അധീത്യ വേദവേദാന്താന്ദത്ത്വാ ച ഗുരുദക്ഷിണാമ് । സമാവൃത്തസ്തു ഗാര്ഹസ്ഥ്യേ സദാരോ നിവസേന്മുനിഃ
വേദവും വേദാന്തവും പഠിച്ച് ഗുരുദക്ഷിണ നല്കി കഴിഞ്ഞാല്, ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തില് ഭാര്യയോടൊപ്പം താമസിക്കണം.
ന്യായവൃത്തിസ്തു സന്തോഷീ നിരാശീ ഗതകല്മഷഃ । അഗ്നിഹോത്രാദികര്മാണി കുര്വാണഃ സത്യവാക്ശുചിഃ
ന്യായമായ ജീവിതം നയിച്ച്, സംതൃപ്തനായി, ആഗ്രഹം ഇല്ലാതെ, പാപരഹിതനായി, അഗ്നിഹോത്രാദി കര്മ്മങ്ങള് ചെയ്യുകയും, സത്യം പറയുകയും, ശുദ്ധനായി ഇരിക്കുകയും വേണം.
പുത്രം പൌത്രം സമാസാദ്യ വാനപ്രസ്ഥാശ്രമേ വസേത് । തപസാ ഷഡ്രിപൂഞ്ജിത്വാ ഭാര്യാം പുത്രേ നിവേശ്യ ച
മകന് മകനും ലഭിച്ച ശേഷം, ആള് വാനപ്രസ്ഥാശ്രമത്തിലേക്ക് കടക്കണം; തപസ്സ് കൊണ്ട് ആറു ശത്രുക്കളെയും ജയിച്ച്, ഭാര്യയെ മകന്റെ അടുക്കല് ഏല്പ്പിക്കണം.
സര്വാനഗ്നീന്യഥാന്യായമാത്മന്യാരോപ്യ ധര്മവിത് । വസേത്തുര്യാശ്രമേ ശ്രാന്തഃ ശുദ്ധേ വൈരാഗ്യസമ്ഭവേ
എല്ലാ അഗ്നികളും ശരീരത്തില് ആലോചിച്ച്, ധര്മജ്ഞനായവന്, ക്ഷീണിച്ചാല് ശുദ്ധമായ വൈരാഗ്യത്തോടെ നാലാമത്തെ ആശ്രമത്തില് താമസിക്കണം.
വിരക്തസ്യാധികാരോഽസ്തി സംന്യാസേ നാന്യഥാ ക്വചിത് । വേദവാക്യമിദം തഥ്യം നാന്യഥേതി മതിര്മമ
വൈരാഗ്യമുള്ളവന് മാത്രം സന്ന്യാസം സ്വീകരിക്കാന് അവകാശമുണ്ട്; മറ്റൊരിക്കലും അങ്ങനെയല്ല. ഇതാണ് വേദവാക്യത്തിന്റെ സത്യം, അതാണ് എന്റെ വിശ്വാസം.
ശുകാഷ്ടചത്വാരിശദ്വൈ സംസ്കാരാ വേദബോധിതാഃ । ചത്വാരിംശദ്ഗൃഹസ്ഥസ്യ പ്രോക്താസ്തത്ര മഹാത്മഭിഃ
ശുകനേ, വേദങ്ങള് അറുപത്തിയെട്ട് സംസ്കാരങ്ങള് പറയുന്നു; അതില് നാല്പത് ഗൃഹസ്ഥന് വേണ്ടി മഹാത്മാക്കള് നിര്ദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു.
അഷ്ടൌ ച മുക്തികാമസ്യ പ്രോക്താഃ ശമദമാദയഃ । ആശ്രമാദാശ്രമം ഗച്ഛേദിതി ശിഷ്ടാനുശാസനമ്
മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കായി ശമം, ദമം തുടങ്ങിയ എട്ട് ഗുണങ്ങൾ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു. ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നത്, ഓരോ ആശ്രമവും അനുസരിച്ച് മുന്നോട്ട് പോകണമെന്ന് ആണ്.
ശുക ഉവാച ഉത്പന്നേ ഹൃദി വൈരാഗ്യേ ജ്ഞാനവിജ്ഞാനസമ്ഭവേ । അവശ്യമേവ വസ്തവ്യമാശ്രമേഷു വനേഷു വാ
ശുകൻ പറഞ്ഞു: ഹൃദയത്തിൽ വൈരാഗ്യം ജനിച്ച്, ജ്ഞാനവും അനുഭവവും ലഭിച്ചാൽ, നിർബന്ധമായും ആശ്രമങ്ങളിലും കാടുകളിലും താമസിക്കേണ്ടതാണു.
ജനക ഉവാച ഇന്ദ്രിയാണി ബലിഷ്ഠാനി ന നിയുക്താനി മാനദ । അപക്വസ്യ പ്രകുര്വന്തി വികാരാംസ്താനനേകശഃ
ജനകൻ പറഞ്ഞു: മനസ്സിനെ ആദരിക്കുന്നവനേ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ശക്തമായവയാണ്. അവ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നില്ലെങ്കിൽ, പാകമായിട്ടില്ലാത്തവനിൽ പലവിധം വികാരങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കും.
ഭോജനേച്ഛാം സുഖേച്ഛാം ച ശയ്യേച്ഛാമാത്മജസ്യ ച । യതീ ഭൂത്വാ കഥം കുര്യാദ്വികാരേ സമുപസ്ഥിതേ
ഭക്ഷണത്തോടുള്ള ആഗ്രഹം, സുഖത്തിനുള്ള ആഗ്രഹം, കിടക്കയിലേക്കുള്ള ആഗ്രഹം, മകനോടുള്ള ആഗ്രഹം എന്നിവ ഉദിച്ചാൽ, സന്യാസിയായവൻ എങ്ങനെ മനസ്സിൽ വികാരങ്ങൾ വരാതെ ഇരിക്കും?
ദുര്ജരം വാസനാജാലം ന ശാന്തിമുപയാതി വൈ । അതസ്തച്ഛമനാര്ഥായ ക്രമേണ ച പരിത്യജേത്
വാസനകളുടെ കുടം തുരത്താൻ വളരെ പ്രയാസമാണ്; അതിനാൽ മനസ്സിന്റെ ശാന്തിക്ക്, അവയെ ക്രമമായി ഉപേക്ഷിക്കണം.
ഊര്ധ്വം സുപ്തഃ പതത്യേവ ന ശയാനഃ പതത്യധഃ । പരിവ്രജ്യ പരിഭ്രഷ്ടോ ന മാര്ഗം ലഭതേ പുനഃ
മേൽക്കിടക്കയിൽ ഉറങ്ങുന്നവൻ താഴേക്ക് വീഴും, പക്ഷേ താഴെ കിടക്കുന്നവൻ വീഴില്ല. അതുപോലെ, സന്യാസം സ്വീകരിച്ചവൻ വഴിതെറ്റിയാൽ, വീണ്ടും വഴികാണാൻ എളുപ്പമല്ല.
യഥാ പിപീലികാ മൂലാച്ഛാഖായാമധിരോഹതി । ശനൈഃ ശനൈഃ ഫലം യാതി സുഖേന പദഗാമിനീ
ഒരു ഉറുമ്പ് വേരിൽ നിന്നു ശാഖയിലേക്കു പതിയെ പതിയെ കയറി, അതിന്റെ വഴിയിൽ സുഖത്തോടെ ഫലത്തിലേക്ക് എത്തും.
വിഹങ്ഗസ്തരസാ യാതി വിഘ്നശങ്കാമുദസ്യ വൈ । ശ്രാന്തോ ഭവതി വിശ്രമ്യ സുഖം യാതി പിപീലികാ
പക്ഷി വേഗത്തിൽ പറന്ന് തടസ്സങ്ങളെ അവഗണിച്ചാൽ തളരുന്നു; ഉറുമ്പ് ആവശ്യമെങ്കിൽ വിശ്രമിച്ച്, സുഖത്തോടെ ലക്ഷ്യത്തിലെത്തും.
മനസ്തു പ്രബലം കാമമജേയമകൃതാത്മഭിഃ । അതഃ ക്രമേണ ജേതവ്യമാശ്രമാനുക്രമേണ ച
മനസ്സ് ആഗ്രഹത്തിൽ ശക്തമാണ്; ആത്മനിയന്ത്രണമില്ലാത്തവർക്ക് അതിനെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല. അതിനാൽ, ആശ്രമങ്ങളുടെ ക്രമം അനുസരിച്ച്, മനസ്സിനെ ക്രമേണ ജയിക്കണം.
ഗൃഹസ്ഥാശ്രമസംസ്ഥോഽപി ശാന്തഃ സുമതിരാത്മവാന് । ന ച ഹൃഷ്യേന്ന ച തപേല്ലാഭാലാഭേ സമോ ഭവേത്
ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തിൽ തന്നെ, ശാന്തനും വിവേകിയും ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവനും ആനന്ദത്തിലും നഷ്ടത്തിലും ഒരുപോലെ ഇരിക്കണം; സന്തോഷിക്കാതെയും ദുഃഖിക്കാതെയും സമതയോടെ ജീവിക്കണം.
വിഹതം കര്മ കുര്വാണസ്ത്യജംശ്ചിന്താന്വിതം ച യത് । ആത്മലാഭേന സന്തുഷ്ടോ മുച്യതേ നാത്ര സംശയഃ
തന്റെ കര്ത്തവ്യം നിര്വഹിച്ച്, ആശയും ചിന്തയും ഉപേക്ഷിച്ച്, ആത്മാവിൽ തൃപ്തനായി ജീവിച്ചാൽ മോക്ഷം ലഭിക്കും; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
പശ്യാഹം രാജ്യസംസ്ഥോഽപി ജീവന്മുക്തോ യഥാനഘ । വിചരാമി യഥാകാമം ന മേ കിഞ്ചിത്പ്രജായതേ
നീ കാണൂ, ഞാൻ രാജാവായിട്ടും ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോക്ഷം നേടിയിരിക്കുന്നു. പാപരഹിതനേ, ഞാൻ ഇഷ്ടം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നു; എനിക്ക് അകത്തൊന്നും ഉദിക്കാറില്ല.
ഭുഞ്ജാനോ വിവിധാന്ഭോഗാന്കുര്വന്കാര്യാണ്യനേകശഃ । ഭവിഷ്യാമി യഥാഹം ത്വം തഥാ മുക്തോ ഭവാനഘ
നാനാതരം ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ചും പലവിധ കര്മ്മങ്ങൾ ചെയ്തും ഞാൻ എങ്ങനെ ഇരിക്കുമോ, അതുപോലെ നീയും മോക്ഷം നേടും, പാപരഹിതനേ.
കഥ്യതേ ഖലു യദ്ദൃശ്യമദൃശ്യം ബധ്യതേ കുതഃ । ദൃശ്യാനി പഞ്ചഭൂതാനി ഗുണാസ്തേഷാം തഥാ പുനഃ
കാണുന്നതും കാണാത്തതും ബന്ധിതമാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; മറ്റെന്താണ് കാരണം? കാണുന്നവയെല്ലാം അഞ്ചു ഭൂതങ്ങളും അവയുടെ ഗുണങ്ങളും തന്നെയാണ്.
ആത്മാ ഗമ്യോഽനുമാനേന പ്രത്യക്ഷോ ന കദാചന । സ കഥം ബധ്യതേ ബ്രഹ്മന്നിര്വികാരോ നിരഞ്ജനഃ
ആത്മാവ് അനുമാനത്തിലൂടെ മാത്രം അറിയാവുന്നതാണ്; നേരിട്ട് കാണാൻ കഴിയില്ല. അങ്ങനെ, ബ്രാഹ്മണനേ, അവനിൽ മാറ്റമോ മങ്ങിയതോ ഇല്ലെങ്കിൽ എങ്ങനെ ബന്ധിതനാകും?
മനസ്തു സുഖദുഃഖാനാം മഹതാം കാരണം ദ്വിജ । ജാതേ തു നിര്മലേ ഹ്യസ്മിന്സര്വം ഭവതി നിര്മലമ്
സുഖത്തിന്റെയും ദുഃഖത്തിന്റെയും പ്രധാന കാരണം മനസ്സാണ്, ദ്വിജനേ. മനസ്സ് നിർമലമായാൽ, എല്ലാം നിർമലമാകും.
ഭ്രമന്സര്വേഷു തീര്ഥേഷു സ്നാത്വാ സ്നാത്വാ പുനഃ പുനഃ । നിര്മലം ന മനോ യാവത്താവത്സര്വം നിരര്ഥകമ്
എത്ര തിര്ഥങ്ങളിൽ കുളിച്ചാലും, വീണ്ടും വീണ്ടും സ്നാനം ചെയ്താലും, മനസ്സ് നിർമലമാകാതെ ഇരിക്കുമ്പോൾ എല്ലാം വ്യർത്ഥമാണ്.
ന ദേഹോ ന ച ജീവാത്മാ നേന്ദ്രിയാണി പരന്തപ । മന ഏവ മനുഷ്യാണാം കാരണം ബന്ധമോക്ഷയോഃ
ശരീരം അല്ല, ജീവാത്മാവും അല്ല, ഇന്ദ്രിയങ്ങളും അല്ല, ശത്രുനാശകനേ; മനുഷ്യർക്കു ബന്ധത്തിന്റെയും മോക്ഷത്തിന്റെയും കാരണം മനസ്സാണ്.
ശുദ്ധോ മുക്തഃ സദൈവാത്മാ ന വൈ ബധ്യേത കര്ഹിചിത് । ബന്ധമോക്ഷൌ മനഃസംസ്ഥൌ തസ്മിഞ്ഛാന്തേ പ്രശാമ്യതി
ആത്മാവ് എപ്പോഴും ശുദ്ധിയും സ്വതന്ത്രവുമാണ്, ഒരിക്കലും ബന്ധിക്കപ്പെടുന്നില്ല. ബന്ധവും മോക്ഷവും മനസ്സിലാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്; മനസ്സ് ശാന്തമായാൽ അവ രണ്ടും അപ്രസക്തമാകും.
ശത്രുര്മിത്രമുദാസീനോ ഭേദാഃ സര്വേ മനോഗതാഃ । ഏകാത്മത്വേ കഥം ഭേദഃ സമ്ഭവേദ്ദ്വൈതദര്ശനാത്
ശത്രുവും സുഹൃത്തും അനാസക്തനും എന്നിങ്ങനെയുള്ള വ്യത്യാസങ്ങൾ എല്ലാം മനസ്സിൽ മാത്രമാണ്. എല്ലാം ഒരേ ആത്മാവാണെങ്കിൽ വ്യത്യാസം എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും? ഇരട്ടത്വം കാണുമ്പോഴാണ് അങ്ങനെ തോന്നുന്നത്.
ജീവോ ബ്രഹ്മ സദൈവാഹം നാത്ര കാര്യാ വിചാരണാ । ഭേദബുദ്ധിസ്തു സംസാരേ വര്തമാനാ പ്രവര്തതേ
ജീവൻ എന്നും ബ്രഹ്മമാണ്; ഇതിൽ കൂടുതൽ അന്വേഷിക്കേണ്ടതില്ല. വ്യത്യാസം എന്ന ധാരണ Samsāramിൽ മാത്രമാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്.
അവിദ്യേയം മഹാഭാഗ വിദ്യാ ചൈതന്നിവര്തനമ് । വിദ്യാവിദ്യേ ച വിജ്ഞേയേ സര്വദൈവ വിചക്ഷണൈഃ
ഈ അജ്ഞാനം, മഹാഭാഗനേ, ജ്ഞാനത്തിലൂടെ മാറിപ്പോകുന്നു. ജ്ഞാനവും അജ്ഞാനവും എപ്പോഴും വിവേകമുള്ളവർ തിരിച്ചറിയണം.
വിനാതപം ഹി ഛായായാ ജ്ഞായതേ ച കഥം സുഖമ് । അവിദ്യയാ വിനാ തദ്വത്കഥം വിദ്യാം ച വേത്തി വൈ
സൂര്യപ്രകാശം ഇല്ലാതെ നിഴൽ അറിയാൻ കഴിയില്ല; അതുപോലെ അജ്ഞാനം ഇല്ലാതെ ജ്ഞാനം എങ്ങനെ അറിയാം?
ഗുണാ ഗുണേഷു വര്തന്തേ ഭൂതാനി ച തഥൈവ ച । ഇന്ദ്രിയാണീന്ദ്രിയാര്ഥേഷു കോ ദോഷസ്തത്ര ചാത്മനഃ
ഗുണങ്ങൾ തമ്മിൽ തന്നെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു, ജീവികളും അങ്ങനെ തന്നെ. ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ അവയുടെ വിഷയങ്ങളിൽ ലയിക്കുന്നു; ഇതിൽ ആത്മാവിന് എന്ത് കുറ്റമുണ്ട്?