പ്രതിഭാം സത്സഭായാം ച വിചാരക്ഷമതാം ശുഭാമ് । ലുപ്തം സര്വം ദൈവയോഗാന്നവീഭൂതം പുനഃ കുരു
നല്ല സഭകളില് പ്രചോദനവും, ഉത്തമമായ വിവേചനശേഷിയും നല്കണം. ദൈവക്രമത്തില് നഷ്ടപ്പെട്ടതെല്ലാം പുതുതായി പുനഃസ്ഥാപിക്കണം.
യഥാങ്കുരം ഭസ്മനി ച കരോതി ദേവതാ പുനഃ । ബ്രഹ്മസ്വരൂപാ പരമാ ജ്യോതീരൂപാ സനാതനീ
ദേവതകള് എങ്കിലും ചാരില് നിന്ന് അങ്കുരം പൊട്ടിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, ബ്രഹ്മസ്വരൂപിണിയായ പരമജ്യോതിസായ ശാശ്വതിയായ അമ്മേ, അങ്ങനെ തന്നെയാണ് നീയും.
സര്വവിദ്യാധിദേവീ യാ തസ്യൈ വാണ്യൈ നമോ നമഃ । വിസര്ഗബിന്ദുമാത്രാസു യദധിഷ്ഠാനമേവ ച
സകലവിദ്യകളുടെയും അധിപതിയായ വാണിക്ക്, വിശര്ഗ്ഗവും ബിന്ദുവും മാത്രമായ അവളുടെ അടിസ്ഥാനത്തോട് വീണ്ടും വീണ്ടും വന്ദനം.
തദധിഷ്ഠാത്രീ യാ ദേവീ തസ്യൈ നിത്യൈ നമോ നമഃ । വ്യാഖ്യാസ്വരൂപാ സാ ദേവീ വ്യാഖ്യാധിഷ്ഠാതൃരൂപിണീ
അവയുടെ അധിഷ്ഠാത്രിയായ ശാശ്വതിയായ ദേവിയ്ക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും വന്ദനം. വ്യാഖ്യാനത്തിന്റെ സ്വരൂപവും അതിന്റെ അധിഷ്ഠാനമായ ദേവിയുമാണ് അവള്.
യയാ വിനാ പ്രസംഖ്യാവാന് സംഖ്യാം കര്തും ന ശക്യതേ । കാലസംഖ്യാസ്വരൂപാ യാ തസ്യൈ ദേവ്യൈ നമോ നമഃ
അവളില്ലാതെ എണ്ണലോ സംഖ്യയോ സാധ്യമല്ല. കാലവും സംഖ്യയും ആയ ദേവിയ്ക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും വന്ദനം.
ഭ്രമസിദ്ധാന്തരൂപാ യാ തസ്യൈ ദേവ്യൈ നമോ നമഃ । സ്മൃതിശക്തിജ്ഞാനശക്തിബുദ്ധിശക്തിസ്വരൂപിണീ
ഭ്രമത്തിന്റെ സിദ്ധാന്തമായ ദേവിയ്ക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും വന്ദനം. സ്മരണയുടെ ശക്തി, ജ്ഞാനശക്തി, ബുദ്ധിശക്തി എന്നിവയുടെ രൂപമായ അവളെ വന്ദിക്കുന്നു.
പ്രതിഭാകല്പനാശക്തിര്യാ ച തസ്യൈ നമോ നമഃ । സനത്കുമാരോ ബ്രഹ്മാണം ജ്ഞാനം പപ്രച്ഛ യത്ര വൈ
പ്രതിഭയും, കല്പനാശക്തിയും ആയ ദേവിയ്ക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും വന്ദനം. സനത്കുമാരന് ബ്രഹ്മാവിനോട് ജ്ഞാനം ചോദിച്ച സ്ഥലത്താണ് അവള്.
ബഭൂവ മൂകവത്സോഽപി സിദ്ധാന്തം കര്തുമക്ഷമഃ । തദാഽഽജഗാമ ഭഗവാനാത്മാ ശ്രീകൃഷ്ണ ഈശ്വരഃ
അപ്പോള് അവന് മൌനിയായവനായി, സിദ്ധാന്തം സ്ഥാപിക്കാന് കഴിയാതെ നിന്നു. അപ്പോള് ശ്രീകൃഷ്ണന് എന്ന പരമാത്മാവ് അവിടെ പ്രത്യക്ഷനായി.
ഉവാച സ താം സ്തൌഹി വാണീമിഷ്ടാം പ്രജാപതേ । സ ച തുഷ്ടാവ താം ബ്രഹ്മാ ചാജ്ഞയാ പരമാത്മനഃ
അവന് പറഞ്ഞു: 'പ്രജാപതേ, ഇഷ്ടമായ വാണിയെ സ്തുതിക്ക.' പിന്നെ ബ്രഹ്മാവ് പരമാത്മാവിന്റെ ആജ്ഞ പ്രകാരം അവളെ ഭക്തിയോടെ സ്തുതിച്ചു.
ചകാര തത്പ്രസാദേന തദാ സിദ്ധാന്തമുത്തമമ് । യദാപ്യനന്തം പപ്രച്ഛ ജ്ഞാനമേകം വസുന്ധരാ
അവളുടെ കൃപയാല് അന്നേരം ഉത്തമമായ സിദ്ധാന്തം സ്ഥാപിച്ചു. ഭൂമി അനന്തനോടു ഏകജ്ഞാനം ചോദിച്ചപ്പോഴും അങ്ങനെ തന്നെ.
ബഭൂവ മൂകവത്സോഽപി സിദ്ധാന്തം കര്തുമക്ഷമഃ । തദാ താം സ ച തുഷ്ടാവ സംത്രസ്തഃ കശ്യപാജ്ഞയാ
അവൻ മൗനനായ് ഒന്നും പറയാനാവാതെ നിന്നു; ഭയപ്പെട്ട് കശ്യപന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അവളെ സ്തുതിച്ചു.
തതശ്ചകാര സിദ്ധാന്തം നിര്മലം ഭ്രമഭഞ്ജനമ് । വ്യാസഃ പുരാണസൂത്രം ച പപ്രച്ഛ വാല്മികിം യദാ
അതിനുശേഷം അവൻ സംശയങ്ങൾ നീക്കുന്ന ശുദ്ധമായ സിദ്ധാന്തം അവതരിപ്പിച്ചു; വ്യാസൻ പുരാണസൂത്രം വാൽമീകിയെ ചോദിച്ചു.
മൌനീഭൂതശ്ച സസ്മാര താമേവ ജഗദമ്ബികാമ് । തദാ ചകാര സിദ്ധാന്തം തദ്വരേണ മുനീശ്വരഃ
അവൻ മൗനമായി ഇരുന്നു, ആzelfde ജഗദംബികയെ ഓർത്തു; അവളുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ ആ മഹർഷി സിദ്ധാന്തം സ്ഥാപിച്ചു.
സമ്പ്രാപ്യ നിര്മലം ജ്ഞാനം ഭ്രമാന്ധധ്വംസദീപകമ് । പുരാണസൂത്രം ശ്രുത്വാ ച വ്യാസഃ കൃഷ്ണകലോദ്ഭവഃ
അവൻ ഭ്രമത്തിന്റെ ഇരുണ്ടത്വം നീക്കുന്ന ശുദ്ധമായ ജ്ഞാനം ലഭിച്ചു; കൃഷ്ണയുഗത്തിൽ ജനിച്ച വ്യാസൻ പുരാണസൂത്രം കേട്ടു.
താം ശിവാം വേദ ദധ്യൌ ച ശതവര്ഷം ച പുഷ്കരേ । തദാ ത്വത്തോ വരം പ്രാപ്യ സത്കവീന്ദ്രോ ബഭൂവ ഹ
അവൻ ആ ശുഭമായ വേദത്തെ പൂഷ്കരത്തിൽ നൂറുവർഷം ധ്യാനിച്ചു; പിന്നെ നിന്നിൽ നിന്ന് അനുഗ്രഹം ലഭിച്ച് മഹാകവി ആയി.
തദാ വേദവിഭാഗം ച പുരാണം ച ചകാര സഃ । യദാ മഹേന്ദ്രഃ പപ്രച്ഛ തത്ത്വജ്ഞാനം സദാശിവമ്
അവൻ വേദഭാഗവും പുരാണവും വിഭജിച്ചു; മഹേന്ദ്രൻ സത്യം അറിയാൻ സദാശിവനോട് ചോദിച്ചു.
ക്ഷണം താമേവ സഞ്ചിന്ത്യ തസ്മൈ ജ്ഞാനം ദദൌ വിഭുഃ । പപ്രച്ഛ ശബ്ദശാസ്ത്രം ച മഹേന്ദ്രശ്ച ബൃഹസ്പതിമ്
അവളെ ഒരു നിമിഷം ഓർത്തു, ഭഗവാൻ അവനു ജ്ഞാനം നൽകി; മഹേന്ദ്രൻ ശബ്ദശാസ്ത്രം അറിയാൻ ബൃഹസ്പതിയെ ചോദിച്ചു.
ദിവ്യം വര്ഷസഹസ്രം ച സ ത്വാം ദധ്യൌ ച പുഷ്കരേ । തദാ ത്വത്തോ വരം പ്രാപ്യ ദിവ്യവര്ഷസഹസ്രകമ്
അവൻ പൂഷ്കരത്തിൽ ദൈവികമായ ആയിരം വർഷം നിന്നെ ധ്യാനിച്ചു; പിന്നെ നിന്നിൽ നിന്ന് അനുഗ്രഹം നേടി ദൈവികമായ ആയിരം വർഷം നേടി.
ഉവാച ശബ്ദശാസ്ത്രം ച തദര്ഥം ച സുരേശ്വരമ് । അധ്യാപിതാശ്ച യേ ശിഷ്യാ യൈരധീതം മുനീശ്വരൈഃ
അവൻ ശബ്ദശാസ്ത്രവും അതിന്റെ അർത്ഥവും ദേവേന്ദ്രനോട് പറഞ്ഞു; മഹർഷിമാർ പഠിപ്പിച്ച ശിഷ്യന്മാർക്കാണ് ഇത് ലഭിച്ചത്.
തേ ച താം പരിസഞ്ചിന്ത്യ പ്രവര്തന്തേ സുരേശ്വരീമ് । ത്വം സംസ്തുതാ പൂജിതാ ച മുനീന്ദ്രൈര്മനുമാനവൈഃ
അവർ അവളെ മനസ്സിൽ ധ്യാനിച്ച് ദേവതകളുടെ ദേവിയെ ആരാധിക്കുന്നു; മഹർഷിമാരും മനുഷ്യരും നിന്നെ സ്തുതിക്കുകയും ആദരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ദൈത്യേന്ദ്രൈശ്ച സുരൈശ്ചാപി ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാദിഭിഃ । ജഡീഭൂതഃ സഹസ്രാസ്യഃ പഞ്ചവക്ത്രശ്ചതുര്മുഖഃ
ദാനവാധിപന്മാരും ദേവന്മാരും ബ്രഹ്മാവു, വിഷ്ണു, ശിവൻ മുതലായവരും; സഹസ്രാസ്യനും അഞ്ചുമുഖനും നാലുമുഖനും വിറങ്ങലിച്ചു.
യാം സ്തോതും കിമഹം സ്തൌമി താമേകാസ്യേന മാനവഃ । ഇത്യുക്ത്വാ യാജ്ഞവല്ക്യശ്ച ഭക്തിനമ്രാത്മകന്ധരഃ
അവരെപ്പോലും സ്തുതിക്കാൻ കഴിയാത്ത അവളെ ഞാൻ ഒരു വായോടെ എങ്ങനെ സ്തുതിക്കും? എന്ന് ഭക്തിയോടെ കഴുത്ത് താഴ്ത്തി യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ പറഞ്ഞു.
പ്രണനാമ നിരാഹാരോ രുരോദ ച മുഹുര്മുഹുഃ । ജ്യോതീരൂപാ മഹാമായാ തേന ദൃഷ്ടാപ്യുവാച തമ്
അവൻ ഉപവാസത്തോടെ വന്ദിച്ചു, വീണ്ടും വീണ്ടും കരഞ്ഞു; പ്രകാശരൂപിയായ മഹാമായ അവന്റെ മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷമായി സംസാരിച്ചു.
സുകവീന്ദ്രോ ഭവേത്യുക്ത്വാ വൈകുണ്ഠം ച ജഗാമ ഹ । യാജ്ഞവല്ക്യകൃതം വാണീസ്തോത്രമേതത്തു യഃ പഠേത്
'നീ മഹാകവി ആവുക' എന്ന് പറഞ്ഞ് അവൾ വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് പോയി; യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ രചിച്ച ഈ സ്തോത്രം ആരെങ്കിലും പാരായണം ചെയ്താൽ,
സ കവീന്ദ്രോ മഹാവാഗ്മീ ബൃഹസ്പതിസമോ ഭവേത് । മഹാമൂര്ഖശ്ച ദുര്ബുദ്ധിര്വര്ഷമേകം യദാ പഠേത്
അവൻ മഹാകവിയും വാഗ്മിയും ബൃഹസ്പതിക്ക് തുല്യനും ആകും; വലിയ മന്ദബുദ്ധിയുള്ളവൻ പോലും ഒരു വർഷം ഇത് പാരായണം ചെയ്താൽ,
സ പണ്ഡിതശ്ച മേധാവീ സുകവീന്ദ്രോ ഭവേ ധ്രുവമ്
അവൻ നിർബന്ധമായും പണ്ഡിതനും ബുദ്ധിമാനുമായ മഹാകവിയും ആകും.
ലക്ഷ്മീഗങ്ഗാസരസ്വതീനാം ഭൂലോകേഽവതരണവര്ണനമ് ശ്രീനാരായണ ഉവാച സരസ്വതീ തു വൈകുണ്ഠേ സ്വയം നാരായണാന്തികേ । ഗങ്ഗാശാപേന കലഹാത്കലയാ ഭാരതേ സരിത്
ലക്ഷ്മിയും ഗംഗയും സരസ്വതിയും ഭൂമിയിൽ അവതരിച്ചതിന്റെ വിവരണം. ശ്രീനാരായണൻ പറഞ്ഞു: സരസ്വതി വൈകുണ്ഠത്തിൽ നാരായണന്റെ അടുത്ത് വസിക്കുന്നു; ഗംഗയുടെ ശാപം കൊണ്ടും കലഹം മൂലവും ഭാരതത്തിൽ ഒരു നദിയായി അവൾ മാറി.
പുണ്യദാ പുണ്യരൂപാ ച പുണ്യതീര്ഥസ്വരൂപിണീ । പുണ്യവദ്ഭിര്നിഷേവ്യാ ച സ്ഥിതിഃ പുണ്യവതാം മുനേ
അവൾ പുണ്യദായിനിയും പുണ്യസ്വരൂപിയുമാണ്, എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങൾക്കും സമാനമായവളാണ്; പുണ്യവാന്മാർ അവളെ സേവിക്കുന്നു, അവളുടെ വാസസ്ഥലം പുണ്യവാന്മാരുടെ ഇടയിലാണ്, മഹർഷേ.
തപസ്വിനാം തപോരൂപാ തപസഃ ഫലരൂപിണീ । കൃതപാപേധ്മദാഹായ ജ്വലദഗ്നിസ്വരൂപിണീ
തപസ്സുകാർക്കു തപസ്സിന്റെ രൂപവും, തപസ്സിന് ലഭ്യമായ ഫലത്തിന്റെ രൂപവും അവൾ തന്നെയാണ്. പാപങ്ങൾ കൂടി കിടക്കുന്നവയെ അഗ്നിപോലെ ദഹിപ്പിക്കുന്നതും അവളാണ്.
ജ്ഞാനാത്സരസ്വതീതോയേ മൃതാ യേ മാനവാ ഭുവി । തേഷാം സ്ഥിതിശ്ച വൈകുണ്ഠേ സുചിരം ഹരിസംസദി
സരസ്വതീതീരത്തിലെ ജ്ഞാനത്താൽ ഭൂമിയിൽ മരിക്കുന്ന മനുഷ്യർക്ക്, വൈകുണ്ഠത്തിൽ ഹരിയുടെ സന്നിധിയിൽ ദീർഘകാലം വാസം ലഭിക്കും.