നിവാരിതശ്ച തത്രൈവ പ്രതീഹാരേണ കാഷ്ഠവത് । തത്രൈവ ച സ്ഥിതോ ദ്വാരി മോക്ഷമേവാനുചിന്തയന്
അവിടെ വാതിൽക്കൽ വാത്സല്യത്തോടെ കാവൽക്കാരൻ തടഞ്ഞു; അങ്ങിനെ കഷ്ടത്തിൻപോലെ അചഞ്ചലനായി നിന്നുകൊണ്ട് മോക്ഷം മാത്രം ചിന്തിച്ചു.
ഛായായാമാതപേ ചൈവ സമദര്ശീ മഹാതപാഃ । ധ്യാനം കൃത്വാ തഥൈകാന്തേ സ്ഥിതഃ സ്ഥാണുരിവാചലഃ
നിഴലിലും വെളിച്ചത്തിലും ഒരുപോലെ കാണുന്ന മഹാതപസ്വി, ഏകാന്തതയിൽ ധ്യാനത്തിലിരുന്ന്, അചഞ്ചലമായ് ഒരു തൂണുപോലെ നില്ക്കുന്നു.
തം മുഹൂര്താദുപാഗത്യ രാജ്ഞോഽമാത്യഃ കൃതാഞ്ജലിഃ । പ്രാവേശയത്തതഃ കക്ഷാം ദ്വിതീയാം രാജവേശ്മനഃ
അൽപ്പം കഴിഞ്ഞ് രാജാവിന്റെ മന്ത്രിയ് ആദരപൂർവ്വം കയ്യൂന്നി വന്നു, അവനെ രാജധാനിയുടെ രണ്ടാം മുറിയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.
തത്ര ദിവ്യം മനോരമ്യം പുഷ്പിതം ദിവ്യപാദപമ് । തദ്വനം ദര്ശയിത്വാ തു കൃത്വാ ചാതിഥിസത്ക്രിയാമ്
അവിടെ ദിവ്യമായ മനോഹരമായ പൂക്കളാൽ അലങ്കരിച്ച തോട്ടവും, അതിലെ ദിവ്യവൃക്ഷങ്ങളും കാണിച്ചുകൊണ്ട്, അതിഥി സത്കാരം ചെയ്തു.
വാരമുഖ്യാഃ സ്ത്രിയസ്തത്ര രാജസേവാപരായണാഃ । ഗീതവാദിത്രകുശലാഃ കാമശാസ്ത്രവിശാരദാഃ
അവിടെ രാജസേവയിൽ ഏർപ്പെട്ട പ്രധാന സ്ത്രീകൾ, പാട്ടിലും വാദ്യങ്ങളിലും പ്രാവീണ്യമുള്ളവരും, കാമശാസ്ത്രത്തിൽ നിപുണരായവരുമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നു.
താ ആദിശ്യ ച സേവാര്ഥം ശുകസ്യ മന്ത്രിസത്തമഃ । നിര്ഗതഃ സദനാത്തസ്മാദ്വ്യാസപുത്രഃ സ്ഥിതസ്തദാ
ആ മന്ത്രിശ്രേഷ്ഠൻ ആ സ്ത്രീകളോട് ശുകനെ സേവിക്കാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു; പിന്നെ അവൻ മുറിയിൽ നിന്ന് പുറത്ത് പോയി, വ്യാസപുത്രൻ അവിടെ തന്നെ നിന്നു.
പൂജിതഃ പരയാ ഭക്ത്യാ താഭിഃ സ്ത്രീഭിര്യഥാവിധി । ദേശകാലോപപന്നേന നാനാന്നേനാതിതോഷിതഃ
അവിടെ ആ സ്ത്രീകൾ പരമഭക്തിയോടെ, യഥാവിധി, വിവിധ വിഭവങ്ങൾ കൊണ്ട് അവനെ ആദരിച്ചു, സന്തോഷിപ്പിച്ചു.
തതോഽന്തഃപുരവാസിന്യസ്തസ്യാന്തഃപുരകാനനമ് । രമ്യം സംദര്ശയാമാസുരങ്ഗനാഃ കാമമോഹിതാഃ
ശേഷം, ആ അന്തഃപുരസ്ത്രീകൾ, ആകർഷണത്തിൽ മയങ്ങിയവരായി, അവനോട് ആ മനോഹരമായ അന്തഃപുരതോട്ടം കാണിച്ചു.
സ യുവാ രൂപവാന്കാന്തോ മൃദുഭാഷീ മനോരമഃ । ദൃഷ്ട്വാ താ മുമുഹുഃ സര്വാസ്തം ച കാമമിവാപരമ്
അവൻ യുവാവും, സുന്ദരനും, ആകർഷകനും, മൃദുവായ ഭാഷയിലും മനോഹരനുമായിരുന്നു; അവനെ കണ്ടപ്പോൾ ആ സ്ത്രീകൾ എല്ലാവരും കാമദേവനെപ്പോലെ അവനിൽ ആകർഷിതരായി മനസ്സു മങ്ങിപ്പോയി.
ജിതേന്ദ്രിയം മുനിം മത്ത്വാ സര്വാഃ പര്യചരംസ്തദാ । ആരണേയസ്തു ശുദ്ധാത്മാ മാതൃഭാവമകല്പയത്
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ജയിച്ച മുനിയെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, അവളെല്ലാവരും സേവനത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു; എന്നാൽ ആ കാട്ടിൽ വസിക്കുന്ന ശുദ്ധഹൃദയൻ അവരെ അമ്മപോലെയുള്ള ഭാവത്തോടെ നോക്കി.
ആത്മാരാമോ ജിതക്രോധോ ന ഹൃഷ്യതി ന തപ്യതി । പശ്യംസ്താസാം വികാരാംശ്ച സ്വസ്ഥ ഏവ സ തസ്ഥിവാന്
സ്വാത്മാനന്ദത്തിൽ ലീനനായ്, കോപം ജയിച്ചവൻ ആ സ്ത്രീകളുടെ വ്യത്യാസങ്ങൾ കണ്ടിട്ടും സന്തോഷിച്ചില്ല, ദുഃഖിച്ചില്ല; സ്വസ്ഥതയോടെ അവിടെ തന്നെ നിന്നു.
തസ്മൈ ശയ്യാം സുരമ്യാം ച ദദുര്നാര്യഃ സുസംസ്കൃതാമ് । പരാര്ധ്യാസ്തരണോപേതാം നാനോപസ്കരസംവൃതാമ്
അവനു സ്ത്രീകൾ അത്യന്തം മനോഹരവും, നന്നായി ഒരുക്കിയതുമായ, വിലയേറിയ മേച്ചിലുകളും വിവിധ ഉപകരണങ്ങളുമുള്ള ശയ്യ നൽകി.
സ കൃത്വാ പാദശൌചം ച കുശപാണിരതന്ദ്രിതഃ । ഉപാസ്യ പശ്ചിമാം സന്ധ്യാം ധ്യാനമേവാന്വപദ്യത
അവൻ കുശത്തണ്ട് കൈയിൽ പിടിച്ച്, പാദശുദ്ധി നടത്തി, വൈകുന്നേരം സന്ധ്യാരാധന ചെയ്തു, പിന്നെ ധ്യാനത്തിലേർപ്പെട്ടു.
യാമമേകം സ്ഥിതോ ധ്യാനേ സുഷ്വാപ തദനന്തരമ് । സുപ്ത്വാ യാമദ്വയം തത്ര ചോദതിഷ്ഠത്തതഃ ശുകഃ
ഒരു യാമം മുഴുവൻ ധ്യാനത്തിൽ ഇരുന്നശേഷം, അവൻ ഉറങ്ങി; രണ്ട് യാമം ഉറങ്ങി കഴിഞ്ഞ് ശുകൻ എഴുന്നേറ്റു.
പാശ്ചാത്യം യാമിനീയാമം ധ്യാനമേവാന്വപദ്യത । സ്നാത്വാ പ്രാതഃക്രിയാഃ കൃത്വാ പുനരാസ്തേ സമാഹിതഃ
അവൻ രാത്രിയുടെ അവസാന യാമത്തിൽ വീണ്ടും ധ്യാനത്തിലേർന്നു; സ്നാനം ചെയ്ത് പ്രഭാതകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്തു, വീണ്ടും ഏകാഗ്രതയോടെ ഇരുന്നു.
ജനകോപദേശവര്ണനമ് സൂത ഉവാച॥ സൂത ഉവാച ശ്രുത്വാ തമാഗതം രാജാ മന്ത്രിഭിഃ സഹിതഃ ശുചിഃ । പുരഃ പുരോഹിതം കൃത്വാ ഗുരുപുത്രം സമഭ്യഗാത്
അവിടെ എത്തിയ വിവരം കേട്ട രാജാവ്, മന്ത്രിമാരോടൊപ്പം, പുരോഹിതനെ മുന്നിൽ വെച്ച്, ഗുരുപുത്രനെ സമീപിച്ചു.
കൃത്വാര്ഹണാം നൃപഃ സമ്യഗ്ദത്താസനമനുത്തമമ് । പപ്രച്ഛ കുശലം ഗാം ച വിനിവേദ്യ പയസ്വിനീമ്
രാജാവ് യഥാവിധി ആദരപൂർവ്വം സ്വീകരണം നടത്തി, ഉത്തമമായ ഇരിപ്പിടം നൽകി, അവന്റെ സുഖം ചോദിച്ചു, പാലുമുഴുകുന്ന ഒരു പശുവും സമർപ്പിച്ചു.
സ ച താം നൃപപൂജാം വൈ പ്രത്യഗൃഹ്ണാദ്യഥാവിധി । പപ്രച്ഛ കുശലം രാജ്ഞേ സ്വം നിവേദ്യ നിരാമയമ്
അവൻ രാജാവിന്റെ ആദരം യഥാവിധി സ്വീകരിച്ചു; പിന്നെ രാജാവിന്റെ സുഖം ചോദിച്ചു, താനൊരു രോഗവുമില്ലെന്നു അറിയിച്ചു.
കൃത്വാ കുശലസംപ്രശ്നമുപവിഷ്ടം സുഖാസനേ । ശുക വ്യാസസുതം ശാന്തം പര്യപൃച്ഛത പാര്ഥിവഃ
രാജാവ് വിനീതമായി സുഖപ്രശ്നം നടത്തി, സുഖാസനത്തില് ഇരിക്കുന്ന ശാന്തനായ വ്യാസപുത്രന് ശുകനെ ചോദ്യം ചെയ്തു.
കിം നിമിത്തം മഹാഭാഗ നിഃസ്പൃഹസ്യ ച മാം പ്രതി । ജാതം ഹ്യാഗമനം ബ്രൂഹി കാര്യം തന്മുനിസത്തമ
മഹാഭാഗനേ, നിങ്ങള്ക്ക് യാതൊരു ആഗ്രഹവും ഇല്ലാതിരിക്കെ, എനിക്ക് വേണ്ടി എന്തുകൊണ്ടാണ് വരവ് സംഭവിച്ചത് എന്ന് പറയൂ. മഹാമുനിയേ, നിങ്ങളുടെ ഉദ്ദേശം എന്താണെന്ന് പറഞ്ഞുതരൂ.
ശുക ഉവാച വ്യാസേനോക്തോ മഹാരാജ കുരു ദാരപരിഗ്രഹമ് । സര്വേഷാമാശ്രമാണാം ച ഗൃഹസ്ഥാശ്രമ ഉത്തമഃ
ശുകന് പറഞ്ഞു: മഹാരാജാവേ, എന്റെ അച്ഛന് വ്യാസന് എന്നോട് പറഞ്ഞു, 'ഭാര്യയെ സ്വീകരിക്കണം; എല്ലാ ആശ്രമങ്ങളിലും ഗൃഹസ്ഥാശ്രമം ഏറ്റവും ഉത്തമമാണ്'.
മയാ നാങ്ഗീകൃതം വാക്യം മത്ത്വാ ബന്ധം ഗുരോരപി । ന ബന്ധോഽസ്തീതി തേനോക്തോ നാഹം തത്കൃതവാന്പുനഃ
അത് ബന്ധമെന്നു കരുതി, ഗുരുവായ അച്ഛനോടു പോലും ആ ഉപദേശം ഞാന് അംഗീകരിച്ചില്ല. അപ്പോള് അച്ഛന് പറഞ്ഞു, 'അത് ബന്ധമല്ല'. എന്നാലും ഞാന് അതനുസരിച്ചില്ല.
ഇതി സന്ദിഗ്ധമനസം മത്വാ സ മുനിസത്തമഃ । ഉവാച വചനം തഥ്യം മിഥിലാം ഗച്ഛ മാ ശുചഃ
എന്റെ മനസ്സില് സംശയം കാണുമ്പോള് ആ മഹാമുനി സത്യമായ വാക്കുകള് പറഞ്ഞു: 'മിഥിലയിലേക്ക് പോവൂ, വിഷമിക്കേണ്ടതില്ല'.
യാജ്യോഽസ്തി ജനകസ്തത്ര ജീവന്മുക്തോ നരാധിപഃ । വിദേഹോ ലോകവിദിതഃ പാതി രാജ്യമകണ്ടകമ്
അവിടെ ജനക എന്ന രാജാവ് ജീവന്പ്പോഴേ മോക്ഷം നേടിയവനായി പ്രശസ്തനാണ്; വിദേഹന് എന്നറിയപ്പെടുന്ന ആ രാജാവ് തടസ്സമില്ലാതെ രാജ്യം ഭരിക്കുന്നു.
കുര്വന് രാജ്യം തഥാ രാജാ മായാപാശൈര്ന ബധ്യതേ । ത്വം ബിഭേഷി കഥം പുത്ര വനവൃത്തിഃ പരന്തപ
ആ രാജാവ് രാജ്യം ഭരിച്ചിട്ടും മായയുടെ പാശങ്ങളില് കുടുങ്ങുന്നില്ല; ശത്രുക്കളെ ഭയപ്പെടുത്തുന്ന സുതനേ, ഗൃഹസ്ഥജീവിതത്തെ എന്തുകൊണ്ടാണ് നീ ഭയപ്പെടുന്നത്?
പശ്യ തം നൃപശാര്ദൂലം ത്യജ മോഹം മനോഗതമ് । കുരു ദാരാന്മഹാഭാഗ പൃച്ഛ വാ ഭൂപതിം ച തമ്
ആ രാജാവിനെ കാണൂ, മനസ്സിലുള്ള മോഹം ഉപേക്ഷിക്കൂ; മഹാഭാഗനേ, ഭാര്യയെ സ്വീകരിക്കുകയോ, അല്ലെങ്കില് ആ രാജാവിനോട് ചോദിക്കുകയോ ചെയ്യൂ.
സന്ദേഹം തേ മനോജാതം കഥയിഷ്യതി പാര്ഥിവഃ । തച്ഛ്രുത്വാ വചനം തസ്യ മാമേഹി തരസാ സുത
നിന്റെ മനസ്സില് ഉണർന്ന സംശയം ആ രാജാവ് നീക്കിത്തരും; അവന്റെ വാക്കുകള് കേട്ടശേഷം, മകനേ, വേഗം എനിക്ക് സമീപം വരിക.
സമ്പ്രാപ്തോഽഹം മഹാരാജ ത്വത്പുരേ ച തദാജ്ഞയാ । മോക്ഷകാമോഽസ്മി രാജേന്ദ്ര ബ്രൂഹി കൃത്യം മമാനഘ
മഹാരാജാവേ, ആ മഹാത്മാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഞാന് നിങ്ങളുടെ നഗരത്തിലെത്തിയിരിക്കുന്നു; മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനാണ് ഞാന് — പാപരഹിതനേ, എനിക്ക് ചെയ്യേണ്ടത് പറയൂ.
തപസ്തീര്ഥവ്രതേജ്യാശ്ച സ്വാധ്യായസ്തീര്ഥസേവനമ് । ജ്ഞാനം വാ വദ രാജേന്ദ്ര മോക്ഷം പ്രതി ച കാരണമ്
രാജേന്ദ്രനേ, തപസ്സ്, തീര്ത്ഥയാത്ര, വ്രതം, യജ്ഞം, സ്വാധ്യായം, തീര്ത്ഥസേവനം, ജ്ഞാനം — ഇവയില് ഏതാണ് മോക്ഷത്തിന് വഴി എന്ന് പറഞ്ഞുതരൂ.
ജനക ഉവാച ശൃണു വിപ്രേണ കര്തവ്യം മോക്ഷമാര്ഗാശ്രിതേന യത് । ഉപനീതോ വസേദാദൌ വേദാഭ്യാസായ വൈ ഗുരൌ
ജനകന് പറഞ്ഞു: മോക്ഷമാര്ഗം തേടുന്ന ബ്രാഹ്മണന് ചെയ്യേണ്ടത് കേള്ക്കൂ; ഉപനയനം കഴിഞ്ഞ് ആദ്യം ഗുരുവിന്റെ അടുക്കല് വേദപഠനം നടത്തണം.