കിം മേ ഗൃഹേണ വിത്തേന ഭാര്യയാ ച സുരൂപയാ । വിരാഗമനസഃ കാമം ഗുണാതീതസ്യ പാര്ഥിവ
രാജാവേ, മനസ്സ് എല്ലാം വിട്ട്, ഗുണങ്ങളെ അതിജീവിച്ചവനാകുമ്പോള് എനിക്ക് വീട്ടോ, സമ്പത്തോ, സുന്ദരിയായ ഭാര്യയോ എന്തിനാണ്?
ചിന്ത്യസേ വിവിധാകാരം നാനാരാഗസമാകുലമ് । ദമ്ഭോഽയം കില തേ ഭാതി വിമുക്തോഽസ്മീതി ഭാഷസേ
നിനക്ക് പലവിധ രൂപങ്ങളും, അനേകം ആസക്തികളും മനസ്സില് ഉണ്ട്; ഇതൊക്കെ വെറും ഭാവുകത്വം മാത്രമാണ്, നീ മോചിതനാണെന്ന് പറയുന്നത് സത്യമായില്ല.
കദാചിച്ഛത്രുജാ ചിന്താ ധനജാ ച കദാചന । കദാചിത്സൈന്യജാ ചിന്താ നിശ്ചിന്തോഽസി കദാ നൃപ
ഒരിക്കല് ശത്രുക്കളെക്കുറിച്ചും, മറ്റൊരിക്കല് സമ്പത്തിനെക്കുറിച്ചും, പിന്നെ സൈന്യത്തെക്കുറിച്ചും നീ വിഷമിക്കുന്നു; രാജാവേ, നീ എപ്പോഴാണ് സത്യത്തില് ആശങ്കകളില്ലാതെ ജീവിക്കുന്നത്?
വൈഖാനസാ യേ മുനയോ മിതാഹാരാ ജിതവ്രതാഃ । തേഽപി മുഹ്യന്തി സംസാരേ ജാനന്തോഽപി ഹ്യസത്യതാമ്
മിതമായി ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നതും വ്രതങ്ങള് പാലിക്കുന്നതും ആയ വൈഖാനസമുനികള്ക്കു പോലും, ലോകം അസത്യമാണ് എന്ന് അറിഞ്ഞിട്ടും, ഈ Samsāram് മനസ്സു കുഴപ്പമുണ്ടാക്കുന്നു.
തവ വംശസമുത്ഥാനാം വിദേഹാ ഇതി ഭൂപതേ । കുടിലം നാമ ജാനീഹി നാന്യഥേതി കദാചന
രാജാവേ, നിന്റെ വംശത്തില് ജനിച്ചവരെ 'വിദേഹന്' എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു; ഈ പേര് വളരെയധികം വളച്ചുകെട്ടിയതാണ്, മറ്റൊന്നുമല്ല.
വിദ്യാധരോ യഥാ മൂര്ഖോ ജന്മാന്ധസ്തു ദിവാകരഃ । ലക്ഷ്മീധരോ ദരിദ്രശ്ച നാമ തേഷാം നിരര്ഥകമ്
ഒരു വിദ്യാധരന് മണ്ടനാണെന്നോ, ജന്മാന്ധന് സൂര്യനാണെന്നോ, ധനികന് ദരിദ്രനാണെന്നോ പറയുന്നത് പോലെ, ഈ പേരുകള് എല്ലാം അര്ത്ഥശൂന്യമാണ്.
തവ വംശോദ്ഭവാ യേ യേ ശ്രുതാഃ പൂര്വേ മയാ നൃപാഃ । വിദേഹാ ഇതി വിഖ്യാതാ നാമതഃ കര്മതോ ന തേ
നിന്റെ വംശത്തില് ജനിച്ച എല്ലാ രാജാക്കന്മാരെയും ഞാന് കേട്ടിട്ടുണ്ട്; അവരെ 'വിദേഹന്' എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്, പക്ഷേ പ്രവൃത്തിയില് അങ്ങനെ അല്ല.
നിമിനാമാഭവദ്രാജാ പൂര്വം തവ കുലേ നൃപ । യജ്ഞാര്ഥം സ തു രാജര്ഷിര്വസിഷ്ഠം സ്വഗുരും മുനിമ്
രാജാവേ, നിന്റെ വംശത്തില് നേരത്തെ 'നിമി' എന്ന രാജാവുണ്ടായിരുന്നു; യാഗത്തിനായി ആ രാജര്ഷി തന്റെ ഗുരുവായ വസിഷ്ഠമുനിയെ ക്ഷണിച്ചു.
നിമന്ത്രയാമാസ തദാ തമുവാച നൃപം മുനിഃ । നിമന്ത്രിതോഽസ്മി യജ്ഞാര്ഥം ദേവേന്ദ്രേണാധുനാ കില
അപ്പോള് അവനെ ക്ഷണിച്ചപ്പോള് ആ മുനി രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'ഇപ്പോള് ദേവേന്ദ്രന് എന്നെ യാഗത്തിനായി ക്ഷണിച്ചിട്ടുണ്ട്.'
കൃത്വാ തസ്യ മഖം പൂര്ണം കരിഷ്യാമി തവാപി വൈ । താവത്കുരുഷ്വ രാജേന്ദ്ര സമ്ഭാരം തു ശനൈഃ ശനൈഃ
'അവന്റെ യാഗം പൂര്ത്തിയാക്കിയ ശേഷം, നിന്റെ യാഗവും ഞാന് നടത്താം; അതുവരെ രാജേന്ദ്രാ, നീ യാഗസാമഗ്രികള് പതിയെ ഒരുക്കിക്കൊള്.'
ഇത്യുക്ത്യാ നിര്യയൌ സോഽഥ മഹേന്ദ്രയജനേ മുനിഃ । നിമിരന്യം ഗുരും കൃത്വാ ചകാര മഖമുത്തമമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മുനി മഹേന്ദ്രന്റെ യാഗത്തിലേക്ക് പോയി; നിമി മറ്റൊരു ഗുരുവിനെ നിയമിച്ച് ഉത്തമമായ യാഗം നടത്തി.
തച്ഛ്രുത്വാ കുപിതോഽത്യര്ഥം വസിഷ്ഠോ നൃപതിം പുനഃ । ശശാപ ച പതത്വദ്യ ദേഹസ്തേ ഗുരുലോപക
ഇത് കേട്ട വസിഷ്ഠന് വളരെ കോപിച്ചു, രാജാവിനെ ശപിച്ചു: 'ഗുരുവിനെ അവഗണിച്ചതിനാല്, ഇന്നുതന്നെ നിന്റെ ശരീരം വീഴും.'
രാജാപി തം ശശാപാഥ തവാപി ച പതത്വയമ് । അന്യോന്യശാപാത്പതിതൌ താവേവ ച മയാ ശ്രുതമ്
രാജാവും വസിഷ്ഠനെ ശപിച്ചു: 'നിന്റെ ശരീരവും വീഴും.' ഇങ്ങനെ ഇരുവരും പരസ്പരം ശപിച്ച് വീണു; ഇതാണ് ഞാന് കേട്ടത്.
വിദേഹേന ച രാജേന്ദ്ര കഥം ശപ്തോ ഗുരുഃ സ്വയമ് । വിനോദ ഇവ മേ ചിത്തേ വിഭാതി നൃപസത്തമ
രാജേന്ദ്രാ, വിദേഹന് എന്ന രാജാവിന്റെ ശാപം ഗുരുവിന്റേത് എങ്ങനെ ആയിപ്പോയി? ഇതെനിക്ക് വിനോദംപോലെ മനസ്സില് തെളിയുന്നു, രാജശ്രേഷ്ഠാ.
ജനക ഉവാച സത്യമുക്തം ത്വയാ നാത്ര മിഥ്യാ കിഞ്ചിദിദം മതമ് । തഥാപി ശൃണു വിപ്രേന്ദ്ര ഗുരുര്മമ സുപൂജിതഃ
ജനകന് പറഞ്ഞു: 'നീ പറഞ്ഞത് സത്യമാണ്; ഇതില് ഒരു തെറ്റുമില്ല. എങ്കിലും, ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, എന്റെ ഗുരുവിനെ ഞാന് വളരെ ആദരവോടെ പരിചരിച്ചു.'
പിതുഃ സങ്ഗം പരിത്യജ്യ ത്വം വനം ഗന്തുമിച്ഛസി । മൃഗൈഃ സഹ സുസമ്ബന്ധോ ഭവിതാ തേ ന സംശയഃ
നിന്റെ അച്ഛന്റെ കൂട്ടം ഉപേക്ഷിച്ച്, നീ കാടിലേക്ക് പോകാന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അവിടെ മൃഗങ്ങളോടൊപ്പം നിനക്ക് അടുത്ത ബന്ധം ഉണ്ടാകും, ഇതില് സംശയമില്ല.
മഹാഭൂതാനി സര്വത്ര നിഃസങ്ഗഃ ക്വ ഭവിഷ്യസി । ആഹാരാര്ഥം സദാ ചിന്താ നിശ്ചിന്തഃ സ്യാഃ കഥം മുനേ
വലിയ ഭൂതങ്ങള് എല്ലായിടത്തും ഉണ്ട്; നീ എവിടെയാണ് ബന്ധങ്ങളില്ലാതെ കഴിയുക? ആഹാരത്തിനായി എപ്പോഴും ചിന്തയുണ്ടാകും; നീ എങ്ങനെ ആശങ്കകളില്ലാതെ ജീവിക്കും, മുനിവരാ?
ദണ്ഡാജിനകൃതാ ചിന്താ യഥാ തവ വനേഽപി ച । തഥൈവ രാജ്യചിന്താ മേ ചിന്തയാനസ്യ വാ ന വാ
കാടില് നീ ദണ്ഡവും അജിനവും കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുന്നതുപോലെ, ഞാന് രാജ്യം കുറിച്ച് ചിന്തിക്കുന്നു; ഞാന് ചിന്തിച്ചാലും ഇല്ലെങ്കിലും അതുപോലെയാണ്.
വികല്പോപഹതസ്ത്വം വൈ ദൂരദേശമുപാഗതഃ । ന മേ വികല്പസന്ദേഹോ നിര്വികല്പോഽസ്മി സര്വഥാ
നിനക്ക് സംശയങ്ങൾ കൊണ്ട് മനസ്സ് അലഞ്ഞു ദൂരദേശത്തു വന്നിരിക്കുന്നു. എനിക്ക് ഒരു സംശയവും ഇല്ല, ഞാൻ എല്ലായ്പ്പോഴും സംശയരഹിതനാണ്.
സുഖം സ്വപിമി വിപ്രാഹം സുഖം ഭുഞ്ജാമി സര്വഥാ । ന ബദ്ധോഽസ്മീതി ബുദ്ധ്യാഹം സര്വദൈവ സുഖീ മുനേ
ബ്രാഹ്മണനേ, ഞാൻ സന്തോഷത്തോടെ ഉറങ്ങുന്നു, സന്തോഷത്തോടെ ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നു. എന്റെ മനസ്സിൽ ഒരിക്കലും ബന്ധം ഇല്ല, ഞാൻ എല്ലായ്പ്പോഴും സന്തോഷവാനാണ്, മുനിയേ.
ത്വം തു ദുഃഖീ സദൈവാസി ബദ്ധോഽഹമിതി ശങ്കയാ । ഇതി ശങ്കാം പരിത്യജ്യ സുഖീ ഭവ സമാഹിതഃ
പക്ഷേ, നീ എല്ലായ്പ്പോഴും ദുഃഖിതനാണ്, 'ഞാൻ ബന്ധിതനാണ്' എന്ന ആശങ്ക കൊണ്ടാണ്. ആ സംശയം ഉപേക്ഷിച്ച് മനസ്സോടെ സന്തോഷവാനാകൂ.
ദേഹോഽയം മമ ബന്ധോഽയം ന മമേതി ച മുക്തതാ । തഥാ ധനം ഗൃഹം രാജ്യം ന മമേതി ച നിശ്ചയഃ
ഈ ശരീരം എന്റെ ബന്ധമാണെന്നു കരുതുന്നത് ബന്ധനമാണ്, 'ഇത് എന്റെതല്ല' എന്ന ഉറച്ച വിശ്വാസമാണ് മോക്ഷം. അതുപോലെ, ധനം, വീട്, രാജ്യം എന്നിവയെ 'എന്റെതല്ല' എന്നുറപ്പുള്ളതും മോക്ഷമാണ്.
സൂത ഉവാച തച്ഛ്രുത്വാ വചനം തസ്യ ശുകഃ പ്രീതമനാഭവത് । ആപൃച്ഛ്യ തം ജഗാമാശു വ്യാസസ്യാശ്രമമുത്തമമ്
സൂതൻ പറഞ്ഞു: അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ശുകൻ സന്തോഷത്തോടെ മനസ്സോടെ അവനെ വിടപറഞ്ഞ് വേഗത്തിൽ വ്യാസന്റെ ഉത്തമമായ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി.
ആഗച്ഛന്തം സുതം ദൃഷ്ട്വാ വ്യാസോഽപി സുഖമാപ്തവാന് । ആലിങ്ഗ്യാഘ്രായ മൂര്ധാനം പപ്രച്ഛ കുശലം പുനഃ
മകനായ ശുകൻ വരുന്നത് കണ്ടു വ്യാസനും സന്തോഷം അനുഭവിച്ചു. അവനെ അണച്ച് തലമുടി മണമെടുത്തു വീണ്ടും സുഖം ചോദിച്ചു.
സ്ഥിതസ്തത്രാശ്രമേ രമ്യേ പിതുഃ പാര്ശ്വേ സമാഹിതഃ । വേദാധ്യയനസമ്പന്നഃ സര്വശാസ്ത്രവിശാരദഃ
അവൻ ആ മനോഹരമായ ആശ്രമത്തിൽ പിതാവിന്റെ അരികിൽ ശ്രദ്ധയോടെ താമസിച്ചു. വേദപഠനത്തിൽ നിപുണനും എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവനുമായിരുന്നു.
ജനകസ്യ ദശാം ദൃഷ്ട്വാ രാജ്യസ്ഥസ്യ മഹാത്മനഃ । സ നിര്വൃതിം പരാം പ്രാപ്യ പിതുരാശ്രമസംസ്ഥിതഃ
മഹാത്മാവായ ജനകന്റെ രാജാവായിരുന്ന അവന്റെ നില കാണുമ്പോൾ, ശുകൻ പിതാവിന്റെ ആശ്രമത്തിൽ താമസിക്കുമ്പോൾ പരമസന്തോഷം പ്രാപിച്ചു.
പിതൄണാം സുഭഗാ കന്യാ പീവരീ നാമ സുന്ദരീ । ശുകശ്ചകാര പത്നീം താം യോഗമാര്ഗസ്ഥിതോഽപി ഹി
പിതാക്കന്മാരുടെ ഭാഗ്യശാലിയായ പുത്രിമാരിൽ പീവരീ എന്ന സുന്ദരിയായവളുണ്ടായിരുന്നു. യോഗമാർഗത്തിൽ നിലകൊണ്ടിരുന്നിട്ടും ശുകൻ അവളെ ഭാര്യയാക്കി.
സ തസ്യാം ജനയാമാസ പുത്രാംശ്ചതുര ഏവ ഹി । കൃഷ്ണം ഗൌരപ്രഭം ചൈവ ഭൂരിം ദേവശ്രുതം തഥാ
അവളിൽ നിന്ന് ശുകൻ നാലു പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു: കൃഷ്ണൻ, ഗൗരപ്രഭൻ, ഭൂരി, ദേവശ്രുതൻ.
കന്യാം കീര്തിം സമുത്പാദ്യ വ്യാസപുത്രഃ പ്രതാപവാന് । ദദൌ വിഭ്രാജപുത്രായ ത്വണുഹായ മഹാത്മനേ
വ്യാസപുത്രനായ പ്രതാപശാലിയായ ശുകൻ കീർത്തി എന്ന ഒരു പുത്രിയെ ജനിപ്പിച്ചു. ആ കീർത്തിയെ മഹാത്മാവായ അണുഹായ എന്ന വിബ്രാജയുടെ പുത്രനു നൽകി.
അണുഹസ്യ സുതഃ ശ്രീമാന്ബ്രഹ്മദത്തഃ പ്രതാപവാന് । ബ്രഹ്മജ്ഞഃ പൃഥിവീപാലഃ ശകകന്യാസമുദ്ഭവഃ
അണുവിന്റെ പുത്രൻ ശ്രേഷ്ഠനും മഹാശക്തിയുള്ളവനും ബ്രഹ്മജ്ഞാനിയുമായ ബ്രഹ്മദത്തനാണ്. അവൻ ഭൂമിയെ ഭരിച്ചവനും ശകകന്യയിൽ നിന്നു ജനിച്ചവനുമാണ്.