അഹല്യാ ഗൌതമസ്ത്രീ സാപ്യനസൂയാത്രികാമിനീ । ദേവഹൂതിഃ കര്ദമസ്യ പ്രസൂതിര്ദക്ഷകാമിനീ
അഹല്യയാണ് ഗൗതമന്റെ ഭാര്യ, അനസൂയയാണ് അത്രിയുടെ പ്രിയപ്പെട്ടവൾ. ദേവഹൂതി കർദമന്റെ ഭാര്യയും പ്രസൂതി ദക്ഷന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളുമാണ്.
പിതൄണാം മാനസീ കന്യാ മേനകാ സാമ്ബികാപ്രസൂഃ । ലോപാമുദ്രാ തഥാ കുന്തീ കുബേരകാമിനീ തഥാ
പിതൃകളുടെ മനസ്സിൽ ജനിച്ച പുത്രിയാണ് മേനക, അംബികയുടെ പുത്രിയാണ് അവൾ. ലോപാമുദ്ര, കുഞ്ഞി, കുബേരന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവൾ ഇവരും ഉണ്ട്.
വരുണാനീ പ്രസിദ്ധാ ച ബലേര്വിന്ധ്യാവലിസ്തഥാ । കാന്താ ച ദമയന്തീ ച യശോദാ ദേവകീ തഥാ
വരുണാനി എന്നത് പ്രശസ്തമാണ്, ബലിയുടെ ഭാര്യയായ വിന്ധ്യാവലി, പ്രിയപ്പെട്ട ദമയന്തി, യശോദാ, ദേവകി ഇവരും അതുപോലെ പ്രശസ്തരാണ്.
ഗാന്ധാരീ ദ്രൌപദീ ശൈവ്യാ സാ ച സത്യവതീ പ്രിയാ । വൃഷഭാനുപ്രിയാ സാധ്വീ രാധാമാതാ കുലോദ്വഹാ
ഗാന്ധാരി, ദ്രൗപദി, ശൈവ്യ, പ്രിയപ്പെട്ട സത്യവതി, വൃശഭാനുവിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളും രാധയുടെ അമ്മയും കുടുംബത്തെ ഉയർത്തിയവളുമാണ്.
മന്ദോദരീ ച കൌസല്യാ സുഭദ്രാ കൌരവീ തഥാ । രേവതീ സത്യഭാമാ ച കാലിന്ദീ ലക്ഷ്മണാ തഥാ
മണ്ഡോദരി, കൗസല്യ, സുഭദ്ര, കൗരവികളുടെ രാജകുമാരി, രേവതി, സത്യഭാമ, കാലിന്ദി, ലക്ഷ്മണാ ഇവരും ചേര്ന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.
ജാമ്ബവതീ നാഗ്നജിതിര്മിത്രവിന്ദാ തഥാപരാ । ലക്ഷ്മണാ രുക്മിണീ സീതാ സ്വയം ലക്ഷ്മീഃ പ്രകീര്തിതാ
ജാംബവതി, നാഗ്നജിതി, മിത്രവിന്ദ, മറ്റൊരു ഭാര്യ, ലക്ഷ്മണാ, രുക്മിണി, സീതാ — ഇവളെയാണ് ലക്ഷ്മി എന്നും വിളിക്കുന്നത്.
കാലീ യോജനഗന്ധാ ച വ്യാസമാതാ മഹാസതീ । ബാണപുത്രീ തഥോഷാ ച ചിത്രലേഖാ ച തത്സഖീ
കാലി, യോജനഗന്ധ, വ്യാസന്റെ മാതാവ് മഹാസത്വയുള്ളവളും, ബാണന്റെ മകളായ ഉഷയും അവളുടെ സുഹൃത്ത് ചിത്രലേഖയും.
പ്രഭാവതീ ഭാനുമതീ തഥാ മായാവതീ സതീ । രേണുകാ ച ഭൃഗോര്മാതാ രാമമാതാ ച രോഹിണീ
പ്രഭാവതി, ഭാനുമതി, വിശ്വസ്തയായ മായാവതി, രേണുകാ, ഭൃഗുവിന്റെ അമ്മ, രാമന്റെ അമ്മയായ രോഹിണി ഇവരും.
ഏകനന്ദാ ച ദുര്ഗാ സാ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗിനീ സതീ । ബഹ്വ്യഃ സത്യഃ കലാശ്ചൈവ പ്രകൃതേരേവ ഭാരതേ
ഏകനന്ദ, ദുർഗാ, ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ സഹോദരിയായ സത്വയുള്ളവളും, ഭാരതഭൂമിയിലെ പ്രകൃതിയിൽ നിന്നുള്ള അനേകം സത്യവും കലകളും.
യാ യാശ്ച ഗ്രാമദേവ്യഃ സ്യുസ്താഃ സര്വാഃ പ്രകൃതേഃ കലാഃ । കലാംശാംശസമുദ്ഭൂതാഃ പ്രതിവിശ്വേഷു യോഷിതഃ
എല്ലാ ഗ്രാമദേവതകളും പ്രകൃതിയുടെ കലകളാണ്; ഓരോ ലോകത്തുമുള്ള സ്ത്രീകൾ അവളുടെ ഭാഗങ്ങളിലെയും ഉപഭാഗങ്ങളിലെയും ഉത്ഭവങ്ങളാണ്.
യോഷിതാമവമാനേന പ്രകൃതേശ്ച പരാഭവഃ । ബ്രാഹ്മണീ പൂജിതാ യേന പതിപുത്രവതീ സതീ
സ്ത്രീകളെ അവമാനിക്കുന്നതിലൂടെ പ്രകൃതിക്ക് പരാജയം സംഭവിക്കുന്നു; ബ്രാഹ്മണിയുടെ ആരാധനയിലൂടെ അവൾ ഭർത്താവും മക്കളുമുള്ള സതീയായിത്തീരും.
പ്രകൃതിഃ പൂജിതാ തേന വസ്ത്രാലങ്കാരചന്ദനൈഃ । കുമാരീ ചാഷ്ടവര്ഷീയാ വസ്ത്രാലങ്കാരചന്ദനൈഃ
അവൻ വസ്ത്രം, അലങ്കാരം, ചന്ദനം എന്നിവകൊണ്ട് പ്രകൃതിയെ ആരാധിക്കുന്നു; എട്ടുവയസ്സുള്ള കന്യകയെയും അങ്ങനെ തന്നെ വസ്ത്രം, അലങ്കാരം, ചന്ദനം എന്നിവകൊണ്ട് ആരാധിക്കുന്നു.
പൂജിതാ യേന വിപ്രസ്യ പ്രകൃതിസ്തേന പൂജിതാ । സര്വാഃ പ്രകൃതിസമ്ഭൂതാ ഉത്തമാധമമധ്യമാഃ
കന്യകയുടെ രൂപത്തിൽ ആരെങ്കിലും അവളെ ആരാധിച്ചാൽ അതു പ്രകൃതിയെ ആരാധിച്ചതായിരിക്കും; ഉത്തമരും മധ്യസ്ഥരും അധമരുമായ എല്ലാ സ്ത്രീകളും പ്രകൃതിയിൽ നിന്നാണ് ജനിക്കുന്നത്.
സത്ത്വാംശാശ്ചോത്തമാ ജ്ഞേയാഃ സുശീലാശ്ച പതിവ്രതാഃ । മധ്യമാ രജസശ്ചാംശാസ്താശ്ച ഭോഗ്യാഃ പ്രകീര്തിതാഃ
ഉയർന്ന ഗുണമുള്ളവരായ സ്ത്രീകൾ സദാചാരവും ഭർത്താവിനോടുള്ള വിശ്വാസവും ഉള്ളവരായിരിക്കണം; മധ്യസ്ഥർ രാജസികസ്വഭാവത്തിൽ ജനിച്ചവരും ഭോഗത്തിനായുള്ളവരുമാണ്.
സുഖസമ്ഭോഗവശ്യാശ്ച സ്വകാര്യേ തത്പരാഃ സദാ । അധമാസ്തമസശ്ചാംശാ അജ്ഞാതകുലസമ്ഭവാഃ
അവർ എപ്പോഴും ആനന്ദത്തിനും തങ്ങളുടെ കാര്യങ്ങൾക്കുമാണ് ശ്രദ്ധ; അധമർ തമോഗുണത്തിൽ ജനിച്ചവരും അറിയപ്പെടാത്ത വംശജരുമാണ്.
ദുര്മുഖാഃ കുലഹാ ധൂര്താഃ സ്വതന്ത്രാഃ കലഹപ്രിയാഃ । പൃഥിവ്യാം കുലടാ യാശ്ച സ്വര്ഗേ ചാപ്സരസാം ഗണാഃ
ദുർമുഖികൾ, കുടുംബം നശിപ്പിക്കുന്നവ, കപടികൾ, സ്വതന്ത്രവുമാണ്, കലഹം ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവരും; ഭൂമിയിൽ ഇവരെ കുലട്ടകൾ എന്നും സ്വർഗത്തിൽ അപ്സരാസുകളുടെ കൂട്ടങ്ങളെന്നും പറയുന്നു.
പ്രകൃതേസ്തമസശ്ചാംശാഃ പുംശ്ചല്യഃ പരികീര്തിതാഃ । ഏവം നിഗദിതം സര്വം പ്രകൃതേ രൂപവര്ണനമ്
പ്രകൃതിയിലെ തമോഗുണത്തിൽ നിന്നാണ് ഈ സ്ത്രീകൾ ഉത്ഭവിച്ചിരിക്കുന്നത് എന്ന് പറയുന്നു; ഇങ്ങനെ പ്രകൃതിയുടെ എല്ലാ രൂപങ്ങളും വർഗ്ഗങ്ങളും വിശദീകരിച്ചു.
താഃ സര്വാഃ പൂജിതാഃ പൃഥ്വ്യാം പുണ്യക്ഷേത്രേ ച ഭാരതേ । പൂജിതാ സുരഥേനാദൌ ദുര്ഗാ ദുര്ഗാര്തിനാശിനീ
ഇവയെല്ലാം ഭൂമിയിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ഭാരതത്തിലെ പുണ്യഭൂമിയിൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു; ആദ്യം സുരഥൻ ദുർഗയെ, ദുരിതങ്ങൾ നീക്കുന്നവളെ, ആരാധിച്ചു.
തതഃ ശ്രീരാമചന്ദ്രേണ രാവണസ്യ വധാര്ഥിനാ । തത്പശ്ചാജ്ജഗതാം മാതാ ത്രിഷു ലോകേഷു പൂജിതാ
അതിനുശേഷം രാവണനെ സംഹരിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ ആരാധിച്ചു; പിന്നീട് ലോകങ്ങളുടെ മാതാവിനെ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ആരാധിച്ചു.
ജാതാഽഽദൌ ദക്ഷകന്യാ യാ നിഹത്യ ദൈത്യദാനവാന് । തതോ ദേഹം പരിത്യജ്യ യജ്ഞേ ഭര്തുശ്ച നിന്ദയാ
ആദിയിൽ ദക്ഷന്റെ മകളായി ജനിച്ച് ദൈത്യന്മാരെയും ദാനവരെയും സംഹരിച്ചു; പിന്നീട് ഭർത്താവിന്റെ അപമാനത്തിൽ യജ്ഞത്തിൽ തന്റെ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചു.
ജജ്ഞേ ഹിമവതഃ പത്ന്യാം ലേഭേ പശുപതിം പതിമ് । ഗണേശശ്ച സ്വയം കൃഷ്ണഃ സ്കന്ദോ വിഷ്ണുകലോദ്ഭവഃ
ഹിമവാന്റെ ഭാര്യയിൽ നിന്ന് ജനിച്ച ദേവി, പശുപതിയെ ഭർത്താവായി നേടി. ഗണേശനും സ്വയം ജനിച്ചു, സ്കന്ദൻ വിഷ്ണുവിന്റെ അംശമായി ഉദിച്ചു.
ബഭൂവതുസ്തൌ തനയൌ പശ്ചാത്തസ്യാശ്ച നാരദ । ലക്ഷ്മീര്മങ്ഗലഭൂപേന പ്രഥമം പരിപൂജിതാ
അവരെ തുടർന്ന് ആ രണ്ടു പേർ ദേവിയുടെ മക്കളായി. നാരദാ, ആദ്യം മംഗളഭൂവനായുള്ളവൻ ലക്ഷ്മിയെ ആരാധിച്ചു.
ത്രിഷു ലോകേഷു തത്പശ്ചാദ്ദേവതാമുനിമാനവൈഃ । സാവിത്രീ ചാശ്വപതിനാ പ്രഥമം പരിപൂജിതാ
അതിനുശേഷം, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ദേവന്മാരും മുനിമാരും മനുഷ്യരും അവളെ ആരാധിച്ചു. സാവിത്രിയും ആദ്യം അശ്വപതിയായവൻ ആരാധിച്ചു.
തത്പശ്ചാത്ത്രിഷു ലോകേഷു ദേവതാമുനിപുങ്ഗവൈഃ । ആദൌ സരസ്വതീ ദേവീ ബ്രഹ്മണാ പരിപൂജിതാ
അതിനുശേഷം, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ദേവന്മാരുടെയും പ്രധാന മുനിമാരുടെയും ഇടയിൽ, ആദ്യം ബ്രഹ്മാവു സർസ്വതീദേവിയെ ആരാധിച്ചു.
തത്പശ്ചാത്ത്രിഷു ലോകേഷു ദേവതാമുനിപുങ്ഗവൈഃ । പ്രഥമം പൂജിതാ രാധാ ഗോലോകേ രാസമണ്ഡലേ
അതിനുശേഷം, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ദേവന്മാരുടെയും പ്രധാന മുനിമാരുടെയും ഇടയിൽ, ഗോലോകത്തിൽ രാസമണ്ഡലത്തിൽ ആദ്യം രാധയെ ആരാധിച്ചു.
പൌര്ണമാസ്യാം കാര്തികസ്യ കൃഷ്ണേന പരമാത്മനാ । ഗോപികാഭിശ്ച ഗോപൈശ്ച ബാലികാഭിശ്ച ബാലകൈഃ
കാർത്തിക മാസത്തിലെ പൗർണമി ദിവസം, പരമാത്മാവായ കൃഷ്ണനും, ഗോപികമാരും, ഗോപ്പന്മാരും, ബാലികമാരും, ബാലന്മാരും ചേർന്ന് അവളെ ആരാധിച്ചു.
ഗവാം ഗണൈഃ സുരഭ്യാ ച തത്പശ്ചാദാജ്ഞയാ ഹരേഃ । തദാ ബ്രഹ്മാദിഭിര്ദേവൈര്മുനിഭിഃ പരയാ മുദാ
പശുക്കളുടെ കൂട്ടങ്ങളും സുരഭിയും പിന്നീടു ഹരിയുടെ ആജ്ഞ പ്രകാരം അവളെ ആരാധിച്ചു. അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാരും മുനിമാരും വലിയ സന്തോഷത്തോടെ അവളെ ആരാധിച്ചു.
പുഷ്പധൂപാദിഭിര്ഭക്ത്യാ പൂജിതാ വന്ദിതാ സദാ । പൃഥിവ്യാം പ്രഥമം ദേവീ സുയജ്ഞേനൈവ പൂജിതാ
പുഷ്പം, ധൂപം തുടങ്ങിയവയുമായി ഭക്തിയോടെ അവളെ എപ്പോഴും ആരാധിക്കുകയും വന്ദിക്കുകയും ചെയ്തു. ഭൂമിയിൽ ആദ്യം ദേവിയെ സുയജ്ഞൻ ആരാധിച്ചു.
ശങ്കരേണോപദിഷ്ടേന പുണ്യക്ഷേത്രേ ച ഭാരതേ । ത്രിഷു ലോകേഷു തത്പശ്ചാദാജ്ഞയാ പരമാത്മനഃ
ശങ്കരൻ ഉപദേശിച്ച പ്രകാരം ഭാരതത്തിലെ പുണ്യഭൂമിയിൽ അവളെ ആരാധിച്ചു. പിന്നീടു മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പരമാത്മാവിന്റെ ആജ്ഞ പ്രകാരം.
പുഷ്പധൂപാദിഭിര്ഭക്ത്യാ പൂജിതാ മുനിഭിഃ സദാ । കലാ യാ യാഃ സമുദ്ഭൂതാ പൂജിതാസ്താശ്ച ഭാരതേ
പുഷ്പം, ധൂപം തുടങ്ങിയവയുമായി ഭക്തിയോടെ മുനിമാർ എപ്പോഴും അവളെ ആരാധിച്ചു. അവളിൽ നിന്നു ഉദിച്ച എല്ലാ കലകളും ഭാരതത്തിൽ ആരാധിക്കപ്പെട്ടു.