വിദഗ്ധയാ വിദഗ്ധേന സങ്ഗമോ ഗുണവാന് ഭവേത് । ഉപസ്ഥിതാം സ്വയം കന്യാം ന ഗൃഹ്ണാതീഹ യഃ പുമാന്
ചതുരനായ സ്ത്രീയും ചതുരനായ പുരുഷനും തമ്മിലുള്ള ഐക്യം മഹത്തായതാണ്. സ്വയം എത്തിയ കന്യയെ സ്വീകരിക്കാത്ത പുരുഷൻ ഈ ലോകത്ത് ഇല്ല.
തം വിഹായ മഹാലക്ഷ്മീ രുഷ്ടാ യാതി ന സംശയഃ । യോ ഭവേത്പണ്ഡിതഃ സോ ഽപി പ്രകൃതിം നാവമന്യതേ
അങ്ങനെ ചെയ്താൽ മഹാലക്ഷ്മി കോപത്തോടെ അവനെ വിട്ട് പോകും, സംശയമില്ല. പണ്ഡിതനായവനും പ്രകൃതിയെ അവമതിക്കാറില്ല.
സര്വേ പ്രാകൃതികാഃ പുംസഃ കാമിന്യഃ പ്രകൃതേഃ കലാഃ । ത്വമേവ ഭഗവാന്നാഥോ നിര്ഗുണഃ പ്രകൃതേഃ പരഃ
എല്ലാ സ്ത്രീകളും പുരുഷന്മാരുടെ സ്വാഭാവിക ആഗ്രഹത്തിന്റെ രൂപങ്ങളാണ്. എന്നാൽ ഭഗവാനായ നീ മാത്രം ഗുണങ്ങൾക്കപ്പുറം, പ്രകൃതിക്ക് അതീതൻ, സകലത്തിനും നാഥൻ.
അര്ധാങ്ഗം ദ്വിഭുജഃ കൃഷ്ണോ യോഽര്ധാങ്ഗേന ചതുര്ഭുജഃ । കൃഷ്ണവാമാങ്ഗസമ്ഭൂതാ ബഭൂവ രാധികാ പുരാ
രണ്ടു കൈകളുള്ള കൃഷ്ണൻ അരശരീരൻ; അവന്റെ മറ്റേ ഭാഗം നാലു കൈകളുള്ളവനാണ്. കൃഷ്ണന്റെ ഇടതുഭാഗത്തിൽ നിന്നാണ് രാധാ പണ്ടു ജനിച്ചത്.
ദക്ഷിണാംശഃ സ്വയം സാ ച വാമാംശഃ കമലാ തഥാ । തേനേയം ത്വാം വൃണോത്യേവ യതസ്ത്വദ്ദേഹസമ്ഭവാ
വലതുഭാഗം കൃഷ്ണൻ തന്നെയാണ്, ഇടതുഭാഗം കമലയാണ്. അതുകൊണ്ടു തന്നെ അവൾ നിന്നെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നു, കാരണം അവൾ നിന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്.
ഏകാങ്ഗം ചൈവ സ്ത്രീപുംസോര്യഥാ പ്രകൃതിപൂരുഷൌ । ഇത്യേവമുക്ത്വാ ധാതാ താം തം സമര്പ്യ ജഗാമ സഃ
പുരുഷനും സ്ത്രീയും ഒരേ ശരീരത്തിന്റെ രണ്ട് ഭാഗങ്ങളാണ്, പ്രകൃതിയും പുരുഷനും പോലെ. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് സ്രഷ്ടാവ് അവളെ അവനോട് ഏല്പിച്ച് അവിടെ നിന്ന് പോയി.
ഗാന്ധര്വേണ വിവാഹേന താം ജഗ്രാഹ ഹരിഃ സ്വയമ് । നാരായണഃ കരം ധൃത്വാ പുഷ്പചന്ദനചര്ചിതമ്
ഗന്ധർവരീതിയിൽ ഹരി സ്വയം അവളുടെ പൂക്കളും ചന്ദനവും അണിയിച്ച കൈ പിടിച്ചു വിവാഹം ചെയ്തു.
രേമേ രമാപതിസ്തത്ര ഗങ്ഗയാ സഹിതോ മുദാ । ഗങ്ഗാ പൃഥ്വീം ഗതാ യാ സാ സ്വസ്ഥാനം പുനരാഗതാ
അവിടെ ലക്ഷ്മീപതിയായ ഹരി ഗംഗയോടൊപ്പം സന്തോഷത്തോടെ रमിച്ചു. ഭൂമിയിലേക്ക് പോയ ഗംഗ വീണ്ടും തന്റെ സ്ഥലത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.
നിര്ഗതാ വിഷ്ണുപാദാബ്ജാത്തേന വിഷ്ണുപദീതി ച । മൂര്ച്ഛാം സമ്പ്രാപ സാ ദേവീ നവസങ്ഗമലീലയാ
വിഷ്ണുവിന്റെ പാദകമലത്തിൽ നിന്ന് അവൾ പുറത്ത് വന്നതുകൊണ്ടാണ് അവളെ വിഷ്ണുപദി എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. അവരുടെ പുതിയ ഐക്യത്തിന്റെ കളിയിൽ ആ ദേവി ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടു വീണു.
രസികാ സുഖസമ്ഭോഗാദ്രസികേശ്വരസംയുതാ । താം ദൃഷ്ട്വാ ദുഃഖിതാ വാണീ പദ്മയാ വര്ജിതാപി ച
ആനന്ദത്തിൽ ലയിച്ചും രസികേശ്വരനോടൊപ്പം ഐക്യമായും ആ ദേവിയെ കണ്ടപ്പോൾ വാണി ദുഃഖിതയായി; പദ്മയാൽ ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടും അവൾക്ക് ദു:ഖം തോന്നി.
നിത്യമീര്ഷ്യതി താം വാണീ ന ച ഗങ്ഗാ സരസ്വതീമ് । ഗങ്ഗാ ശശാപ കോപേന ഭാരതേ ച ഹരിപ്രിയാ
വാണി എപ്പോഴും അവളോടു അസൂയ തോന്നുന്നു; പക്ഷേ ഗംഗയ്ക്ക് സരസ്വതിയോടു അങ്ങനെ ഇല്ല. ഭാരതഭൂമിയിൽ ഹരിപ്രിയയായ ഗംഗ ദേഷ്യത്തോടെ സരസ്വതിയെ ശപിച്ചു.
ഗങ്ഗയാ സഹ തസ്യൈവ തിസ്രോ ഭാര്യാ രമാപതേഃ । സാര്ധം തുലസ്യാ പശ്ചാച്ച ചതസ്രശ്ചാഭവന്മുനേ
ഗംഗയോടൊപ്പം ലക്ഷ്മീപതിക്ക് മൂന്ന് ഭാര്യമാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; പിന്നീട് തുളസിയോടും ചേർന്ന് ആൾക്കൂട്ടം നാലായി, മഹർഷേ.
നാരായണനാരദസംവാദേ ശക്തിപ്രാദുര്ഭാവഃ നാരദ ഉവാച നാരായണപ്രിയാ സാധ്വീ കഥം സാ ച ബഭൂവ ഹ । തുലസീ കുത്ര സമ്ഭൂതാ കാ വാ സാ പൂര്വജന്മനി
നാരായണനും നാരദനും തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണത്തിൽ ശക്തിയുടെ അവതാരത്തെക്കുറിച്ച്. നാരദൻ ചോദിച്ചു: നാരായണന്റെ പ്രിയയായ ആ പുണ്യവതി തുളസി എങ്ങനെ ജനിച്ചു? തുളസി എവിടെയാണ് ജനിച്ചത്? മുൻജന്മത്തിൽ അവൾ ആരായിരുന്നു?
കസ്യ വാ സാ കുലേ ജാതാ കസ്യ കന്യാ കുലേ സതീ । കേന വാ തപസാ സാ ച സമ്പ്രാപ്താ പ്രകൃതേഃ പരമ്
അവൾ ഏത് കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചു? ആരുടെ മകളായിരുന്നു? ഏത് തപസ്സിനാൽ അവൾ പ്രകൃതിയെ അതിജീവിച്ച പരമാവസ്ഥയിലേയ്ക്ക് എത്തി?
നിര്വികാരം നിരീഹം ച സര്വവിശ്വസ്വരൂപകമ് । നാരായണം പരം ബ്രഹ്മ പരമേശ്വരമീശ്വരമ്
നിത്യനിരന്തരമായ, ആഗ്രഹമില്ലാത്ത, സർവ്വതിലും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന നാരായണൻ എന്ന പരബ്രഹ്മം, പരമേശ്വരൻ, ഈശ്വരൻ എന്ന രൂപം അവൾ എങ്ങനെ പ്രാപിച്ചു?
സര്വാരാധ്യം ച സര്വേശം സര്വജ്ഞം സര്വകാരണമ് । സര്വാധാരം സര്വരൂപം സര്വേഷാം പരിപാലകമ്
എല്ലാവരും ആരാധിക്കുന്നവൻ, സർവ്വേശ്വരൻ, സർവ്വജ്ഞൻ, എല്ലാറ്റിനും കാരണമാകുന്നവൻ, എല്ലാറ്റിനും ആധാരമായവൻ, എല്ലാ രൂപങ്ങളുമുള്ളവൻ, എല്ലാരെയും രക്ഷിക്കുന്നവൻ — അവനെ അവൾ എങ്ങനെ പ്രാപിച്ചു?
കഥമേതാദൃശീ ദേവീ വൃക്ഷത്വം സമവാപ ഹ । കഥം സാപ്യസുരഗ്രസ്താ സമ്ബഭൂവ തപസ്വിനീ
അത്ര വലിയ ദേവി എങ്ങനെ ഒരു വൃക്ഷത്തിന്റെ രൂപം സ്വീകരിച്ചു? ഒരു അസുരൻ പിടിച്ചെടുത്തപ്പോൾ അവൾ എങ്ങനെ ഒരു തപസ്വിനിയായി മാറി?
സുസ്നിഗ്ധം മേ മനോ ലോലം പ്രേരയന്മാം മുഹുര്മുഹുഃ । ഛേത്തുമര്ഹസി സന്ദേഹം സര്വം സന്ദേഹഭഞ്ജന
എന്റെ മനസ്സ് വളരെ സ്നേഹപൂർവ്വവും ചഞ്ചലവുമാണ്, വീണ്ടും വീണ്ടും എന്നെ ഉണർത്തുന്നു; എല്ലാ സംശയങ്ങളും നീക്കുന്നവനേ, എന്റെ സംശയങ്ങൾ നീ നീക്കം ചെയ്യണം.
ശ്രീനാരായണ ഉവാച മനുശ്ച ദക്ഷസാവര്ണിഃ പുണ്യവാന് വൈഷ്ണവഃ ശുചിഃ । യശസ്വീ കീര്തിമാംശ്ചൈവ വിഷ്ണോരംശസമുദ്ഭവഃ
ശ്രീനാരായണൻ പറഞ്ഞു: ദക്ഷസാവർണിയുടെ മകനായ മനു പുണ്യശാലിയും വിഷ്ണുഭക്തനും ശുദ്ധനും പ്രശസ്തനും മഹത്വമുള്ളവനും വിഷ്ണുവിന്റെ അംശത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ചവനുമായിരുന്നു.
തത്പുത്രോ ബ്രഹ്മസാവര്ണിര്ധര്മിഷ്ഠോ വൈഷ്ണവഃ ശുചിഃ । തത്പുത്രോ ധര്മസാവര്ണിര്വൈഷ്ണവശ്ച ജിതേന്ദ്രിയഃ
അവന്റെ മകൻ ബ്രഹ്മസാവർണി, ധാർമ്മികനും വിഷ്ണുഭക്തനും ശുദ്ധനും ആയിരുന്നു; അവന്റെ മകൻ ധർമ്മസാവർണി, വിഷ്ണുഭക്തനും ഇന്ദ്രിയജയനും ആയിരുന്നു.
തത്പുത്രോ രുദ്രസാവര്ണിര്ഭക്തിമാന്വിജിതേന്ദ്രിയഃ । തത്പുത്രോ ദേവസാവര്ണിര്വിഷ്ണുവ്രതപരായണഃ
അവന്റെ മകൻ രുദ്രസാവർണി, ഭക്തിയും ഇന്ദ്രിയജയവും ഉള്ളവൻ; അവന്റെ മകൻ ദേവസാവർണി, വിഷ്ണുവിന്റെ വ്രതങ്ങളിൽ ആസക്തനായവൻ.
തത്പുത്ര ഇന്ദ്രസാവര്ണിര്മഹാവിഷ്ണുപരായണഃ । വൃഷധ്വജശ്ച തത്പുത്രോ വൃഷധ്വജപരായണഃ
അവന്റെ മകൻ ഇന്ദ്രസാവർണി, മഹാവിഷ്ണുവിൽ ഭക്തിയുള്ളവൻ; അവന്റെ മകൻ വൃഷധ്വജൻ, വൃഷധ്വജഭക്തനായിരുന്നു.
(വൃക്ഷധ്വജ പാഠഭേദ) യസ്യാശ്രമേ സ്വയം ശമ്ഭുരാസീദ്ദേവയുഗത്രയമ് । പുത്രാദപി പരഃ സ്നേഹോ നൃപേ തസ്മിഞ്ഛിവസ്യ ച
അവന്റെ ആശ്രമത്തിൽ തന്നെ ശംഭു മൂന്നു ദൈവയുഗങ്ങൾ താമസിച്ചു; ആ രാജാവിനോടുള്ള ശിവന്റെ സ്നേഹം സ്വന്തം മകനേക്കാൾ കൂടുതലായിരുന്നു.
ന ച നാരായണം മേനേ ന ലക്ഷ്മീം ന സരസ്വതീമ് । പൂജാം ച സര്വദേവാനാം ദൂരീഭൂതാ ചകാര സഃ
അവൻ നാരായണനെയും ലക്ഷ്മിയെയും സരസ്വതിയെയും മാനിച്ചില്ല; എല്ലാ ദേവന്മാരുടെയും പൂജ അവൻ അവഗണിച്ചു.
ഭാദ്രേ മാസി മഹാലക്ഷ്മീപൂജാം മത്തോ ബഭഞ്ജ ഹ । തഥാ മാഘീയപഞ്ചമ്യാം വിസ്മൃതാ സര്വദൈവതൈഃ
ഭാദ്ര മാസത്തിൽ മഹാലക്ഷ്മിയുടെ പൂജ അവൻ അഹങ്കാരത്തോടെ ഉപേക്ഷിച്ചു; അതുപോലെ മാഘമാസത്തിലെ അഞ്ചാം തീയതിയിൽ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും അവൻ മറന്നു.
പാപഃ സരസ്വതീപൂജാം ദൂരീഭൂതാ ചകാര സഃ । യജ്ഞം ച വിഷ്ണുപൂജാം ച നിന്ദന്തം തം ദിവാകരഃ
അവൻ പാപിയായതുകൊണ്ട് സരസ്വതിയുടെ പൂജയും ഉപേക്ഷിച്ചു; യജ്ഞത്തെയും വിഷ്ണുപൂജയെയും അവൻ അവഹേളിച്ചപ്പോൾ സൂര്യൻ അവനെ കുറ്റപ്പെടുത്തി.
ചുകോപ ദേവോ ഭൂപേന്ദ്രം ശശാപ ശിവകാരണാത് । ഭ്രഷ്ടശ്രീസ്ത്വഞ്ച ഭവേതി തം ശശാപ ദിവാകരഃ
ദേവൻ ഭൂമിയുടെ രാജാവിനോടു കോപിച്ചു, ശിവനുവേണ്ടി ശപിച്ചു: 'നിന്റെ തേജസ് നഷ്ടപ്പെടും.' അങ്ങനെ സൂര്യൻ അവനെ ശപിച്ചു.
ശൂലം ഗൃഹീത്വാ തം സൂര്യമധാവച്ഛങ്കരഃ സ്വയമ് । പിത്രാ സാര്ധം ദിനേശശ്ച ബ്രഹ്മാണം ശരണം യയൌ
ശങ്കരൻ താൻ തന്നെ ത്രിശൂലം എടുത്ത് സൂര്യനിലേക്ക് ഓടിയെത്തി; അപ്പൊഴ് സൂര്യനും അവന്റെ അച്ഛനും ബ്രഹ്മാവിന്റെ അടുക്കൽ അഭയം തേടി.
ശിവസ്ത്രിശൂലഹസ്തശ്ച ബ്രഹ്മലോകം യയൌ ക്രുധാ । ബ്രഹ്മാ സൂര്യം പുരസ്കൃത്യ വൈകുണ്ഠം ച യയൌ ഭിയാ
ശിവൻ ത്രിശൂലം കൈവശം വെച്ച് കോപത്തോടെ ബ്രഹ്മലോകത്തേക്ക് പോയി; ഭയത്താൽ ബ്രഹ്മാവ് സൂര്യനെ മുന്നിൽ വെച്ച് വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് പോയി.
ബ്രഹ്മകശ്യപമാര്തണ്ഡാഃ സന്ത്രസ്താഃ ശുഷ്കതാലുകാഃ । നാരായണം ച സര്വേശം തേ യയുഃ ശരണം ഭിയാ
ബ്രഹ്മാവും കശ്യപനും മാർതാണ്ഡനും ഭയത്താൽ വായ് ഉണങ്ങിയവരായി, എല്ലാവരും സർവ്വേശ്വരനായ നാരായണന്റെ അടുക്കൽ അഭയം തേടി.