തതഃ സ്വചക്ഷുരുന്മീല്യ പുനശ്ച തദനുജ്ഞയാ । ദദര്ശ കൃഷ്ണമേകം ച രാധാവക്ഷഃസ്ഥലസ്ഥിതമ്
ശേഷം, സ്വന്തം കണ്ണുകൾ തുറന്ന് അവരുടെ അനുമതിയോടെ, കൃഷ്ണനെ മാത്രം രാധയുടെ നെഞ്ചിൽ വിശ്രമിക്കുന്നതായി കണ്ടു.
സ്വപാര്ഷദൈഃ പരിവൃതം ഗോപീമണ്ഡലമണ്ഡിതമ് । പുനഃ പ്രണേമുസ്തം ദൃഷ്ട്വാ തുഷ്ടുവുഃ പരമേശ്വരമ്
സ്വന്തം അനുചിതരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടും, ഗോപികളുടെ വലയത്തിൽ അലങ്കൃതനായി, വീണ്ടും കൃഷ്ണനെ കണ്ടപ്പോൾ അവർ നമസ്കരിച്ചു, പരമേശ്വരനെ സ്തുതിച്ചു.
തദഭിപ്രായമാജ്ഞായ താനുവാച രമേശ്വരഃ । സര്വാത്മാ സ ച സര്വജ്ഞഃ സര്വേശഃ സര്വഭാവനഃ
അവരുടെ മനസ്സിലുള്ളത് മനസ്സിലാക്കി രമേശ്വരൻ, സർവ്വാത്മാവും സർവ്വജ്ഞനും സർവ്വേശ്വരനും ആയവൻ, അവരോടു പറഞ്ഞു.
ശ്രീഭഗവാനുവാച ആഗച്ഛ കുശലം ബ്രഹ്മന്നാഗച്ഛ കമലാപതേ । ഇഹാഗച്ഛ മഹാദേവ ശശ്വത്കുശലമസ്തു വഃ
ശ്രീഭഗവാൻ പറഞ്ഞു: വരിക, ബ്രഹ്മനേ, വരിക, കമലാപതേ, ഇവിടേക്ക് വരിക മഹാദേവാ; നിങ്ങള്ക്ക് എപ്പോഴും ക്ഷേമം ഉണ്ടാകട്ടെ.
ആഗതാ ഹി മഹാഭാഗാ ഗങ്ഗാനയനകാരണാത് । ഗങ്ഗാ ച ചരണാമ്ഭോജേ ഭയേന ശരണം ഗതാ
നിങ്ങൾ മഹാഭാഗ്യശാലികൾ ഗംഗയെ കൊണ്ടുവരാനാണ് വന്നത്; ഭയത്താൽ ഗംഗ ദേവി കാൽതലത്തിലെ പാദപദ്മത്തിൽ അഭയം തേടി.
രാധേമാം പാതുമിച്ഛന്തീ ദൃഷ്ട്വാ മത്സന്നിധാനതഃ । ദാസ്യാമീമാം ച ഭവതാം യൂയം കുരുത നിര്ഭയാമ്
ഇവളെ രക്ഷിക്കാനാണ് രാധ, എന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ ഇവളെ കണ്ടപ്പോൾ, ഇവളെ നിങ്ങളുടെ ദാസിയായി ആക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അതിനാൽ നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഇവളെ ഭയമില്ലാത്തവളാക്കി മാറ്റുക.
ശ്രീകൃഷ്ണസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ സസ്മിതഃ കമലോദ്ഭവഃ । തുഷ്ടാവ രാധാമാരാധ്യാം ശ്രീകൃഷ്ണപരിപൂജിതാമ്
ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, കമലത്തിൽ ജനിച്ചവൻ പുഞ്ചിരിയോടെ, ആരാധ്യയായ രാധയെ, ശ്രീകൃഷ്ണൻ ആദരിച്ചവളെ, സ്തുതിച്ചു.
വക്ത്രൈശ്ചതുര്ഭിഃ സംസ്തൂയ ഭക്തിനമ്രാത്മകന്ധരഃ । ധാതാ ചതുര്ണാം വേദാനാമുവാച ചതുരാനനഃ
നാലു വായിലൂടെ സ്തുതിച്ചു, ഭക്തിയോടെ തലവാഴ്ത്തി; നാലു വേദങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവും നാലുമുഖനുമായ ബ്രഹ്മാവു പറഞ്ഞു.
ചതുരാനന ഉവാച ഗങ്ഗാ ത്വദങ്ഗസമ്ഭൂതാ പ്രഭോശ്ച രാസമണ്ഡലേ । യുവയോര്ദ്രവരൂപാ സാ മുഗ്ധയോഃ ശങ്കരസ്വനാത്
നാലുമുഖൻ പറഞ്ഞു: ഗംഗ, നിന്റെ അങ്കത്തിൽ നിന്നും ജനിച്ചവളാണ്; പ്രഭുവിന്റെ രാസമണ്ഡലത്തിലും, ശംഭുവിന്റെ ദമരുവിന്റെ ശബ്ദത്തിൽ ആകർഷിതയായും, നിങ്ങൾ ഇരുവരുടെയും ദ്രവരൂപമാണ് അവൾ.
കൃഷ്ണാംശാ ച ത്വദംശാ ച ത്വത്കന്യാസദൃശീ പ്രിയാ । ത്വന്മന്ത്രഗ്രഹണം കൃത്വാ കരോതു തവ പൂജനമ്
അവൾ കൃഷ്ണന്റെയും നിന്റെയും ഭാഗവും, നിന്റെ മകളെപ്പോലെയും പ്രിയവളുമാണ്; നീ നൽകിയ മന്ത്രം സ്വീകരിച്ച്, അവൾ നിന്റെ പൂജ നടത്തട്ടെ.
ഗോലോകസ്ഥാ ച യാ ഗങ്ഗാ സര്വത്രസ്ഥാ തഥാമ്ബികേ । തദമ്ബികാ ത്വം ദേവേശീ സര്വദാ സാ ത്വദാത്മജാ
ഗോലോകത്തിൽ താമസിക്കുന്നതും എല്ലായിടത്തും ഉള്ളതുമായ ഗംഗ, അമ്മേ, ആ ദേവി തന്നെയാണ് നീ; ദേവതകളുടെ ഇശ്വരിയായ നീ, അവൾ എപ്പോഴും നിന്റെ മകളാണ്.
ബ്രഹ്മണോ വചനം ശ്രുത്വാ സ്വീചകാര ച സസ്മിതാ । വഹിര്ബഭൂവ സാ കൃഷ്ണപാദാങ്ഗുഷ്ഠനഖാഗ്രതഃ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, അവൾ പുഞ്ചിരിയോടെ അത് അംഗീകരിച്ചു; കൃഷ്ണന്റെ വലതുകാലിന്റെ വിരലിന്റെ നഖത്തിങ്കൽ അവൾ പുറത്തു പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
തത്രൈവ സത്കൃതാ ശാന്താ തസ്ഥൌ തേഷാം ച മധ്യതഃ । ഉവാസ തോയാദുത്ഥായ തദധിഷ്ഠാതൃദേവതാ
അവിടെ, ആദരപൂർവ്വം ശാന്തയായി, അവൾ അവരുടെ നടുവിൽ നിന്നു; വെള്ളത്തിൽ നിന്ന് ഉയർന്ന്, ആ ദേവത അവിടെയായിരുന്നു.
തത്തോയം ബ്രഹ്മണാ കിഞ്ചിത്സ്ഥാപിതം ച കമണ്ഡലൌ । കിഞ്ചിദ്ദധാര ശിരസി ചന്ദ്രാര്ധകൃതശേഖരഃ
അതിനുശേഷം ബ്രഹ്മാവ് കുറച്ച് വെള്ളം തന്റെ കമണ്ഡലുവിൽ വെച്ചു; ചന്ദ്രൻ അർദ്ധമായി ശിരസിൽ അലങ്കരിച്ചവൻ കുറച്ച് വെള്ളം തലയിലിട്ടു.
ഗങ്ഗായൈ രാധികാമന്ത്രം പ്രദദൌ കമലോദ്ഭവഃ । തത്സ്തോത്രം കവചം പൂജാം വിധാനം ധ്യാനമേവ ച
ഗംഗയ്ക്ക് കമലത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ബ്രഹ്മാവ് രാധികാമന്ത്രവും, ആ സ്തോത്രവും, കാവചവും, പൂജാവിധിയും, ധ്യാനവും നൽകി.
സര്വം തത്സാമവേദോക്തം പുരശ്ചര്യാക്രമം തഥാ । ഗങ്ഗാ താമേവ സമ്പൂജ്യ വൈകുണ്ഠം പ്രയയൌ സഹ
ഇവയെല്ലാം സാമവേദത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെയും, പൂജാക്രമത്തോടെയും കൂടി; ഗംഗ അവളെ ആരാധിച്ചു, വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് ചേർന്ന് പോയി.
ലക്ഷ്മീഃ സരസ്വതീ ഗങ്ഗാ തുലസീ വിശ്വപാവനീ । ഏതാ നാരായണസ്യൈവ ചതസ്രോ യോഷിതോ മുനേ
ലക്ഷ്മി, സരസ്വതി, ഗംഗ, ലോകത്തെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന തുളസി—ഈ നാലുപേരും നാരായണന്റെ ഭാര്യമാരാണ്, മഹർഷേ.
അഥ തം സസ്മിതഃ കൃഷ്ണോ ബ്രഹ്മാണം സമുവാച സഃ । സര്വകാലസ്യ വൃത്താന്തം ദുര്ബോധമവിപശ്ചിതമ്
അപ്പോൾ കൃഷ്ണൻ സ്നേഹപൂർവ്വം പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ബ്രഹ്മാവിനോട് പറഞ്ഞു: 'സകലകാലത്തിന്റെ കഥ വിവേകമില്ലാത്തവർക്ക് മനസ്സിലാക്കാൻ പ്രയാസമാണ്.'
ശ്രീകൃഷ്ണ ഉവാച ഗൃഹാണ ഗങ്ഗാം ഹേ ബ്രഹ്മന് ഹേ വിഷ്ണോ ഹേ മഹേശ്വര । ശൃണു കാലസ്യ വൃത്താന്തം മത്തോ ബ്രഹ്മന്നിശാമയ
ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു: 'ബ്രഹ്മാവേ, വിഷ്ണുവേ, മഹേശ്വരനേ, നിങ്ങൾ ഗംഗയെ സ്വീകരിക്കൂ; ബ്രഹ്മാവേ, എന്റെ മുഖേന കാലത്തിന്റെ കഥ ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ.'
യൂയം ച യേഽന്യേ ദേവാശ്ച മുനയോ മനവസ്തഥാ । സിദ്ധാ യശസ്വിനശ്ചൈവ യേ യേഽത്രൈവ സമാഗതാഃ
നിങ്ങളും, മറ്റ് ദേവന്മാരും, മുനിമാരും, മനുമാരും, സിദ്ധന്മാരും, പ്രശസ്തന്മാരും, ഇവിടെ ഒത്തുചേർന്ന എല്ലാവരും—
ഏതേ ജീവന്തി ഗോലോകേ കാലചക്രവിവര്ജിതേ । ജലാപ്ലുതേ സര്വവിശ്വം ജാതം കല്പക്ഷയോഽധുനാ
ഇവരൊക്കെയും കാലചക്രം ബാധിക്കാത്ത ഗോലോകത്തിൽ ജീവിക്കുന്നു; ഇപ്പോൾ കല്പാന്തത്തിൽ, സർവ്വവിശ്വവും വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മാദ്യാ യേഽന്യവിശ്വസ്ഥാസ്തേ വിലീനാധുനാ മയി । വൈകുണ്ഠം ച വിനാ സര്വം ജലമഗ്നം ച പദ്മജ
മറ്റു ലോകങ്ങളിലിരിക്കുന്ന ബ്രഹ്മാദിമാരൊക്കെയും ഇപ്പോൾ എന്നിൽ ലയിച്ചു; വൈകുണ്ഠം ഒഴികെ എല്ലാം, പദ്മജ, വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
ഗത്വാ സൃഷ്ടിം കുരു പുനര്ബ്രഹ്മലോകാദികം ഭവമ് । സ്വം ബ്രഹ്മാണ്ഡം വിരചയ പശ്ചാദ് ഗങ്ഗാ പ്രയാസ്യതി
നീ പോയി, വീണ്ടും സൃഷ്ടി ആരംഭിച്ചു, ബ്രഹ്മലോകം മുതലായ ലോകങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കൂ; നിന്റെ ബ്രഹ്മാണ്ഡം സൃഷ്ടിച്ചശേഷം ഗംഗ പുറപ്പെടും.
ഏവമന്യേഷു വിശ്വേഷു സൃഷ്ടൌ ബ്രഹ്മാദികം പുനഃ । കരോമ്യഹം പുനഃ സൃഷ്ടിം ഗച്ഛ ശീഘ്രം സുരൈഃ സഹ
ഇതുപോലെ മറ്റു ലോകങ്ങളിലും ഞാൻ വീണ്ടും ബ്രഹ്മാവിനെ തുടക്കംവെച്ച് സൃഷ്ടി നടത്തുന്നു; നീ ദേവന്മാരോടൊപ്പം വേഗത്തിൽ പോയി, സൃഷ്ടി ആരംഭിക്കൂ.
ഗതോ ബഹുതരഃ കാലോ യുഷ്മാകം ച ചതുര്മുഖാഃ । ഗതാഃ കതിവിധാസ്തേ ച ഭവിഷ്യന്തി ച വേധസഃ
നിനക്ക്, നാലുമുഖനായവനേ, വളരെക്കാലം കഴിഞ്ഞു; നിന്നുപോലെയുള്ളവർ അനേകം വന്നും പോയും, വീണ്ടും ഉണ്ടാകും, വേധസേ.
ഇത്യുക്ത്വാ രാധികാനാഥോ ജഗാമാന്തഃപുരേ മുനേ । ദേവാ ഗത്വാ പുനഃ സൃഷ്ടിം ചക്രുരേവ പ്രയത്നതഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം രാധികാനാഥൻ അന്തർപുരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു, മഹർഷേ; ദേവന്മാർ പോയി, വീണ്ടും ഉത്സാഹത്തോടെ സൃഷ്ടി നടത്തി.
ഗോലോകേ ച സ്ഥിതാ ഗങ്ഗാ വൈകുണ്ഠേ ശിവലോകകേ । ബ്രഹ്മലോകേ സ്ഥിതാന്യത്ര യത്ര യത്ര പുരഃ സ്ഥിതാ
ഗംഗ ഗോലോകത്തും, വൈകുണ്ഠത്തും, ശിവലോകത്തും, ബ്രഹ്മലോകത്തും, മുമ്പ് അവൾ നിലകൊണ്ടിരുന്നിടങ്ങളിലൊക്കെയും നിലകൊണ്ടിരുന്നു.
തത്രൈവ സാ ഗതാ ഗങ്ഗാ ചാജ്ഞയാ പരമാത്മനഃ । നിര്ഗതാ വിഷ്ണുപാദാബ്ജാത്തേന വിഷ്ണുപദീ സ്മൃതാ
അവിടെ പരമാത്മാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഗംഗ പുറപ്പെട്ടു; വിഷ്ണുവിന്റെ കമലപാദങ്ങളിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നതിനാൽ അവളെ വിഷ്ണുപദി എന്നു വിളിക്കുന്നു.
ഇത്യേവം കഥിതം ബ്രഹ്മന് ഗങ്ഗോപാഖ്യാനമുത്തമമ് । സുഖദം മോക്ഷദം സാരം കിം ഭൂയഃ ശ്രോതുമിച്ഛസി
ഇങ്ങനെ, ബ്രഹ്മനേ, ഗംഗയുടെ ഉത്തമമായ കഥ ഞാൻ പറഞ്ഞു; സന്തോഷവും മോക്ഷവും നൽകുന്ന ഈ സാരം നീ കേട്ടു. ഇനി എന്ത് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു?
ഗങ്ഗായാഃ കൃഷ്ണപത്നീത്വവര്ണനമ് നാരദ ഉവാച ലക്ഷ്മീഃ സരസ്വതീ ഗങ്ഗാ തുലസീ വിശ്വപാവനീ । ഏതാ നാരായണസ്യൈവ ചതസ്രശ്ച പ്രിയാ ഇതി
ഗംഗയുടെ കൃഷ്ണപത്നിത്വം വിവരണം: നാരദൻ പറഞ്ഞു: ലക്ഷ്മി, സരസ്വതി, ഗംഗ, ലോകശുദ്ധികരിയായ തുളസി—ഈ നാലുപേരും നാരായണന്റെ പ്രിയഭാര്യമാരാണ്.