്.