ദൈത്യേന്ദ്രൈശ്ച സുരൈശ്ചാപി ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാദിഭിഃ । ജഡീഭൂതഃ സഹസ്രാസ്യഃ പഞ്ചവക്ത്രശ്ചതുര്മുഖഃ
ദാനവാധിപന്മാരും ദേവന്മാരും ബ്രഹ്മാവു, വിഷ്ണു, ശിവൻ മുതലായവരും; സഹസ്രാസ്യനും അഞ്ചുമുഖനും നാലുമുഖനും വിറങ്ങലിച്ചു.
യാം സ്തോതും കിമഹം സ്തൌമി താമേകാസ്യേന മാനവഃ । ഇത്യുക്ത്വാ യാജ്ഞവല്ക്യശ്ച ഭക്തിനമ്രാത്മകന്ധരഃ
അവരെപ്പോലും സ്തുതിക്കാൻ കഴിയാത്ത അവളെ ഞാൻ ഒരു വായോടെ എങ്ങനെ സ്തുതിക്കും? എന്ന് ഭക്തിയോടെ കഴുത്ത് താഴ്ത്തി യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ പറഞ്ഞു.
പ്രണനാമ നിരാഹാരോ രുരോദ ച മുഹുര്മുഹുഃ । ജ്യോതീരൂപാ മഹാമായാ തേന ദൃഷ്ടാപ്യുവാച തമ്
അവൻ ഉപവാസത്തോടെ വന്ദിച്ചു, വീണ്ടും വീണ്ടും കരഞ്ഞു; പ്രകാശരൂപിയായ മഹാമായ അവന്റെ മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷമായി സംസാരിച്ചു.
സുകവീന്ദ്രോ ഭവേത്യുക്ത്വാ വൈകുണ്ഠം ച ജഗാമ ഹ । യാജ്ഞവല്ക്യകൃതം വാണീസ്തോത്രമേതത്തു യഃ പഠേത്
'നീ മഹാകവി ആവുക' എന്ന് പറഞ്ഞ് അവൾ വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് പോയി; യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ രചിച്ച ഈ സ്തോത്രം ആരെങ്കിലും പാരായണം ചെയ്താൽ,
സ കവീന്ദ്രോ മഹാവാഗ്മീ ബൃഹസ്പതിസമോ ഭവേത് । മഹാമൂര്ഖശ്ച ദുര്ബുദ്ധിര്വര്ഷമേകം യദാ പഠേത്
അവൻ മഹാകവിയും വാഗ്മിയും ബൃഹസ്പതിക്ക് തുല്യനും ആകും; വലിയ മന്ദബുദ്ധിയുള്ളവൻ പോലും ഒരു വർഷം ഇത് പാരായണം ചെയ്താൽ,
സ പണ്ഡിതശ്ച മേധാവീ സുകവീന്ദ്രോ ഭവേ ധ്രുവമ്
അവൻ നിർബന്ധമായും പണ്ഡിതനും ബുദ്ധിമാനുമായ മഹാകവിയും ആകും.
ലക്ഷ്മീഗങ്ഗാസരസ്വതീനാം ഭൂലോകേഽവതരണവര്ണനമ് ശ്രീനാരായണ ഉവാച സരസ്വതീ തു വൈകുണ്ഠേ സ്വയം നാരായണാന്തികേ । ഗങ്ഗാശാപേന കലഹാത്കലയാ ഭാരതേ സരിത്
ലക്ഷ്മിയും ഗംഗയും സരസ്വതിയും ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ചതിന്റെ വിവരണം. ശ്രീനാരായണൻ പറഞ്ഞു: സരസ്വതി വൈകുണ്ഠത്തിൽ നാരായണന്റെ അടുത്ത് വസിക്കുന്നു; ഗംഗയുടെ ശാപം കൊണ്ടും കലഹം മൂലവും ഭാരതത്തിൽ ഒരു നദിയായി അവൾ മാറി.
പുണ്യദാ പുണ്യരൂപാ ച പുണ്യതീര്ഥസ്വരൂപിണീ । പുണ്യവദ്ഭിര്നിഷേവ്യാ ച സ്ഥിതിഃ പുണ്യവതാം മുനേ
അവൾ പുണ്യദായിനിയും പുണ്യസ്വരൂപിയുമാണ്, എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങൾക്കും സമാനമായവളാണ്; പുണ്യവാന്മാർ അവളെ സേവിക്കുന്നു, അവളുടെ വാസസ്ഥലം പുണ്യവാന്മാരുടെ ഇടയിലാണ്, മഹർഷേ.
തപസ്വിനാം തപോരൂപാ തപസഃ ഫലരൂപിണീ । കൃതപാപേധ്മദാഹായ ജ്വലദഗ്നിസ്വരൂപിണീ
തപസ്സുകാർക്കു തപസ്സിന്റെ രൂപവും, തപസ്സിന് ലഭ്യമായ ഫലത്തിന്റെ രൂപവും അവൾ തന്നെയാണ്. പാപങ്ങൾ കൂടി കിടക്കുന്നവയെ അഗ്നിപോലെ ദഹിപ്പിക്കുന്നതും അവളാണ്.
ജ്ഞാനാത്സരസ്വതീതോയേ മൃതാ യേ മാനവാ ഭുവി । തേഷാം സ്ഥിതിശ്ച വൈകുണ്ഠേ സുചിരം ഹരിസംസദി
സരസ്വതീതീരത്തിലെ ജ്ഞാനത്താൽ ഭൂമിയിൽ മരിക്കുന്ന മനുഷ്യർക്ക്, വൈകുണ്ഠത്തിൽ ഹരിയുടെ സന്നിധിയിൽ ദീർഘകാലം വാസം ലഭിക്കും.
ഭാരതേ കൃതപാപശ്ച സ്നാത്വാ തത്ര ച ലീലയാ । മുച്യതേ സര്വപാപേഭ്യോ വിഷ്ണുലോകേ വസേച്ചിരമ്
ഭാരതത്തിൽ പാപം ചെയ്തവൻ അവിടെ ലീലയായി സ്നാനം ചെയ്താൽ, എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി വിഷ്ണുലോകത്തിൽ ദീർഘകാലം വസിക്കും.
ചാതുര്മാസ്യാം പൌര്ണമാസ്യാമക്ഷയായാം ദിനക്ഷയേ । വ്യതീപാതേ ച ഗ്രഹണേഽന്യസ്മിന്പുണ്യദിനേഽപി ച
ചതുര്മാസ്യത്തിൽ, പൗർണമി ദിനത്തിൽ, അക്ഷയദിനം അവസാനിക്കുമ്പോൾ, ഗ്രഹസംയോഗങ്ങളിലും ഗ്രഹണങ്ങളിലും മറ്റേതെങ്കിലും പുണ്യദിനങ്ങളിലും,
അനുഷങ്ഗേണ യഃ സ്നാതോ ഹേതുനാ ശ്രദ്ധയാപി വാ । സാരൂപ്യം ലഭതേ നൂനം വൈകുണ്ഠേ സ ഹരേരപി
അവിടെ ആരെങ്കിലും യാദൃശ്ചികമായോ, വിശ്വാസത്താലോ, ഏതെങ്കിലും കാരണത്താലോ സ്നാനം ചെയ്താൽ, അവൻ നിർബന്ധമായും വൈകുണ്ഠത്തിൽ ഹരിയെപ്പോലെയുള്ള രൂപം നേടും.
സരസ്വതീമനും തത്ര മാസമേകം ച യോ ജപേത് । മഹാമൂര്ഖഃ കവീന്ദ്രശ്ച സ ഭവേന്നാത്ര സംശയഃ
അവിടെ ഒരുമാസം സരസ്വതീമന്ത്രം ജപിക്കുന്നവൻ, വലിയ മൂഢനാണെങ്കിലും, ഉത്തമകവിയാകും എന്നതിൽ സംശയമില്ല.
നിത്യം സരസ്വതീതോയേ യഃ സ്നായാന്മുണ്ഡയന്നരഃ । ന ഗര്ഭവാസം കുരുതേ പുനരേവ സ മാനവഃ
ദിവസേന സരസ്വതീതീരത്തിൽ തലമുണ്ഡനം ചെയ്ത് സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ, വീണ്ടും മനുഷ്യരൂപത്തിൽ ഗർഭത്തിൽ ജനിക്കേണ്ടി വരില്ല.
ഇത്യേവം കഥിതം കിഞ്ചിദ്ഭാരതീഗുണകീര്തനമ് । സുഖദം കാമദം സാരം ഭൂയഃ കിം ശ്രോതുമിച്ഛസി
ഇങ്ങനെ ഭാരതത്തിന്റെ ഗുണങ്ങൾ കുറച്ച് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇത് സന്തോഷവും, ആഗ്രഹസാഫല്യവും നൽകുന്നതാണ്. ഇനി എന്താണ് നീ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?
സൂത ഉവാച നാരായണവചഃ ശ്രുത്വാ നാരദോ മുനിസത്തമഃ । പുനഃ പപ്രച്ഛ സന്ദേഹമിമം ശൌനക സത്വരമ്
സൂതൻ പറഞ്ഞു: നാരായണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, മഹർഷിയായ നാരദൻ ആ സംശയം വീണ്ടും അതിവേഗം ശൗനകനോടു ചോദിച്ചു.
നാരദ ഉവാച കഥം സരസ്വതീ ദേവീ ഗങ്ഗാശാപേന ഭാരതേ । കലയാ കലഹേനൈവ ബഭൂവ പുണ്യദാ സരിത്
നാരദൻ പറഞ്ഞു: ഗംഗയുടെ ശാപം മൂലം സരസ്വതീദേവി ഭാരതത്തിൽ കലഹത്താൽ പുണ്യദായിനിയായ നദിയായി എങ്ങനെ മാറി?
ശ്രവണേ ശ്രുതിസാരാണാം വര്ധതേ കൌതുകം മമ । കഥാമൃതേന മേ തൃപ്തിഃ കേന ശ്രേയസി തൃപ്യതേ
ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ സാരം കേൾക്കുമ്പോൾ എന്റെ കൗതുകം വർധിക്കുന്നു; കഥയുടെ അമൃതം തന്നെയാണ് എനിക്ക് തൃപ്തി നൽകുന്നത്. ഉത്തമത്വത്തിലെ തൃപ്തി എങ്ങനെ ലഭിക്കും?
കഥം ശശാപ സാ ഗങ്ഗാ പൂജിതാം താം സരസ്വതീമ് । സാ തു സത്ത്വസ്വരൂപാ യാ പുണ്യദാ ശുഭദാ സദാ
എപ്പോഴും പുണ്യവും മംഗളവും നൽകുന്ന സത്വസ്വരൂപയായ സരസ്വതിയെ, ഗംഗ എങ്ങനെ ശപിച്ചു?
തേജസ്വിനോര്ദ്വയോര്വാദകാരണം ശ്രുതിസുന്ദരമ് । സുദുര്ലഭം പുരാണേഷു തന്മേ വ്യാഖ്യാതുമര്ഹസി
ആ രണ്ടു തേജസ്വികളുടെയും വാദത്തിന്റെ കാരണമെന്താണെന്ന് കേൾക്കാൻ മനോഹരവും പുരാണങ്ങളിൽ അപൂർവവുമാണ്. ദയവായി അതു എനിക്ക് വിശദീകരിക്കണം.
ശ്രീനാരായണ ഉവാച ശൃണു നാരദ വക്ഷ്യാമി കഥാമേതാം പുരാതനീമ് । യസ്യാഃ ശ്രവണമാത്രേണ സര്വപാപാത്പ്രമുച്യതേ
ശ്രീനാരായണൻ പറഞ്ഞു: നാരദാ, നീ കേൾക്കൂ. ഈ പുരാതനകഥ ഞാൻ പറയാം. അതു കേൾക്കുന്നതു കൊണ്ട് തന്നെ എല്ലാപാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചനം ലഭിക്കും.
ലക്ഷ്മീഃ സരസ്വതീ ഗങ്ഗാ തിസ്രോ ഭാര്യാ ഹരേരപി । പ്രേമ്ണാ സമാസ്താസ്തിഷ്ഠന്തി സതതം ഹരിസന്നിധൌ
ലക്ഷ്മി, സരസ്വതി, ഗംഗ — ഈ മൂവരും ഹരിയുടെ ഭാര്യമാരാണ്; അവർ സ്നേഹത്തോടെ ഹരിയുടെ സന്നിധിയിൽ എല്ലായ്പ്പോഴും ഒരുമിച്ചിരിക്കുന്നു.
ചകാര സൈകദാ ഗങ്ഗാ വിഷ്ണോര്മുഖനിരീക്ഷണമ് । സസ്മിതാ ച സകാമാ ച സകടാക്ഷം പുനഃ പുനഃ
ഒരു ദിവസം ഗംഗ, വിഷ്ണുവിന്റെ മുഖം ആഗ്രഹത്തോടെ, പുഞ്ചിരിയോടെ, വീണ്ടും വീണ്ടും കണ്മുട്ടിക്കൊണ്ട് നോക്കി.
വിഭുര്ജഹാസ തദ്വക്ത്രം നിരീക്ഷ്യ ച ക്ഷണം തദാ । ക്ഷമാം ചകാര തദ് ദൃഷ്ട്വാ ലക്ഷ്മീര്നൈവ സരസ്വതീ
അപ്പോൾ ഭഗവാൻ ഒരു നിമിഷം അവളുടെ മുഖം നോക്കി ചിരിച്ചു; ലക്ഷ്മി അതു കണ്ടു ക്ഷമിച്ചു, പക്ഷേ സരസ്വതി ക്ഷമിച്ചില്ല.
ബോധയാമാസ പദ്മാ താം സത്ത്വരൂപാ ച സസ്മിതാ । ക്രോധാവിഷ്ടാ ച സാ വാണീ ന ച ശാന്താ ബഭൂവ ഹ
സത്വസ്വരൂപയും പുഞ്ചിരിയോടെ ഉള്ള പദ്മ അവളെ ബോധിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു; എന്നാൽ വാണി ക്രോധം കൊണ്ടു നിറഞ്ഞു, ശാന്തയാകാൻ അവൾ തയ്യാറായില്ല.
ഉവാച വാണീ ഭര്താരം രക്താസ്യാ രക്തലോചനാ । കുപിതാ കാമവേഗേന ശശ്വത്പ്രസ്ഫുരിതാധരാ
ചുവപ്പുനിറമുള്ള അധരങ്ങളുമായി, കണ്ണുകളും ചുവപ്പായി, കോപത്തിലും ആസക്തിയിലും അധരങ്ങൾ വിറയച്ചു കൊണ്ടു വാണി ഭർത്താവിനോട് പറഞ്ഞു.
സരസ്വത്യുവാച സര്വത്ര സമതാബുദ്ധിഃ സദ്ഭര്തുഃ കാമിനീം പ്രതി । ധര്മിഷ്ഠസ്യ വരിഷ്ഠസ്യ വിപരീതാ ഖലസ്യ ച
സരസ്വതി പറഞ്ഞു: എല്ലായിടത്തും മനസ്സ് സമതയോടെ നിലനിൽക്കുന്നവൻ, പ്രത്യേകിച്ച് ഭാര്യയോടും അങ്ങനെ പെരുമാറുന്നവൻ, ഏറ്റവും ധാർമ്മികനും ഉത്തമനും ആകുന്നു; അതിന് വിപരീതം ദുഷ്ടന്മാരിൽ കാണാം.
ജ്ഞാതം സൌഭാഗ്യമധികം ഗങ്ഗായാം തേ ഗദാധര । കമലായാം ച തത്തുല്യം ന ച കിഞ്ചിന്മയി പ്രഭോ
ഗദാധരാ, ഗംഗയ്ക്ക് കൂടുതലായ ഭാഗ്യം ഉണ്ടെന്ന് എനിക്ക് അറിയാം; കമലയ്ക്കും അതിനോടു തുല്യമായ ഭാഗ്യം ഉണ്ട്. എന്നാൽ, പ്രഭോ, എന്നിൽ അത്തരം ഒന്നുമില്ല.
ഗങ്ഗായാഃ പദ്മയാ സാര്ധം പ്രീതിശ്ചാസ്തി സുസമ്മതാ । ക്ഷമാം ചകാര തേനേദം വിപരീതം ഹരിപ്രിയാ
ഗംഗയുടെയും പദ്മയുടെയും തമ്മിൽ പരസ്പര സ്നേഹം എല്ലാവരും അംഗീകരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ടാണ് ഹരിപ്രിയയായ അവൾ ഈ വിരുദ്ധമായ അവസ്ഥ സഹിച്ചത്.