ആത്മാ ഗമ്യോഽനുമാനേന പ്രത്യക്ഷോ ന കദാചന । സ കഥം ബധ്യതേ ബ്രഹ്മന്നിര്വികാരോ നിരഞ്ജനഃ
ആത്മാവ് അനുമാനത്തിലൂടെ മാത്രം അറിയാവുന്നതാണ്; നേരിട്ട് കാണാൻ കഴിയില്ല. അങ്ങനെ, ബ്രാഹ്മണനേ, അവനിൽ മാറ്റമോ മങ്ങിയതോ ഇല്ലെങ്കിൽ എങ്ങനെ ബന്ധിതനാകും?
മനസ്തു സുഖദുഃഖാനാം മഹതാം കാരണം ദ്വിജ । ജാതേ തു നിര്മലേ ഹ്യസ്മിന്സര്വം ഭവതി നിര്മലമ്
സുഖത്തിന്റെയും ദുഃഖത്തിന്റെയും പ്രധാന കാരണം മനസ്സാണ്, ദ്വിജനേ. മനസ്സ് നിർമലമായാൽ, എല്ലാം നിർമലമാകും.
ഭ്രമന്സര്വേഷു തീര്ഥേഷു സ്നാത്വാ സ്നാത്വാ പുനഃ പുനഃ । നിര്മലം ന മനോ യാവത്താവത്സര്വം നിരര്ഥകമ്
എത്ര തിര്ഥങ്ങളിൽ കുളിച്ചാലും, വീണ്ടും വീണ്ടും സ്നാനം ചെയ്താലും, മനസ്സ് നിർമലമാകാതെ ഇരിക്കുമ്പോൾ എല്ലാം വ്യർത്ഥമാണ്.
ന ദേഹോ ന ച ജീവാത്മാ നേന്ദ്രിയാണി പരന്തപ । മന ഏവ മനുഷ്യാണാം കാരണം ബന്ധമോക്ഷയോഃ
ശരീരം അല്ല, ജീവാത്മാവും അല്ല, ഇന്ദ്രിയങ്ങളും അല്ല, ശത്രുനാശകനേ; മനുഷ്യർക്കു ബന്ധത്തിന്റെയും മോക്ഷത്തിന്റെയും കാരണം മനസ്സാണ്.
ശുദ്ധോ മുക്തഃ സദൈവാത്മാ ന വൈ ബധ്യേത കര്ഹിചിത് । ബന്ധമോക്ഷൌ മനഃസംസ്ഥൌ തസ്മിഞ്ഛാന്തേ പ്രശാമ്യതി
ആത്മാവ് എപ്പോഴും ശുദ്ധിയും സ്വതന്ത്രവുമാണ്, ഒരിക്കലും ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നില്ല. ബന്ധവും മോക്ഷവും മനസ്സിലാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്; മനസ്സ് ശാന്തമായാൽ അവ രണ്ടും അപ്രസക്തമാകും.
ശത്രുര്മിത്രമുദാസീനോ ഭേദാഃ സര്വേ മനോഗതാഃ । ഏകാത്മത്വേ കഥം ഭേദഃ സമ്ഭവേദ്ദ്വൈതദര്ശനാത്
ശത്രുവും സുഹൃത്തും അനാസക്തനും എന്നിങ്ങനെയുള്ള വ്യത്യാസങ്ങൾ എല്ലാം മനസ്സിൽ മാത്രമാണ്. എല്ലാം ഒരേ ആത്മാവാണെങ്കിൽ വ്യത്യാസം എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും? ഇരട്ടത്വം കാണുമ്പോഴാണ് അങ്ങനെ തോന്നുന്നത്.
ജീവോ ബ്രഹ്മ സദൈവാഹം നാത്ര കാര്യാ വിചാരണാ । ഭേദബുദ്ധിസ്തു സംസാരേ വര്തമാനാ പ്രവര്തതേ
ജീവൻ എന്നും ബ്രഹ്മമാണ്; ഇതിൽ കൂടുതൽ അന്വേഷിക്കേണ്ടതില്ല. വ്യത്യാസം എന്ന ധാരണ Samsāramിൽ മാത്രമാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.
അവിദ്യേയം മഹാഭാഗ വിദ്യാ ചൈതന്നിവര്തനമ് । വിദ്യാവിദ്യേ ച വിജ്ഞേയേ സര്വദൈവ വിചക്ഷണൈഃ
ഈ അജ്ഞാനം, മഹാഭാഗനേ, ജ്ഞാനത്തിലൂടെ മാറിപ്പോകുന്നു. ജ്ഞാനവും അജ്ഞാനവും എപ്പോഴും വിവേകമുള്ളവർ തിരിച്ചറിയണം.
വിനാതപം ഹി ഛായായാ ജ്ഞായതേ ച കഥം സുഖമ് । അവിദ്യയാ വിനാ തദ്വത്കഥം വിദ്യാം ച വേത്തി വൈ
സൂര്യപ്രകാശം ഇല്ലാതെ നിഴൽ അറിയാൻ കഴിയില്ല; അതുപോലെ അജ്ഞാനം ഇല്ലാതെ ജ്ഞാനം എങ്ങനെ അറിയാം?
ഗുണാ ഗുണേഷു വര്തന്തേ ഭൂതാനി ച തഥൈവ ച । ഇന്ദ്രിയാണീന്ദ്രിയാര്ഥേഷു കോ ദോഷസ്തത്ര ചാത്മനഃ
ഗുണങ്ങൾ തമ്മിൽ തന്നെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു, ജീവികളും അങ്ങനെ തന്നെ. ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അവയുടെ വിഷയങ്ങളിൽ ലയിക്കുന്നു; ഇതിൽ ആത്മാവിന് എന്ത് കുറ്റമുണ്ട്?
മര്യാദാ സര്വരക്ഷാര്ഥം കൃതാ വേദേഷു സര്വശഃ । അന്യഥാ ധര്മനാശഃ സ്യാത്സൌഗതാനാമിവാനഘ
എല്ലാവരുടെയും സംരക്ഷണത്തിന് വേണ്ടിയാണ് വേദങ്ങളിൽ നിയന്ത്രണങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നത്. അല്ലെങ്കിൽ, ബുദ്ധമതത്തിൽപോലെ, ധർമ്മം നശിക്കുമായിരുന്നു.
ധര്മനാശേ വിനഷ്ടഃ സ്യാദ്വര്ണാചാരോഽതിവര്തിതഃ । അതോ വേദപ്രദിഷ്ടേന മാര്ഗേണ ഗച്ഛതാം ശുഭമ്
ധർമ്മം നശിച്ചാൽ വർണ്ണങ്ങളുടെ ആചാരങ്ങൾ നശിക്കുകയും അതിക്രമിക്കുകയും ചെയ്യും. അതുകൊണ്ടാണ് വേദങ്ങൾ നിർദേശിച്ച വഴിയിൽ പോകുന്നവർക്ക് ശുഭം ലഭിക്കുന്നത്.
ശുക ഉവാച സന്ദേഹോ വര്തതേ രാജന്ന നിവര്തതി മേ ക്വചിത് । ഭവതാ കഥിതം യത്തച്ഛൃണ്വതോ മേ നരാധിപ
ശുകൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, എന്റെ മനസ്സിൽ സംശയം ഇപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നു, ഒട്ടും മാറുന്നില്ല. ഭവാൻ പറഞ്ഞത് ഞാൻ കേൾക്കുമ്പോഴും അത് അകറ്റപ്പെടുന്നില്ല, മനുഷ്യരാജാവേ.
വേദധര്മേഷു ഹിംസാ സ്യാദധര്മബഹുലാ ഹി സാ । കഥം മുക്തിപ്രദോ ധര്മോ വേദോക്തോ ബത ഭൂപതേ
വേദധർമ്മങ്ങളിൽ ഹിംസയുണ്ട്, അതിൽ അധർമ്മം കൂടുതലാണ്. അങ്ങനെ വേദങ്ങൾ പറയുന്ന ധർമ്മം എങ്ങനെ മോക്ഷം നൽകും, രാജാവേ?
പ്രത്യക്ഷേണ ത്വനാചാരഃ സോമപാനം നരാധിപ । പശൂനാം ഹിംസനം തദ്വദ്ഭക്ഷണം ചാമിഷസ്യ ച
നേരിട്ട് കാണുമ്പോൾ തെറ്റായ പ്രവൃത്തികൾ ഉണ്ട്: രാജാവേ, സോമപാനം, മൃഗഹത്യ, അതുപോലെ തന്നെ മാംസഭക്ഷണം.
സൌത്രാമണൌ തഥാ പ്രോക്തഃ പ്രത്യക്ഷേണ സുരാഗ്രഹഃ । ദ്യൂതക്രീഡാ തഥാ പ്രോക്താ വ്രതാനി വിവിധാനി ച
സൗത്രാമണി യാഗത്തിൽ നേരിട്ട് മദ്യപാനം നിർദേശിച്ചിരിക്കുന്നു; അതുപോലെ തന്നെ ചൂതാട്ടവും വിവിധ വ്രതങ്ങളും പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ശ്രൂയതേ സ്മ പുരാ ഹ്യാസീച്ഛശബിന്ദുര്നൃപോത്തമഃ । യജ്വാ ധര്മപരോ നിത്യം വദാന്യഃ സത്യസാഗരഃ
പണ്ടു ശശബിന്ദു എന്ന മഹാരാജാവ് ഉണ്ടായിരുന്നു എന്ന് കേട്ടിട്ടുണ്ട്, മഹാരാജാവേ. അവൻ യാഗങ്ങളിൽ ലയിച്ചവനും, എപ്പോഴും ധർമ്മനിഷ്ഠനുമായിരുന്നു; ദാനശീലനും സത്യസാഗരനുമായിരുന്നു.
ഗോപ്താ ച ധര്മസേതൂനാം ശാസ്താ ചോത്പഥഗാമിനാമ് । യജ്ഞാശ്ച വിഹിതാസ്തേന ബഹവോ ഭൂരിദക്ഷിണാഃ
അവൻ ധർമ്മത്തിന്റെ പാലങ്ങൾ കാത്തവനും, തെറ്റുവഴി പോയവരെ നിയന്ത്രിച്ചവനും ആയിരുന്നു. അവൻ അനേകം യാഗങ്ങൾ നടത്തി, ധാരാളം ദാനം നൽകി.
ചര്മണാം പര്വതോ ജാതോ വിന്ധ്യാചലസമഃ പുനഃ । മേഘാമ്ബുപ്ലാവനാജ്ജാതാ നദീ ചര്മണ്വതീ ശുഭാ
ചർമ്മങ്ങളിൽ നിന്ന് ഒരു പർവ്വതം ഉദിച്ചു, അത് വിന്ധ്യപർവ്വതത്തോടു തുല്യമായിരുന്നു. മേഘജലം ഒഴുകിയതുകൊണ്ട് ശുഭമായ ചർമ്മണ്വതീ നദി ഉദിച്ചു.
സോഽപി രാജാ ദിവം യാതഃ കീര്തിരസ്യാചലാ ഭുവി । ഏവം ധര്മേഷു വേദേഷു ന മേ ബുദ്ധിഃ പ്രവര്തതേ
ആ രാജാവും സ്വർഗത്തിലേക്ക് പോയി, അവന്റെ കീർത്തി ഭൂമിയിൽ അചഞ്ചലമായി നിലനിൽക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ വേദങ്ങളിൽ പറയുന്ന ധർമ്മത്തിൽ എന്റെ മനസ്സ് ആകർഷിക്കപ്പെടുന്നില്ല.
സ്ത്രീസങ്ഗേന സദാ ഭോഗേ സുഖമാപ്നോതി മാനവഃ । അലാഭേ ദുഃഖമത്യന്തം ജീവന്മുക്തഃ കഥം ഭവേത്
സ്ത്രീസംഗം കൊണ്ടും ഭോഗങ്ങളിൽ എപ്പോഴും ലയിച്ചും മനുഷ്യൻ സന്തോഷം അനുഭവിക്കുന്നു; അതൊന്നും ലഭിക്കാതെ വന്നാൽ അത്യന്തം ദുഃഖം അനുഭവിക്കുന്നു. അങ്ങനെ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ എങ്ങനെ മോക്ഷം നേടാം?
ജനക ഉവാച ഹിംസാ യജ്ഞേഷു പ്രത്യക്ഷാ സാഹിംസാ പരികീര്തിതാ । ഉപാധിയോഗതോ ഹിംസാ നാന്യഥേതി വിനിര്ണയഃ
ജനകൻ പറഞ്ഞു: യാഗങ്ങളിൽ ഹിംസ കാണപ്പെടുന്നു, എന്നിരുന്നാലും അതിനെ അഹിംസയെന്ന് പറയുന്നു. ഉപാധികൾ കൊണ്ടാണ് ഹിംസ ഉണ്ടാകുന്നത്; ഇതാണ് അന്തിമമായ തീരുമാനമെന്ന്.
യഥാ ചേന്ധനസംയോഗാദഗ്നൌ ധൂമഃ പ്രവര്തതേ । തദ്വിയോഗാത്തഥാ തസ്മിന്നിര്ധൂമത്വം വിഭാതി വൈ
വെളളം ചേർത്താൽ തീയിൽ പുക ഉയരുന്നതുപോലെ, അതില്ലാതാകുമ്പോൾ തീ പുകയില്ലാതെ തെളിഞ്ഞ് കാണപ്പെടുന്നു.
അഹിംസാം ച തഥാ വിദ്ധി വേദോക്താം മുനിസത്തമ । രാഗിണാം സാപി ഹിംസൈവ നിഃസ്പൃഹാണാം ന സാ മതാ
വേദങ്ങളിൽ പഠിപ്പിച്ച അഹിംസയും, ആഗ്രഹമുള്ളവർക്കു അതു തന്നെ ഹിംസയാകുന്നു; ആഗ്രഹമില്ലാത്തവർക്കു മാത്രമേ അതു യഥാർത്ഥ അഹിംസയാകൂ.
അരാഗേണ ച യത്കര്മ തഥാഹങ്കാരവര്ജിതമ് । അകൃതം വേദവിദ്വാംസഃ പ്രവദന്തി മനീഷിണഃ
ആസക്തിയും അഹങ്കാരവും ഇല്ലാതെ ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തിയെ, വേദങ്ങൾ പഠിച്ച ജ്ഞാനികൾ യഥാർത്ഥത്തിൽ ചെയ്തതല്ലെന്ന് പറയുന്നു.
ഗൃഹസ്ഥാനാം തു ഹിംസൈവ യാ യജ്ഞേ ദ്വിജസത്തമ । അരാഗേണ ച യത്കര്മ തഥാഹംകാരവര്ജിതമ്
ഗൃഹസ്ഥർക്കു യജ്ഞത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ഹിംസയാണു യാഥാർത്ഥ്യം; എന്നാൽ ആസക്തിയും അഹങ്കാരവും ഇല്ലാതെ ചെയ്യുന്ന പ്രവൃത്തി—
സാഹിംസൈവ മഹാഭാഗ മുമുക്ഷൂണാം ജിതാത്മനാമ്
മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവരും മനസ്സിനെ ജയിച്ചവർക്കും അതാണ് യഥാർത്ഥ അഹിംസ.
ശുകസ്യ വിവാഹാദികാര്യവര്ണനമ് ശുക ഉവാച സന്ദേഹോഽയം മഹാരാജ വര്തതേ ഹൃദയേ മമ । മായാമധ്യേ വര്തമാനഃ സ കഥം നിഃസ്പൃഹോ ഭവേത്
ശുകൻ പറഞ്ഞു: മഹാരാജാവേ, എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഒരു സംശയം ഉണ്ട്; മായയിൽ കഴിയുന്നവൻ എങ്ങനെ ആഗ്രഹരഹിതനാകാം?
ശാസ്ത്രജ്ഞാനം ച സമ്പ്രാപ്യ നിത്യാനിത്യവിചാരണമ് । ത്യജതേ ന മനോ മോഹം സ കഥം മുച്യതേ നരഃ
ശാസ്ത്രജ്ഞാനം നേടി, നിത്യവും അനിത്യവുമായുള്ള വിവേചനം ഉണ്ടായാലും മനസ്സ് മോഹം വിട്ടൊഴിയുന്നില്ല; അങ്ങനെ എങ്ങനെ മനുഷ്യൻ മോക്ഷം നേടും?
അന്തര്ഗതം തമശ്ഛേത്തും ശാസ്ത്രാദ്ബോധോ ഹി ന ക്ഷമഃ । യഥാ ന നശ്യതി തമഃ കൃതയാ ദീപവാര്തയാ
അകത്തുള്ള ഇരുണ്ടിയെ മുറിക്കുവാൻ ശാസ്ത്രബോധം മതിയാകില്ല; ഒരു വിളക്ക് തെളിയിച്ചാൽ ഇരുണ്ടി അകന്നുപോകാത്തതുപോലെ.