ഗാത്രതോ യോഷിതസ്തസ്യാഃ സുരതാന്തേ ച സുവ്രത । നിഃസസാര ശ്രമജലം ശ്രാന്തായാസ്തേജസാ ഹരേഃ
ആ സ്ത്രീയുടെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന്, അവരുടെ സംഗമം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ഹരിയുടെ തേജസ്സിൽ ക്ഷീണിച്ച അവളിൽ നിന്ന് വിയർപ്പ് പുറത്ത് വന്നു.
മഹാക്രമണക്ലിഷ്ടായാ നിഃശ്വാസശ്ച ബഭൂവ ഹ । തദാ വവ്രേ ശ്രമജലം തത്സര്വം വിശ്വഗോലകമ്
മഹത്തായ പ്രയാസത്തിൽ അവൾ ക്ഷീണിച്ചപ്പോൾ, അവളുടെ ശ്വാസം പുറത്തുവന്നു; അപ്പോൾ ആ മുഴുവൻ വിയർപ്പും വിശ്വഗോലകമായി മാറി.
സ ച നിഃശ്വാസവായുശ്ച സര്വാധാരോ ബഭൂവ ഹ । നിഃശ്വാസവായുഃ സര്വേഷാം ജീവിനാം ച ഭവേഷു ച
അവളുടെ പുറന്തള്ളിയ ശ്വാസം എല്ലാറ്റിനും ആധാരമായിത്തീർന്നു; ആ ശ്വാസം സകല ജീവജാലങ്ങൾക്കും ജീവശക്തിയായി.
ബഭൂവ മൂര്തിമദ്വായോര്വാമാങ്ഗാത്പ്രാണവല്ലഭാ । തത്പത്നീ സാ ച തത്പുത്രാഃ പ്രാണാഃ പഞ്ച ച ജീവിനാമ്
അവളുടെ ഇടതുഭാഗത്തിൽ നിന്ന് രൂപംകൊണ്ട വായു അവളുടെ ഭർത്താവായി; അവരിൽ നിന്ന് ജനിച്ചവരാണ് എല്ലാ ജീവജാലങ്ങൾക്കും ജീവശക്തിയായ അഞ്ചു പ്രാണന്മാർ.
പ്രാണോഽപാനഃ സമാനശ്ചോദാനവ്യാനൌ ച വായവഃ । ബഭൂവുരേവ തത്പുത്രാ അധഃ പ്രാണാശ്ച പഞ്ച ച
പ്രാണൻ, അപാനൻ, സമാനൻ, ഉദാനൻ, വ്യാനൻ എന്നിങ്ങനെ അഞ്ച് ജീവവായുക്കൾ അവന്റെ പുത്രന്മാരായി. അങ്ങനെ താഴേക്ക് പോകുന്ന അഞ്ച് ജീവവായുക്കളും ഉണ്ടായി.
ഘര്മതോയാധിദേവശ്ച ബഭൂവ വരുണോ മഹാന് । തദ്വാമാങ്ഗാച്ച തത്പത്നീ വരുണാനീ ബഭൂവ സാ
ചൊരിച്ച ചോർച്ചയും വെള്ളവും ചേർന്ന് മഹത്തായ വരുണൻ ജനിച്ചു. അവന്റെ ഇടത്തേ വശത്തുനിന്ന് അവന്റെ ഭാര്യയായ വരുണാനിയും ജനിച്ചു.
അഥ സാ കൃഷ്ണചിച്ഛക്തിഃ കൃഷ്ണഗര്ഭം ദധാര ഹ । ശതമന്വന്തരം യാവജ്ജ്വലന്തീ ബ്രഹ്മതേജസാ
അപ്പോൾ ആ കറുത്ത ചൈതന്യശക്തി, ബ്രഹ്മത്തിന്റെ പ്രകാശത്തിൽ തിളങ്ങുന്ന കറുത്ത ഗർഭത്തെ നൂറു മന്വന്തരങ്ങൾക്കാലം ധരിച്ചു.
കൃഷ്ണപ്രാണാധിദേവീ സാ കൃഷ്ണപ്രാണാധികപ്രിയാ । കൃഷ്ണസ്യ സങ്ഗിനീ ശശ്വത്കൃഷ്ണവക്ഷഃസ്ഥലസ്ഥിതാ
കൃഷ്ണന്റെ ജീവശക്തിക്ക് അധിപതിയായ ദേവി, ജീവനേക്കാൾ പ്രിയങ്കരിയായവളായി, എന്നും കൃഷ്ണന്റെ നെഞ്ചിൽ പാർക്കുന്ന് അവന്റെ സ്ഥിരസഖിയായി.
ശതമന്വന്തരാന്തേ ച കാലേഽതീതേ തു സുന്ദരീ । സുഷാവ ഡിമ്ഭം സ്വര്ണാഭം വിശ്വാധാരാലയം പരമ്
നൂറു മന്വന്തരങ്ങൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ആ സുന്ദരിയായ ദേവി, സ്വർണ്ണംപോലെയുള്ള നിറമുള്ള, ലോകത്തിന് ആധാരവും ആശ്രയവുമായ പരമമായ ഒരു കുഞ്ഞിനെ പ്രസവിച്ചു.
ദൃഷ്ട്വാ ഡിമ്ഭം ച സാ ദേവീ ഹൃദയേന വ്യദൂയത । ഉത്സസര്ജ ച കോപേന ബ്രഹ്മാണ്ഡഗോലകേ ജലേ
ആ കുഞ്ഞിനെ കണ്ടപ്പോൾ ദേവിയുടെ ഹൃദയം വേദനിച്ചു; കോപത്തോടെ അവൾ ആ കുഞ്ഞിനെ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിലെ വെള്ളത്തിൽ എറിഞ്ഞുകളഞ്ഞു.
ദൃഷ്ട്വാ കൃഷ്ണശ്ച തത്ത്യാഗം ഹാഹാകാരം ചകാര ഹ । ശശാപ ദേവീം ദേവേശസ്തത്ക്ഷണം ച യഥോചിതമ്
കൃഷ്ണൻ ആ ഉപേക്ഷനം കണ്ടപ്പോൾ ദുഃഖത്തിൽ നിലവിളിച്ചു; ദേവതകളുടെ അധിപതി ഉടൻ തന്നെ ദേവിയെ യോഗ്യമായി ശപിച്ചു.
യതോഽപത്യം ത്വയാ ത്യക്തം കോപശീലേ ച നിഷ്ഠുരേ । ഭവ ത്വമനപത്യാപി ചാദ്യപ്രഭൃതി നിശ്ചിതമ്
നീ കോപമുള്ളതും കഠിനഹൃദയവുമാണ്, അതുകൊണ്ട് തന്നെ നീ കുഞ്ഞിനെ ഉപേക്ഷിച്ചു. ഇനിമുതൽ നീ നിർസന്താനിയായിരിക്കും, ഇതു നിർബന്ധം.
യാ യാസ്ത്വദംശരൂപാശ്ച ഭവിഷ്യന്തി സുരസ്ത്രിയഃ । അനപത്യാശ്ച താഃ സര്വാസ്ത്വത്സമാ നിത്യയൌവനാഃ
നിന്റെ ഭാഗങ്ങളായുള്ള എല്ലാ ദേവസ്ത്രികളും, നിന്നുപോലെ നിർസന്താനികളും എന്നും യൗവനത്തിൽ നിലനില്ക്കുന്നവരുമായിരിക്കും.
ഏതസ്മിന്നന്തരേ ദേവീ ജിഹ്വാഗ്രാത്സഹസാ തതഃ । ആവിര്ബഭൂവ കന്യൈകാ ശുക്ലവര്ണാ മനോഹരാ
അപ്പോൾ ദേവിയുടെ നാവിന്റെ അറ്റത്തിൽ നിന്ന് പെട്ടെന്ന് ഒരു വെളുത്ത നിറത്തിലുള്ള മനോഹരിയായ ഒരു കന്യക ഉദിച്ചു.
ശ്വേതവസ്ത്രപരീധാനാ വീണാപുസ്തകധാരിണീ । രത്നഭൂഷണഭൂഷാഢ്യാ സര്വശാസ്ത്രാധിദേവതാ
വെളുത്ത വസ്ത്രം ധരിച്ചും, വീണയും പുസ്തകവും കൈവശം വച്ചും, രത്നാഭരണങ്ങൾ അണിഞ്ഞും, എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും അധിപതിയായ ദേവിയായി അവൾ നിലകൊണ്ടു.
അഥ കാലാന്തരേ സാ ച ദ്വിധാരൂപോ ബഭൂവ ഹ । വാമാര്ധാങ്ഗാച്ച കമലാ ദക്ഷിണാര്ധാച്ച രാധികാ
കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അവൾ ഇരട്ടരൂപം സ്വീകരിച്ചു; ഇടത്തേ ഭാഗത്തു നിന്ന് കമലയും വലത്തേ ഭാഗത്തു നിന്ന് രാധികയും ജനിച്ചു.
ഏതസ്മിന്നന്തരേ കൃഷ്ണോ ദ്വിധാരൂപോ ബഭൂവ സഃ । ദക്ഷിണാര്ധശ്ച ദ്വിഭുജോ വാമാര്ധശ്ച ചതുര്ഭുജഃ
അപ്പോൾ തന്നെ കൃഷ്ണനും ഇരട്ടരൂപം സ്വീകരിച്ചു; വലത്തേ ഭാഗം രണ്ടുകൈകളോടെ, ഇടത്തേ ഭാഗം നാലുകൈകളോടെ നിലകൊണ്ടു.
ഉവാച വാണീം കൃഷ്ണസ്താം ത്വമസ്യ കാമിനീ ഭവ । അത്രൈവ മാനിനീ രാധാ തവ ഭദ്രം ഭവിഷ്യതി
കൃഷ്ണൻ വാണിയെ വിളിച്ചു പറഞ്ഞു: 'നീ ഇവന്റെ പ്രിയങ്കരിയായിരിക്കുക; ഇവിടെ അഭിമാനമുള്ള രാധേ, നിനക്ക് ക്ഷേമം ഉണ്ടാകും.'
ഏവം ലക്ഷ്മീം ച പ്രദദൌ തുഷ്ടോ നാരായണായ ച । സ ജഗാമ ച വൈകുണ്ഠം താഭ്യാം സാര്ധം ജഗത്പതിഃ
അങ്ങനെ സന്തോഷത്തോടെ കൃഷ്ണൻ ലക്ഷ്മിയെ നാരായണനു നൽകി; ലോകനാഥൻ അവരോടൊപ്പം വൈകുണ്ഠത്തിലേക്ക് പോയി.
അനപത്യേ ച തേ ദ്വേ ച ജാതേ രാധാംശസമ്ഭവേ । ഭൂതാ നാരായണാങ്ഗാച്ച പാര്ഷദാശ്ച ചതുര്ഭുജാഃ
അവരിരുവരും നിർസന്താനികളായപ്പോൾ, രാധയുടെ ഭാഗം ജനിച്ചപ്പോൾ, നാരായണന്റെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് നാലുകൈകളുള്ള പാർഷദന്മാർ ഉദിച്ചു.
തേജസാ വയസാ രൂപഗുണാഭ്യാം ച സമാ ഹരേഃ । ബഭൂവുഃ കമലാങ്ഗാച്ച ദാസീകോട്യശ്ച തത്സമാഃ
ഹരിയുമായി തുല്യമായ പ്രകാശത്തിലും പ്രായത്തിലും സൗന്ദര്യത്തിലും ഗുണങ്ങളിലും, കമലയിൽ നിന്ന് അനേകം ദാസിമാർ അവളെപ്പോലെ തന്നെ ഉദിച്ചു.
അഥ ഗോലോകനാഥസ്യ ലോമ്നാം വിവരതോ മുനേ । ഭൂതാശ്ചാസംഖ്യഗോപാശ്ച വയസാ തേജസാ സമാഃ
ശ്രീമാന്മുനിയേ, പിന്നെ ഗോലോകനാഥന്റെ രോമരന്ധ്രങ്ങളിൽ നിന്ന് അനവധി ഗോപന്മാർ, പ്രായത്തിലും തേജസ്സിലും തുല്യരായി ജനിച്ചു.
രൂപേണ ച ഗുണേനൈവ ബലേന വിക്രമേണ ച । പ്രാണതുല്യപ്രിയാഃ സര്വേ ബഭൂവുഃ പാര്ഷദാ വിഭോഃ
ആ ഭഗവാന്റെ അനുയായികൾ എല്ലാവരും അവളുടെ രൂപത്തിലും ഗുണത്തിലും ശക്തിയിലും വീര്യത്തിലും സമാനരായി, അവനു ജീവനെപ്പോലെ പ്രിയപ്പെട്ടവരായി മാറി.
രാധാങ്ഗലോമകൂപേഭ്യോ ബഭൂവുര്ഗോപകന്യകാഃ । രാധാതുല്യാശ്ച താഃ സര്വാ രാധാദാസ്യഃ പ്രിയംവദാഃ
രാധയുടെ ശരീരത്തിലെ രോമരന്ധ്രങ്ങളിൽ നിന്ന് ഗോപികകൾ ഉദിച്ചു, അവരും രാധയെപ്പോലെ തന്നെ, രാധയുടെ മുഖംപോലുള്ളവരും മധുരഭാഷിണികളുമായിരുന്നു.
രത്നഭൂഷണഭൂഷാഢ്യാഃ ശശ്വത്സുസ്ഥിരയൌവനാഃ । അനപത്യാശ്ച താഃ സര്വാഃ പുംസഃ ശാപേന സന്തതമ്
അവർക്കൊക്കെയും രത്നാഭരണങ്ങൾ അണിഞ്ഞിരുന്നതും, എപ്പോഴും യൗവനം നിലനിൽക്കുന്നവരുമായിരുന്നു. ഒരു ശാപം കാരണം അവർക്കൊന്നും സന്താനമുണ്ടായില്ല.
ഏതസ്മിന്നന്തരേ വിപ്ര സഹസാ കൃഷ്ണദേവതാ । ആവിര്ബഭൂവ ദുര്ഗാ സാ വിഷ്ണുമായാ സനാതനീ
അതിനിടയിൽ, മഹർഷേ, അപ്രതീക്ഷിതമായി കൃഷ്ണദേവതയായ ദുർഗ്ഗാ, വിഷ്ണുവിന്റെ ശാശ്വതമായ മായ, അവിടെ പ്രത്യക്ഷമായി.
ദേവീ നാരായണീശാനാ സര്വശക്തിസ്വരൂപിണീ । ബുദ്ധ്യധിഷ്ഠാത്രീ ദേവീ സാ കൃഷ്ണസ്യ പരമാത്മനഃ
സകലശക്തികളുടെ സാക്ഷാത്കാരമായ നാരായണീ, കൃഷ്ണന്റെ പരമാത്മാവിന്റെ ബുദ്ധിയുടെ അധിഷ്ഠാത്രി, അവിടെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
ദേവീനാം ബീജരൂപാ ച മൂലപ്രകൃതിരീശ്വരീ । പരിപൂര്ണതമാ തേജഃസ്വരൂപാ ത്രിഗുണാത്മികാ
അവൾ എല്ലാ ദേവതകളുടെയും ബീജരൂപവും, ആദിപ്രകൃതിയും, പരിപൂർണ്ണമായ പ്രകാശവും, മൂന്നു ഗുണങ്ങളുടെയും സാക്ഷാത്കാരവുമാണ്.
തപ്തകാഞ്ചനവര്ണാഭാ കോടിസൂര്യസമപ്രഭാ । ഈഷദ്ധാസ്യപ്രസന്നാസ്യാ സഹസ്രഭുജസംയുതാ
തപ്തസുവർണ്ണംപോലെയുള്ള നിറവും, കോടിയധികം സൂര്യന്മാരുടെ പ്രകാശവും, അല്പം പുഞ്ചിരിയോടെ ദയയുള്ള മുഖവും, ആയിരം കൈകളും അവള്ക്കുണ്ടായിരുന്നു.
നാനാശസ്ത്രാസ്ത്രനികരം ബിഭ്രതീ സാ ത്രിലോചനാ । വഹ്നിശുദ്ധാംശുകാധാനാ രത്നഭൂഷണഭൂഷിതാ
വിവിധ ആയുധങ്ങളും അസ്ത്രങ്ങളും കൈവശംവെച്ചതും, മൂന്നു കണ്ണുകളുമുള്ളതും, അഗ്നിയിൽ ശുദ്ധീകരിച്ച വസ്ത്രം ധരിച്ചതും, രത്നാഭരണങ്ങൾ അണിഞ്ഞതുമായവളായിരുന്നു.