ശുക ഉവാച വ്യാസേനോക്തോ മഹാരാജ കുരു ദാരപരിഗ്രഹമ് । സര്വേഷാമാശ്രമാണാം ച ഗൃഹസ്ഥാശ്രമ ഉത്തമഃ
ശുകന് പറഞ്ഞു: മഹാരാജാവേ, എന്റെ അച്ഛന് വ്യാസന് എന്നോട് പറഞ്ഞു, 'ഭാര്യയെ സ്വീകരിക്കണം; എല്ലാ ആശ്രമങ്ങളിലും ഗൃഹസ്ഥാശ്രമം ഏറ്റവും ഉത്തമമാണ്'.
മയാ നാങ്ഗീകൃതം വാക്യം മത്ത്വാ ബന്ധം ഗുരോരപി । ന ബന്ധോഽസ്തീതി തേനോക്തോ നാഹം തത്കൃതവാന്പുനഃ
അത് ബന്ധമെന്നു കരുതി, ഗുരുവായ അച്ഛനോടു പോലും ആ ഉപദേശം ഞാന് അംഗീകരിച്ചില്ല. അപ്പോള് അച്ഛന് പറഞ്ഞു, 'അത് ബന്ധമല്ല'. എന്നാലും ഞാന് അതനുസരിച്ചില്ല.
ഇതി സന്ദിഗ്ധമനസം മത്വാ സ മുനിസത്തമഃ । ഉവാച വചനം തഥ്യം മിഥിലാം ഗച്ഛ മാ ശുചഃ
എന്റെ മനസ്സില് സംശയം കാണുമ്പോള് ആ മഹാമുനി സത്യമായ വാക്കുകള് പറഞ്ഞു: 'മിഥിലയിലേക്ക് പോവൂ, വിഷമിക്കേണ്ടതില്ല'.
യാജ്യോഽസ്തി ജനകസ്തത്ര ജീവന്മുക്തോ നരാധിപഃ । വിദേഹോ ലോകവിദിതഃ പാതി രാജ്യമകണ്ടകമ്
അവിടെ ജനക എന്ന രാജാവ് ജീവന്പ്പോഴേ മോക്ഷം നേടിയവനായി പ്രശസ്തനാണ്; വിദേഹന് എന്നറിയപ്പെടുന്ന ആ രാജാവ് തടസ്സമില്ലാതെ രാജ്യം ഭരിക്കുന്നു.
കുര്വന് രാജ്യം തഥാ രാജാ മായാപാശൈര്ന ബധ്യതേ । ത്വം ബിഭേഷി കഥം പുത്ര വനവൃത്തിഃ പരന്തപ
ആ രാജാവ് രാജ്യം ഭരിച്ചിട്ടും മായയുടെ പാശങ്ങളില് കുടുങ്ങുന്നില്ല; ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന സുതനേ, ഗൃഹസ്ഥജീവിതത്തെ എന്തുകൊണ്ടാണ് നീ ഭയപ്പെടുന്നത്?
പശ്യ തം നൃപശാര്ദൂലം ത്യജ മോഹം മനോഗതമ് । കുരു ദാരാന്മഹാഭാഗ പൃച്ഛ വാ ഭൂപതിം ച തമ്
ആ രാജാവിനെ കാണൂ, മനസ്സിലുള്ള മോഹം ഉപേക്ഷിക്കൂ; മഹാഭാഗനേ, ഭാര്യയെ സ്വീകരിക്കുകയോ, അല്ലെങ്കില് ആ രാജാവിനോട് ചോദിക്കുകയോ ചെയ്യൂ.
സന്ദേഹം തേ മനോജാതം കഥയിഷ്യതി പാര്ഥിവഃ । തച്ഛ്രുത്വാ വചനം തസ്യ മാമേഹി തരസാ സുത
നിന്റെ മനസ്സില് ഉണർന്ന സംശയം ആ രാജാവ് നീക്കിത്തരും; അവന്റെ വാക്കുകള് കേട്ടശേഷം, മകനേ, വേഗം എനിക്ക് സമീപം വരിക.
സമ്പ്രാപ്തോഽഹം മഹാരാജ ത്വത്പുരേ ച തദാജ്ഞയാ । മോക്ഷകാമോഽസ്മി രാജേന്ദ്ര ബ്രൂഹി കൃത്യം മമാനഘ
മഹാരാജാവേ, ആ മഹാത്മാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഞാന് നിങ്ങളുടെ നഗരത്തിലെത്തിയിരിക്കുന്നു; മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനാണ് ഞാന് — പാപരഹിതനേ, എനിക്ക് ചെയ്യേണ്ടത് പറയൂ.
തപസ്തീര്ഥവ്രതേജ്യാശ്ച സ്വാധ്യായസ്തീര്ഥസേവനമ് । ജ്ഞാനം വാ വദ രാജേന്ദ്ര മോക്ഷം പ്രതി ച കാരണമ്
രാജേന്ദ്രനേ, തപസ്സ്, തീര്ത്ഥയാത്ര, വ്രതം, യജ്ഞം, സ്വാധ്യായം, തീര്ത്ഥസേവനം, ജ്ഞാനം — ഇവയില് ഏതാണ് മോക്ഷത്തിന് വഴി എന്ന് പറഞ്ഞുതരൂ.
ജനക ഉവാച ശൃണു വിപ്രേണ കര്തവ്യം മോക്ഷമാര്ഗാശ്രിതേന യത് । ഉപനീതോ വസേദാദൌ വേദാഭ്യാസായ വൈ ഗുരൌ
ജനകന് പറഞ്ഞു: മോക്ഷമാര്ഗം തേടുന്ന ബ്രാഹ്മണന് ചെയ്യേണ്ടത് കേള്ക്കൂ; ഉപനയനം കഴിഞ്ഞ് ആദ്യം ഗുരുവിന്റെ അടുക്കല് വേദപഠനം നടത്തണം.
അധീത്യ വേദവേദാന്താന്ദത്ത്വാ ച ഗുരുദക്ഷിണാമ് । സമാവൃത്തസ്തു ഗാര്ഹസ്ഥ്യേ സദാരോ നിവസേന്മുനിഃ
വേദവും വേദാന്തവും പഠിച്ച് ഗുരുദക്ഷിണ നല്കി കഴിഞ്ഞാല്, ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തില് ഭാര്യയോടൊപ്പം താമസിക്കണം.
ന്യായവൃത്തിസ്തു സന്തോഷീ നിരാശീ ഗതകല്മഷഃ । അഗ്നിഹോത്രാദികര്മാണി കുര്വാണഃ സത്യവാക്ശുചിഃ
ന്യായമായ ജീവിതം നയിച്ച്, സംതൃപ്തനായി, ആഗ്രഹം ഇല്ലാതെ, പാപരഹിതനായി, അഗ്നിഹോത്രാദി കര്മ്മങ്ങള് ചെയ്യുകയും, സത്യം പറയുകയും, ശുദ്ധനായി ഇരിക്കുകയും വേണം.
പുത്രം പൌത്രം സമാസാദ്യ വാനപ്രസ്ഥാശ്രമേ വസേത് । തപസാ ഷഡ്രിപൂഞ്ജിത്വാ ഭാര്യാം പുത്രേ നിവേശ്യ ച
മകന് മകനും ലഭിച്ച ശേഷം, ആള് വാനപ്രസ്ഥാശ്രമത്തിലേക്ക് കടക്കണം; തപസ്സ് കൊണ്ട് ആറു ശത്രുക്കളെയും ജയിച്ച്, ഭാര്യയെ മകന്റെ അടുക്കല് ഏല്പ്പിക്കണം.
സര്വാനഗ്നീന്യഥാന്യായമാത്മന്യാരോപ്യ ധര്മവിത് । വസേത്തുര്യാശ്രമേ ശ്രാന്തഃ ശുദ്ധേ വൈരാഗ്യസമ്ഭവേ
എല്ലാ അഗ്നികളും ശരീരത്തില് ആലോചിച്ച്, ധര്മജ്ഞനായവന്, ക്ഷീണിച്ചാല് ശുദ്ധമായ വൈരാഗ്യത്തോടെ നാലാമത്തെ ആശ്രമത്തില് താമസിക്കണം.
വിരക്തസ്യാധികാരോഽസ്തി സംന്യാസേ നാന്യഥാ ക്വചിത് । വേദവാക്യമിദം തഥ്യം നാന്യഥേതി മതിര്മമ
വൈരാഗ്യമുള്ളവന് മാത്രം സന്ന്യാസം സ്വീകരിക്കാന് അവകാശമുണ്ട്; മറ്റൊരിക്കലും അങ്ങനെയല്ല. ഇതാണ് വേദവാക്യത്തിന്റെ സത്യം, അതാണ് എന്റെ വിശ്വാസം.
ശുകാഷ്ടചത്വാരിശദ്വൈ സംസ്കാരാ വേദബോധിതാഃ । ചത്വാരിംശദ്ഗൃഹസ്ഥസ്യ പ്രോക്താസ്തത്ര മഹാത്മഭിഃ
ശുകനേ, വേദങ്ങള് അറുപത്തിയെട്ട് സംസ്കാരങ്ങള് പറയുന്നു; അതില് നാല്പത് ഗൃഹസ്ഥന് വേണ്ടി മഹാത്മാക്കള് നിര്ദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു.
അഷ്ടൌ ച മുക്തികാമസ്യ പ്രോക്താഃ ശമദമാദയഃ । ആശ്രമാദാശ്രമം ഗച്ഛേദിതി ശിഷ്ടാനുശാസനമ്
മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്കായി ശമം, ദമം തുടങ്ങിയ എട്ട് ഗുണങ്ങൾ നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു. ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നത്, ഓരോ ആശ്രമവും അനുസരിച്ച് മുന്നോട്ട് പോകണമെന്ന് ആണ്.
ശുക ഉവാച ഉത്പന്നേ ഹൃദി വൈരാഗ്യേ ജ്ഞാനവിജ്ഞാനസമ്ഭവേ । അവശ്യമേവ വസ്തവ്യമാശ്രമേഷു വനേഷു വാ
ശുകൻ പറഞ്ഞു: ഹൃദയത്തിൽ വൈരാഗ്യം ജനിച്ച്, ജ്ഞാനവും അനുഭവവും ലഭിച്ചാൽ, നിർബന്ധമായും ആശ്രമങ്ങളിലും കാടുകളിലും താമസിക്കേണ്ടതാണു.
ജനക ഉവാച ഇന്ദ്രിയാണി ബലിഷ്ഠാനി ന നിയുക്താനി മാനദ । അപക്വസ്യ പ്രകുര്വന്തി വികാരാംസ്താനനേകശഃ
ജനകൻ പറഞ്ഞു: മനസ്സിനെ ആദരിക്കുന്നവനേ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ശക്തമായവയാണ്. അവ നിയന്ത്രിക്കപ്പെടുന്നില്ലെങ്കിൽ, പാകമായിട്ടില്ലാത്തവനിൽ പലവിധം വികാരങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കും.
ഭോജനേച്ഛാം സുഖേച്ഛാം ച ശയ്യേച്ഛാമാത്മജസ്യ ച । യതീ ഭൂത്വാ കഥം കുര്യാദ്വികാരേ സമുപസ്ഥിതേ
ഭക്ഷണത്തോടുള്ള ആഗ്രഹം, സുഖത്തിനുള്ള ആഗ്രഹം, കിടക്കയിലേക്കുള്ള ആഗ്രഹം, മകനോടുള്ള ആഗ്രഹം എന്നിവ ഉദിച്ചാൽ, സന്യാസിയായവൻ എങ്ങനെ മനസ്സിൽ വികാരങ്ങൾ വരാതെ ഇരിക്കും?
ദുര്ജരം വാസനാജാലം ന ശാന്തിമുപയാതി വൈ । അതസ്തച്ഛമനാര്ഥായ ക്രമേണ ച പരിത്യജേത്
വാസനകളുടെ കുടം തുരത്താൻ വളരെ പ്രയാസമാണ്; അതിനാൽ മനസ്സിന്റെ ശാന്തിക്ക്, അവയെ ക്രമമായി ഉപേക്ഷിക്കണം.
ഊര്ധ്വം സുപ്തഃ പതത്യേവ ന ശയാനഃ പതത്യധഃ । പരിവ്രജ്യ പരിഭ്രഷ്ടോ ന മാര്ഗം ലഭതേ പുനഃ
മേൽക്കിടക്കയിൽ ഉറങ്ങുന്നവൻ താഴേക്ക് വീഴും, പക്ഷേ താഴെ കിടക്കുന്നവൻ വീഴില്ല. അതുപോലെ, സന്യാസം സ്വീകരിച്ചവൻ വഴിതെറ്റിയാൽ, വീണ്ടും വഴികാണാൻ എളുപ്പമല്ല.
യഥാ പിപീലികാ മൂലാച്ഛാഖായാമധിരോഹതി । ശനൈഃ ശനൈഃ ഫലം യാതി സുഖേന പദഗാമിനീ
ഒരു ഉറുമ്പ് വേരിൽ നിന്നു ശാഖയിലേക്കു പതിയെ പതിയെ കയറി, അതിന്റെ വഴിയിൽ സുഖത്തോടെ ഫലത്തിലേക്ക് എത്തും.
വിഹങ്ഗസ്തരസാ യാതി വിഘ്നശങ്കാമുദസ്യ വൈ । ശ്രാന്തോ ഭവതി വിശ്രമ്യ സുഖം യാതി പിപീലികാ
പക്ഷി വേഗത്തിൽ പറന്ന് തടസ്സങ്ങളെ അവഗണിച്ചാൽ തളരുന്നു; ഉറുമ്പ് ആവശ്യമെങ്കിൽ വിശ്രമിച്ച്, സുഖത്തോടെ ലക്ഷ്യത്തിലെത്തും.
മനസ്തു പ്രബലം കാമമജേയമകൃതാത്മഭിഃ । അതഃ ക്രമേണ ജേതവ്യമാശ്രമാനുക്രമേണ ച
മനസ്സ് ആഗ്രഹത്തിൽ ശക്തമാണ്; ആത്മനിയന്ത്രണമില്ലാത്തവർക്ക് അതിനെ ജയിക്കാൻ കഴിയില്ല. അതിനാൽ, ആശ്രമങ്ങളുടെ ക്രമം അനുസരിച്ച്, മനസ്സിനെ ക്രമേണ ജയിക്കണം.
ഗൃഹസ്ഥാശ്രമസംസ്ഥോഽപി ശാന്തഃ സുമതിരാത്മവാന് । ന ച ഹൃഷ്യേന്ന ച തപേല്ലാഭാലാഭേ സമോ ഭവേത്
ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തിൽ തന്നെ, ശാന്തനും വിവേകിയും ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ളവനും ആനന്ദത്തിലും നഷ്ടത്തിലും ഒരുപോലെ ഇരിക്കണം; സന്തോഷിക്കാതെയും ദുഃഖിക്കാതെയും സമതയോടെ ജീവിക്കണം.
വിഹതം കര്മ കുര്വാണസ്ത്യജംശ്ചിന്താന്വിതം ച യത് । ആത്മലാഭേന സന്തുഷ്ടോ മുച്യതേ നാത്ര സംശയഃ
തന്റെ കര്ത്തവ്യം നിര്വഹിച്ച്, ആശയും ചിന്തയും ഉപേക്ഷിച്ച്, ആത്മാവിൽ തൃപ്തനായി ജീവിച്ചാൽ മോക്ഷം ലഭിക്കും; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
പശ്യാഹം രാജ്യസംസ്ഥോഽപി ജീവന്മുക്തോ യഥാനഘ । വിചരാമി യഥാകാമം ന മേ കിഞ്ചിത്പ്രജായതേ
നീ കാണൂ, ഞാൻ രാജാവായിട്ടും ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോക്ഷം നേടിയിരിക്കുന്നു. പാപരഹിതനേ, ഞാൻ ഇഷ്ടം പോലെ സഞ്ചരിക്കുന്നു; എനിക്ക് അകത്തൊന്നും ഉദിക്കാറില്ല.
ഭുഞ്ജാനോ വിവിധാന്ഭോഗാന്കുര്വന്കാര്യാണ്യനേകശഃ । ഭവിഷ്യാമി യഥാഹം ത്വം തഥാ മുക്തോ ഭവാനഘ
നാനാതരം ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ചും പലവിധ കര്മ്മങ്ങൾ ചെയ്തും ഞാൻ എങ്ങനെ ഇരിക്കുമോ, അതുപോലെ നീയും മോക്ഷം നേടും, പാപരഹിതനേ.
കഥ്യതേ ഖലു യദ്ദൃശ്യമദൃശ്യം ബധ്യതേ കുതഃ । ദൃശ്യാനി പഞ്ചഭൂതാനി ഗുണാസ്തേഷാം തഥാ പുനഃ
കാണുന്നതും കാണാത്തതും ബന്ധിതമാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; മറ്റെന്താണ് കാരണം? കാണുന്നവയെല്ലാം അഞ്ചു ഭൂതങ്ങളും അവയുടെ ഗുണങ്ങളും തന്നെയാണ്.