ഊനപഞ്ചാശദുപദ്വീപാസംഖ്യശൈലവനാന്വിതാ । ഊര്ധ്വം സപ്ത സ്വര്ഗലോകാ ബ്രഹ്യലോകസമന്വിതാഃ
അത് അൻപതിൽ കുറച്ച് ഉപദ്വീപുകളും അനവധി പർവതങ്ങളും കാടുകളും ഉള്ളതാണ്. അതിന്റെ മുകളിലായി ഏഴു സ്വർഗ്ഗലോകങ്ങളും ബ്രഹ്മലോകവും ഉണ്ട്.
പാതാലാനി ച സപ്താധശ്ചൈവം ബ്രഹ്മാണ്ഡമേവ ച। ഊര്ധ്വം ധരായാ ഭൂര്ലോകോ ഭുവര്ലോകസ്തതഃ പരമ്
കീഴോട്ടു ഏഴു പാതാളങ്ങളും ഉണ്ട്; ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മാണ്ഡം മുഴുവനും. ഭൂമിയുടെ മുകളിലായി ഭൂർലോകം, അതിനപ്പുറം ഭൂവർലോകം.
തതഃ പരശ്ച സ്വര്ലോകോ ജനലോകസ്തഥാ പരഃ । തതഃ പരസ്തപോലോകഃ സത്യലോകസ്തതഃ പരഃ
അതിനപ്പുറം സ്വർഗ്ഗലോകം, പിന്നെ ജനലോകം, അതിനുമുകളായി തപോലോകം, പിന്നെ സത്യലോകം.
തതഃ പരം ബ്രഹ്മലോകസ്തപ്തകാഞ്ചനസന്നിഭഃ । ഏവം സര്വം കൃത്രിമം ച ബാഹ്യാഭ്യന്തരമേവ ച
അതിനപ്പുറം ബ്രഹ്മലോകം, ഉരുകിയ പൊന്നുപോലെയുള്ളത്. ഇങ്ങനെ ആകെയുള്ളത്, പുറത്തും ഉള്ളിലും, സൃഷ്ടിയാണ്.
തദ്വിനാശേ വിനാശശ്ച സര്വേഷാമേവ നാരദ । ജലബുദ്ബുദവത്സര്വം വിശ്വസംഘമനിത്യകമ്
അത് നശിച്ചാൽ, നാരായണ, എല്ലാം നശിക്കും; ഈ ലോകത്തിലെ എല്ലാം ജലബുധ്ബുദങ്ങൾപോലെ നശ്വരമാണ്.
നിത്യൌ ഗോലോകവൈകുണ്ഠൌ പ്രോക്തൌ ശശ്വദകൃത്രിമൌ । പ്രത്യേകം ലോമകൂപേഷു ബ്രഹ്മാണ്ഡം പരിനിശ്ചിതമ്
ഗോലോകവും വൈകുണ്ഠവും ശാശ്വതവും സൃഷ്ടിയല്ലാത്തതുമാണ് എന്ന് പറയുന്നു. ഓരോ രോമകൂപത്തിലും ഒരു ബ്രഹ്മാണ്ഡം ഉറപ്പായും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ഏഷാം സംഖ്യാം ന ജാനാതി കൃഷ്ണോഽന്യസ്യാപി കാ കഥാ । പ്രത്യേകം പ്രതിബ്രഹ്മാണ്ഡം ബ്രഹ്മവിഷ്ണുശിവാദയഃ
അവയുടെ എണ്ണം കൃഷ്ണനും അറിയുന്നില്ല—മറ്റുള്ളവരുടെ കാര്യം പറയേണ്ടതില്ല. ഓരോ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിലും ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും ശിവനും മറ്റുള്ളവരും ഉണ്ട്.
തിസ്രഃ കോട്യഃ സുരാണാം ച സംഖ്യാ സര്വത്ര പുത്രക। ദിഗീശാശ്ചൈവ ദിക്പാലാ നക്ഷത്രാണി ഗ്രഹാദയഃ
മൂന്നു കോടി ദേവന്മാർ എല്ലായിടത്തും ഉണ്ട്, മകനേ, ദിശാപാലന്മാർ, ദിഗ്പാലന്മാർ, നക്ഷത്രങ്ങൾ, ഗ്രഹങ്ങൾ എന്നിവയും ഉണ്ട്.
ഭുവി വര്ണാശ്ച ചത്വാരോഽപ്യധോ നാഗാശ്ചരാചരാഃ । അഥ കാലേഽത്ര സ വിരാഡൂര്ധ്വം ദൃഷ്ട്വാ പുനഃ പുനഃ
ഭൂമിയിൽ നാലു വർണ്ണങ്ങൾ ഉണ്ട്; താഴെ നാഗങ്ങളും ചലനമുള്ളവയും അചലവയും ഉണ്ട്. പിന്നെ കാലക്രമത്തിൽ ആ വിരാട് വീണ്ടും വീണ്ടും മുകളിലോട്ട് നോക്കി.
ഡിമ്ഭാന്തരേ ച ശൂന്യം ച ന ദ്വിതീയം ച കിഞ്ചന । ചിന്താമവാപ ക്ഷുദ്യുക്തോ രുരോദ ച പുനഃ പുനഃ
അണ്ഡത്തിനുള്ളിൽ ശൂന്യത മാത്രം; മറ്റൊന്നും ഇല്ല. വിശപ്പുകൊണ്ട് കഷ്ടപ്പെട്ട് അവൻ ചിന്തിച്ചു, വീണ്ടും വീണ്ടും കരഞ്ഞു.
ജ്ഞാനം പ്രാപ്യ തദാ ദധ്യൌ കൃഷ്ണം പരമപൂരുഷമ്। തതോ ദദര്ശ തത്രൈവ ബ്രഹ്മജ്യോതിഃ സനാതനമ്
അപ്പോൾ ജ്ഞാനം ലഭിച്ചവൻ കൃഷ്ണനെ, പരമപുരുഷനെ, ധ്യാനിച്ചു; അവിടെ തന്നെ ശാശ്വതമായ ബ്രഹ്മജ്യോതി കണ്ടു.
നവീനജലദശ്യാമം ദ്വിഭുജം പീതവാസസമ് । സസ്മിതം മുരലീഹസ്തം ഭക്താനുഗ്രഹകാതരമ്
പുതിയ മേഘംപോലെ കറുത്തവൻ, രണ്ടു കൈകളോടെ, മഞ്ഞ വസ്ത്രം ധരിച്ചവൻ, പുഞ്ചിരിയോടെ, കയ്യിൽ മൂരളി പിടിച്ചവൻ, ഭക്തന്മാരെ അനുഗ്രഹിക്കാൻ ഉത്സുകനായി അവൻ അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
ജഹാസ ബാലകസ്തുഷ്ടോ ദൃഷ്ട്വാ ജനകമീശ്വരമ് । വരം തദാ ദദൌ തസ്മൈ വരേശഃ സമയോചിതമ്
ആ ബാലൻ സന്തോഷത്തോടെ പിതാവായ ഈശ്വരനെ കണ്ടപ്പോൾ ചിരിച്ചു. അപ്പോൾ വറദൻ അവനു യോഗ്യമായൊരു വരം നൽകി.
മത്സമോ ജ്ഞാനയുക്തശ്ച ക്ഷുത്പിപാസാദിവര്ജിതഃ । ബ്രഹ്മാണ്ഡാസംഖ്യനിലയോ ഭവ വത്സ ലയാവധി
ജ്ഞാനത്തിൽ എനിക്ക് തുല്യനായി, വിശപ്പും ദാഹവും ഇല്ലാത്തവനായി, അനവധി ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങളുടെ ആധാരമായ് ലയകാലം വരെ നിലകൊൾക, മകനേ.
നിഷ്കാമോ നിര്ഭയശ്ചൈവ സര്വേഷാം വരദോ ഭവ । ജരാമൃത്യുരോഗശോകപീഡാദിവര്ജിതോ ഭവ
ആശകളില്ലാത്തവനും ഭയമില്ലാത്തവനും, എല്ലാവർക്കും വരം നൽകുന്നവനും ആകുക. വൃദ്ധാവസ്ഥ, മരണം, രോഗം, ദുഃഖം, പീഡ എന്നിവയൊന്നും നിനക്കുണ്ടാകരുത്.
ഇത്യുക്ത്വാ തസ്യ കര്ണേ സ മഹാമന്ത്രം ഷഡക്ഷരമ് । ത്രിഃകൃത്വശ്ച പ്രജജാപ വേദാങ്ഗപ്രവരം പരമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അവന്റെ ചെവിയിൽ മഹാമന്ത്രമായ ആറ് അക്ഷരങ്ങൾ മൂന്നു പ്രാവശ്യം ഉച്ചരിച്ച്, പരമമായ വേദമന്ത്രം ഉപദേശിച്ചു.
പ്രണവാദിചതുര്ഥ്യന്തം കൃഷ്ണ ഇത്യക്ഷരദ്വയമ് । വഹ്നിജായാന്തമിഷ്ടം ച സര്വവിഘ്നഹരം പരമ്
പ്രണവം കൊണ്ടും നാലാമത്തെ സ്വരം കൊണ്ട് അവസാനിക്കുന്ന 'കൃഷ്ണ' എന്ന രണ്ടു അക്ഷരങ്ങളും, അഗ്നിജനനമായത് കൊണ്ടും, എല്ലാ തടസ്സങ്ങളും അകറ്റുന്ന അത്യുത്തമമായത് ആകുന്നു.
മന്ത്രം ദത്ത്വാ തദാഹാരം കല്പയാമാസ വൈ വിഭുഃ। ശ്രൂയതാം തദ് ബ്രഹ്മപുത്ര നിബോധ കഥയാമി തേ
മന്ത്രം നൽകി, അന്നന്തരം ഭഗവാൻ ഭോജനം ഒരുക്കി; ബ്രഹ്മപുത്രാ, കേൾക്കു, ഞാൻ നിന്നോട് പറയാം.
പ്രതിവിശ്വം യന്നൈവേദ്യം ദദാതി വൈഷ്ണവോ ജനഃ । തത്ഷോഡശാംശോ വിഷയിണോ വിഷ്ണോഃ പജ്വദശാസ്യ വൈ
വൈഷ്ണവൻ ലോകത്തിൽ വിഷ്ണുവിന് അർപ്പിക്കുന്ന എല്ലാ ഭോജനവും, ആസ്വാദകൻക്ക് പന്ത്രണ്ടിൽ ഒരു ഭാഗം മാത്രമേ ലഭിക്കൂ, ശേഷിച്ചതെല്ലാം വിഷ്ണുവിനാണ്.
നിര്ഗുണസ്യാത്മനശ്ചൈവ പരിപൂര്ണതമസ്യ ച । നൈവേദ്യേ ചൈവ കൃഷ്ണസ്യ ന ഹി കിഞ്ചിത്പ്രയോജനമ്
ഗുണരഹിതനും പൂർണ്ണനുമായ ആത്മാവിന്, കൃഷ്ണനു വേണ്ടി ഭോജനം അർപ്പിക്കേണ്ട ആവശ്യം യാതൊന്നുമില്ല.
യദ്യദ്ദദാതി നൈവേദ്യം തസ്മൈ ദേവായ യോ ജനഃ । സ ച ഖാദതി തത്സര്വം ലക്ഷ്മീനാഥോ വിരാട് തഥാ
ആ ദൈവത്തിന്ന്, ലക്ഷ്മീപതിക്കും, വിശ്വരൂപനും, ആരെങ്കിലും ഭോജനം അർപ്പിച്ചാൽ, അതെല്ലാം അവൻ തന്നെ ആസ്വദിക്കുന്നു.
തം ച മന്ത്രവരം ദത്ത്വാ തമുവാച പുനര്വിഭുഃ । വരമന്യം കിമിഷ്ടം തേ തന്മേ ബ്രൂഹി ദദാമി ച
ആ ഉത്തമമന്ത്രം നൽകി, ഭഗവാൻ വീണ്ടും ചോദിച്ചു: 'നിനക്ക് വേറെ എന്തെങ്കിലും വരം വേണമോ? പറയു, ഞാൻ അതു നൽകാം.'
കൃഷ്ണസ്യ വചനം ശ്രുത്വാ തമുവാച വിരാഡ് വിഭുഃ । കൃഷ്ണം തം ബാലകസ്താവദ്വചനം സമയോചിതമ്
കൃഷ്ണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, വിശ്വരൂപൻ അവനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു; പിന്നെ ആ ബാലൻ സമയോചിതമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
ബാലക ഉവാച വരോ മേ ത്വത്പദാമ്ഭോജേ ഭക്തിര്ഭവതു നിശ്ചലാ। സതതം യാവദായുര്മേ ക്ഷണം വാ സുചിരം ച വാ
ബാലൻ പറഞ്ഞു: 'എന്റെ ആയുസ്സു മുഴുവൻ, ഒരു നിമിഷം ആയാലും, ദീർഘകാലം ആയാലും, എപ്പോഴും, നിന്റെ പാദപദ്മങ്ങളിൽ അചഞ്ചലമായ ഭക്തി എനിക്ക് ലഭിക്കണമേ.'
ത്വദ്ഭക്തിയുക്തലോകേഽസ്മിഞ്ജീവന്മുക്തശ്ച സന്തതമ്। ത്വദ്ഭക്തിഹീനോ മൂര്ഖശ്ച ജീവന്നപി മൃതോ ഹി സഃ
നിന്റെ ഭക്തിയുള്ളവൻ ഈ ലോകത്ത് ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോചിതനാണ്; എന്നാൽ ഭക്തിയില്ലാത്തവൻ, ജീവിച്ചിരുന്നാലും, അജ്ഞാനിയും മരിച്ചവനുമാണ്.
കിം തജ്ജപേന തപസാ യജ്ഞേന പൂജനേന ച। വ്രതേന ചോപവാസേന പുണ്യേന തീര്ഥസേവയാ
ജപം, തപസ്സ്, യജ്ഞം, പൂജ, വ്രതം, ഉപവാസം, പുണ്യം, തീർത്ഥയാത്ര — ഇതെല്ലാം എന്തിനാണ്,
കൃഷ്ണഭക്തിവിഹീനസ്യ മൂര്ഖസ്യ ജീവനം വൃഥാ । യേനാത്മനാ ജീവിതശ്ച തമേവ ന ഹി മന്യതേ
കൃഷ്ണഭക്തിയില്ലാത്ത അജ്ഞാനിക്ക്? അവന്റെ ജീവൻ വൃഥയാണ്, കാരണം അവൻ താനെ ജീവിപ്പിക്കുന്ന ആത്മാവിനെ പോലും വിലയിരുത്തുന്നില്ല.
യാവദാത്മാ ശരീരേഽസ്തി താവത്സ ശക്തിസംയുതഃ । പശ്ചാദ്യാന്തി ഗതേ തസ്മിന്സ്വതന്ത്രാഃ സര്വശക്തയഃ
ആത്മാവ് ശരീരത്തിൽ ഉള്ളതുവരെ അതിന് ശക്തി ഉണ്ടാകുന്നു; അതു പോയാൽ എല്ലാ ശക്തികളും സ്വതന്ത്രമാവുന്നു.
സ ച ത്വം ച മഹാഭാഗ സര്വാത്മാ പ്രകൃതേഃ പരഃ । സ്വേച്ഛാമയശ്ച സര്വാദ്യോ ബ്രഹ്മജ്യോതിഃ സനാതനഃ
നീയും മഹാഭാഗവതിയും, എല്ലാം ആകുന്ന ആത്മാവും, പ്രകൃതിക്ക് അതീതനും, സ്വേച്ഛാനുസൃതനും, എല്ലാറ്റിനും ആദിയും, ശാശ്വതമായ ബ്രഹ്മജ്യോതിസുമാണ്.
ഇത്യുക്ത്വാ ബാലകസ്തത്ര വിരരാമ ച നാരദ । ഉവാച കൃഷ്ണഃ പ്രത്യുക്തിം മധുരാം ശ്രുതിസുന്ദരീമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ബാലൻ അവിടെ മൗനമായി; നാരദാ, കൃഷ്ണൻ മധുരവും ശ്രുതിമധുരവുമായ മറുപടി പറഞ്ഞു.