സര്വേ ലോകാഃ സമാച്ഛന്നാ യയാ യോഗേന രാത്രിഷു । കാലസ്യ തിസ്രോ ഭാര്യാശ്ച സംധ്യാ രാത്രിര്ദിനാനി ച
അവളുടെ യോഗശക്തിയാൽ ലോകങ്ങൾ മുഴുവൻ രാത്രികളിൽ മറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. കാലത്തിന് മൂന്നു ഭാര്യമാർ ഉണ്ട്: സന്ധ്യ, രാത്രി, പകലുകൾ.
യാഭിര്വിനാ വിധാതാ ച സംഖ്യാം കര്തും ന ശക്യതേ । ക്ഷുത്പിപാസേ ലോഭഭാര്യേ ധന്യേ മാന്യേ ച പൂജിതേ
ഇവയില്ലാതെ, ബ്രഹ്മാവിനും എണ്ണം കണക്കാക്കാൻ കഴിയില്ല. വിശപ്പും ദാഹവും ധന്യനും മാന്യനും പൂജിതനും ആയവരുടെ ഭാര്യമാർ ആണ്.
യാഭ്യാം വ്യാപ്തം ജഗത്സര്വം നിത്യം ചിന്താതുരം ഭവേത് । പ്രഭാ ച ദാഹികാ ചൈവ ദ്വേ ഭാര്യേ തേജസസ്തഥാ
ഈ രണ്ടാൽ ലോകം മുഴുവൻ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു, എല്ലായ്പ്പോഴും ചിന്തകളാൽ പീഡിതമായിരിക്കുന്നു. പ്രകാശവും ദാഹിപ്പിക്കുന്നതും തേജസ്സിന്റെ രണ്ടു ഭാര്യമാർ ആണ്.
യാഭ്യാം വിനാ ജഗത്സ്രഷ്ടാ വിധാതും ച ന ഹീശ്വരഃ । കാലകന്യേ മൃത്യുജരേ പ്രജ്വാരസ്യ പ്രിയാപ്രിയേ
ഇവയില്ലാതെ, ലോകസ്രഷ്ടാവിനും സൃഷ്ടി നടത്താൻ കഴിയില്ല. കാലത്തിന്റെ പുത്രിമാർ ആയ മരണമും വയസ്സുമാണ് ജ്വരത്തിന്റെ പ്രിയയും അപ്രീയയും.
യാഭ്യാം ജഗത്സമുച്ഛിന്നം വിധാത്രാ നിര്മിതം വിധൌ । നിദ്രാകന്യാ ച തന്ദ്രാ സാ പ്രീതിരന്യാ സുഖപ്രിയേ
ഈ രണ്ടാൽ ലോകം നശിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു, സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ ബ്രഹ്മാവാൽ അവൾ സ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നു. നിദ്രയാണ് പുത്രി, തന്ത്രയാണ് മറ്റൊരു പുത്രി, പ്രീതി എന്നത് സുഖത്തിന് പ്രിയപ്പെട്ടവളാണ്.
യാഭ്യാം വ്യാപ്തം ജഗത്സര്വം വിധിപുത്ര വിധേര്വിധൌ । വൈരാഗ്യസ്യ ച ദ്വേ ഭാര്യേ ശ്രദ്ധാ ഭക്തിശ്ച പൂജിതേ
ഈ രണ്ടാൽ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രാ, ലോകം മുഴുവൻ സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. വൈരാഗ്യത്തിന് രണ്ട് ഭാര്യമാർ ഉണ്ട്: ശ്രദ്ദയും ഭക്തിയും, ഇരുവരും ആദരിക്കപ്പെടുന്നവരാണ്.
യാഭ്യാം ശശ്വജ്ജഗത്സര്വം യജ്ജീവന്മുക്തിമന്മുനേ । അദിതിര്ദേവമാതാ ച സുരഭീ ച ഗവാം പ്രസൂഃ
ഈ രണ്ടാൽ, മുനിയേ, എല്ലായ്പ്പോഴും ജീവന്മുക്തമായ ലോകം നിലനിൽക്കുന്നു. അദിതിയാണ് ദേവന്മാരുടെ മാതാവ്, സുരഭിയാണ് പശുക്കളുടെ മാതാവ്.
ദിതിശ്ച ദൈത്യജനനീ കദ്രൂശ്ച വിനതാ ദനുഃ । ഉപയുക്താഃ സൃഷ്ടിവിധാവേതാസ്തു കീര്തിതാഃ കലാഃ
ദിതിയാണ് ദൈത്യന്മാരുടെ മാതാവ്, കദ്രു, വിനത, ദനു എന്നിവരും. ഇവർ സൃഷ്ടിയിൽ പങ്കാളികളായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ശക്തികളാണ്.
കലാ അന്യാഃ സന്തി ബഹ്വ്യസ്താസു കാശ്ചിന്നിബോധ മേ । രോഹിണീ ചന്ദ്രപത്നീ ച സംജ്ഞാ സൂര്യസ്യ കാമിനീ
മറ്റു പല ശക്തികളും ഉണ്ട്; അവയിൽ ചിലതിനെക്കുറിച്ച് എനിക്ക് നിന്നോട് പറയാം: രോഹിണിയാണ് ചന്ദ്രന്റെ ഭാര്യ, സംജ്ഞയാണ് സൂര്യന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവൾ.
ശതരൂപാ മനോര്ഭാര്യാ ശചീന്ദ്രസ്യ ച ഗേഹിനീ । താരാ ബൃഹസ്പതേര്ഭാര്യാ വസിഷ്ഠസ്യാപ്യരുന്ധതീ
ശതരൂപയാണ് മനുവിന്റെ ഭാര്യ, ശചിയാണ് ഇന്ദ്രന്റെ ഭാര്യ. താരയാണ് ബൃഹസ്പതിയുടെ ഭാര്യ, അരുന്ധതിയാണ് വസിഷ്ഠന്റെ ഭാര്യ.
അഹല്യാ ഗൌതമസ്ത്രീ സാപ്യനസൂയാത്രികാമിനീ । ദേവഹൂതിഃ കര്ദമസ്യ പ്രസൂതിര്ദക്ഷകാമിനീ
അഹല്യയാണ് ഗൗതമന്റെ ഭാര്യ, അനസൂയയാണ് അത്രിയുടെ പ്രിയപ്പെട്ടവൾ. ദേവഹൂതി കർദമന്റെ ഭാര്യയും പ്രസൂതി ദക്ഷന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളുമാണ്.
പിതൄണാം മാനസീ കന്യാ മേനകാ സാമ്ബികാപ്രസൂഃ । ലോപാമുദ്രാ തഥാ കുന്തീ കുബേരകാമിനീ തഥാ
പിതൃകളുടെ മനസ്സിൽ ജനിച്ച പുത്രിയാണ് മേനക, അംബികയുടെ പുത്രിയാണ് അവൾ. ലോപാമുദ്ര, കുഞ്ഞി, കുബേരന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവൾ ഇവരും ഉണ്ട്.
വരുണാനീ പ്രസിദ്ധാ ച ബലേര്വിന്ധ്യാവലിസ്തഥാ । കാന്താ ച ദമയന്തീ ച യശോദാ ദേവകീ തഥാ
വരുണാനി എന്നത് പ്രശസ്തമാണ്, ബലിയുടെ ഭാര്യയായ വിന്ധ്യാവലി, പ്രിയപ്പെട്ട ദമയന്തി, യശോദാ, ദേവകി ഇവരും അതുപോലെ പ്രശസ്തരാണ്.
ഗാന്ധാരീ ദ്രൌപദീ ശൈവ്യാ സാ ച സത്യവതീ പ്രിയാ । വൃഷഭാനുപ്രിയാ സാധ്വീ രാധാമാതാ കുലോദ്വഹാ
ഗാന്ധാരി, ദ്രൗപദി, ശൈവ്യ, പ്രിയപ്പെട്ട സത്യവതി, വൃശഭാനുവിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവളും രാധയുടെ അമ്മയും കുടുംബത്തെ ഉയർത്തിയവളുമാണ്.
മന്ദോദരീ ച കൌസല്യാ സുഭദ്രാ കൌരവീ തഥാ । രേവതീ സത്യഭാമാ ച കാലിന്ദീ ലക്ഷ്മണാ തഥാ
മണ്ഡോദരി, കൗസല്യ, സുഭദ്ര, കൗരവികളുടെ രാജകുമാരി, രേവതി, സത്യഭാമ, കാലിന്ദി, ലക്ഷ്മണാ ഇവരും ചേര്ന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.
ജാമ്ബവതീ നാഗ്നജിതിര്മിത്രവിന്ദാ തഥാപരാ । ലക്ഷ്മണാ രുക്മിണീ സീതാ സ്വയം ലക്ഷ്മീഃ പ്രകീര്തിതാ
ജാംബവതി, നാഗ്നജിതി, മിത്രവിന്ദ, മറ്റൊരു ഭാര്യ, ലക്ഷ്മണാ, രുക്മിണി, സീതാ — ഇവളെയാണ് ലക്ഷ്മി എന്നും വിളിക്കുന്നത്.
കാലീ യോജനഗന്ധാ ച വ്യാസമാതാ മഹാസതീ । ബാണപുത്രീ തഥോഷാ ച ചിത്രലേഖാ ച തത്സഖീ
കാലി, യോജനഗന്ധ, വ്യാസന്റെ മാതാവ് മഹാസത്വയുള്ളവളും, ബാണന്റെ മകളായ ഉഷയും അവളുടെ സുഹൃത്ത് ചിത്രലേഖയും.
പ്രഭാവതീ ഭാനുമതീ തഥാ മായാവതീ സതീ । രേണുകാ ച ഭൃഗോര്മാതാ രാമമാതാ ച രോഹിണീ
പ്രഭാവതി, ഭാനുമതി, വിശ്വസ്തയായ മായാവതി, രേണുകാ, ഭൃഗുവിന്റെ അമ്മ, രാമന്റെ അമ്മയായ രോഹിണി ഇവരും.
ഏകനന്ദാ ച ദുര്ഗാ സാ ശ്രീകൃഷ്ണഭഗിനീ സതീ । ബഹ്വ്യഃ സത്യഃ കലാശ്ചൈവ പ്രകൃതേരേവ ഭാരതേ
ഏകനന്ദ, ദുർഗാ, ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ സഹോദരിയായ സത്വയുള്ളവളും, ഭാരതഭൂമിയിലെ പ്രകൃതിയിൽ നിന്നുള്ള അനേകം സത്യവും കലകളും.
യാ യാശ്ച ഗ്രാമദേവ്യഃ സ്യുസ്താഃ സര്വാഃ പ്രകൃതേഃ കലാഃ । കലാംശാംശസമുദ്ഭൂതാഃ പ്രതിവിശ്വേഷു യോഷിതഃ
എല്ലാ ഗ്രാമദേവതകളും പ്രകൃതിയുടെ കലകളാണ്; ഓരോ ലോകത്തുമുള്ള സ്ത്രീകൾ അവളുടെ ഭാഗങ്ങളിലെയും ഉപഭാഗങ്ങളിലെയും ഉത്ഭവങ്ങളാണ്.
യോഷിതാമവമാനേന പ്രകൃതേശ്ച പരാഭവഃ । ബ്രാഹ്മണീ പൂജിതാ യേന പതിപുത്രവതീ സതീ
സ്ത്രീകളെ അവമാനിക്കുന്നതിലൂടെ പ്രകൃതിക്ക് പരാജയം സംഭവിക്കുന്നു; ബ്രാഹ്മണിയുടെ ആരാധനയിലൂടെ അവൾ ഭർത്താവും മക്കളുമുള്ള സതീയായിത്തീരും.
പ്രകൃതിഃ പൂജിതാ തേന വസ്ത്രാലങ്കാരചന്ദനൈഃ । കുമാരീ ചാഷ്ടവര്ഷീയാ വസ്ത്രാലങ്കാരചന്ദനൈഃ
അവൻ വസ്ത്രം, അലങ്കാരം, ചന്ദനം എന്നിവകൊണ്ട് പ്രകൃതിയെ ആരാധിക്കുന്നു; എട്ടുവയസ്സുള്ള കന്യകയെയും അങ്ങനെ തന്നെ വസ്ത്രം, അലങ്കാരം, ചന്ദനം എന്നിവകൊണ്ട് ആരാധിക്കുന്നു.
പൂജിതാ യേന വിപ്രസ്യ പ്രകൃതിസ്തേന പൂജിതാ । സര്വാഃ പ്രകൃതിസമ്ഭൂതാ ഉത്തമാധമമധ്യമാഃ
കന്യകയുടെ രൂപത്തിൽ ആരെങ്കിലും അവളെ ആരാധിച്ചാൽ അതു പ്രകൃതിയെ ആരാധിച്ചതായിരിക്കും; ഉത്തമരും മധ്യസ്ഥരും അധമരുമായ എല്ലാ സ്ത്രീകളും പ്രകൃതിയിൽ നിന്നാണ് ജനിക്കുന്നത്.
സത്ത്വാംശാശ്ചോത്തമാ ജ്ഞേയാഃ സുശീലാശ്ച പതിവ്രതാഃ । മധ്യമാ രജസശ്ചാംശാസ്താശ്ച ഭോഗ്യാഃ പ്രകീര്തിതാഃ
ഉയർന്ന ഗുണമുള്ളവരായ സ്ത്രീകൾ സദാചാരവും ഭർത്താവിനോടുള്ള വിശ്വാസവും ഉള്ളവരായിരിക്കണം; മധ്യസ്ഥർ രാജസികസ്വഭാവത്തിൽ ജനിച്ചവരും ഭോഗത്തിനായുള്ളവരുമാണ്.
സുഖസമ്ഭോഗവശ്യാശ്ച സ്വകാര്യേ തത്പരാഃ സദാ । അധമാസ്തമസശ്ചാംശാ അജ്ഞാതകുലസമ്ഭവാഃ
അവർ എപ്പോഴും ആനന്ദത്തിനും തങ്ങളുടെ കാര്യങ്ങൾക്കുമാണ് ശ്രദ്ധ; അധമർ തമോഗുണത്തിൽ ജനിച്ചവരും അറിയപ്പെടാത്ത വംശജരുമാണ്.
ദുര്മുഖാഃ കുലഹാ ധൂര്താഃ സ്വതന്ത്രാഃ കലഹപ്രിയാഃ । പൃഥിവ്യാം കുലടാ യാശ്ച സ്വര്ഗേ ചാപ്സരസാം ഗണാഃ
ദുർമുഖികൾ, കുടുംബം നശിപ്പിക്കുന്നവ, കപടികൾ, സ്വതന്ത്രവുമാണ്, കലഹം ഇഷ്ടപ്പെടുന്നവരും; ഭൂമിയിൽ ഇവരെ കുലട്ടകൾ എന്നും സ്വർഗത്തിൽ അപ്സരാസുകളുടെ കൂട്ടങ്ങളെന്നും പറയുന്നു.
പ്രകൃതേസ്തമസശ്ചാംശാഃ പുംശ്ചല്യഃ പരികീര്തിതാഃ । ഏവം നിഗദിതം സര്വം പ്രകൃതേ രൂപവര്ണനമ്
പ്രകൃതിയിലെ തമോഗുണത്തിൽ നിന്നാണ് ഈ സ്ത്രീകൾ ഉത്ഭവിച്ചിരിക്കുന്നത് എന്ന് പറയുന്നു; ഇങ്ങനെ പ്രകൃതിയുടെ എല്ലാ രൂപങ്ങളും വർഗ്ഗങ്ങളും വിശദീകരിച്ചു.
താഃ സര്വാഃ പൂജിതാഃ പൃഥ്വ്യാം പുണ്യക്ഷേത്രേ ച ഭാരതേ । പൂജിതാ സുരഥേനാദൌ ദുര്ഗാ ദുര്ഗാര്തിനാശിനീ
ഇവയെല്ലാം ഭൂമിയിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ഭാരതത്തിലെ പുണ്യഭൂമിയിൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു; ആദ്യം സുരഥൻ ദുർഗയെ, ദുരിതങ്ങൾ നീക്കുന്നവളെ, ആരാധിച്ചു.
തതഃ ശ്രീരാമചന്ദ്രേണ രാവണസ്യ വധാര്ഥിനാ । തത്പശ്ചാജ്ജഗതാം മാതാ ത്രിഷു ലോകേഷു പൂജിതാ
അതിനുശേഷം രാവണനെ സംഹരിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച ശ്രീരാമചന്ദ്രൻ ആരാധിച്ചു; പിന്നീട് ലോകങ്ങളുടെ മാതാവിനെ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ആരാധിച്ചു.
ജാതാഽഽദൌ ദക്ഷകന്യാ യാ നിഹത്യ ദൈത്യദാനവാന് । തതോ ദേഹം പരിത്യജ്യ യജ്ഞേ ഭര്തുശ്ച നിന്ദയാ
ആദിയിൽ ദക്ഷന്റെ മകളായി ജനിച്ച് ദൈത്യന്മാരെയും ദാനവരെയും സംഹരിച്ചു; പിന്നീട് ഭർത്താവിന്റെ അപമാനത്തിൽ യജ്ഞത്തിൽ തന്റെ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ചു.