ആപൃച്ഛേ ത്വാം മഹാഭാഗ ഗ്രാഹ്യം തേ വചനം മയാ । വിദേഹാന്ദ്രഷ്ടുമിച്ഛാമി പാലിതാഞ്ജനകേന തു
മഹാഭാഗവനേ, ഞാൻ നിങ്ങളോട് വിടപറയുന്നു; നിങ്ങളുടെ വാക്കുകൾ ഞാൻ മാനിക്കണം. ജനകന്റെ ഭരണത്തിൽ ഉള്ള വിദ്യേഹരാജ്യത്തെ ഞാൻ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
വിനാ ദണ്ഡം കഥം രാജ്യം കരോതി ജനകഃ കില । ധര്മേ ന വര്തതേ ലോകോ ദണ്ഡശ്ചേന്ന ഭവേദ്യദി
ജനകൻ ശിക്ഷ ഇല്ലാതെ എങ്ങനെ രാജ്യം ഭരിക്കുന്നു? ശിക്ഷയില്ലെങ്കിൽ ലോകം ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളില്ലല്ലോ.
ധര്മസ്യ കാരണം ദണ്ഡോ മന്വാദിപ്രഹിതഃ സദാ । സ കഥം വര്തതേ താത സംശയോഽയം മഹാന്മമ
ധർമ്മത്തിന് കാരണം ശിക്ഷ തന്നെയാണ്, അതിനെ മനുവും മറ്റുള്ളവരും എപ്പോഴും സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. അങ്ങോട്ട് അത് എങ്ങനെ നടക്കുന്നു, അച്ഛാ? ഇതാണ് എനിക്ക് വലിയ സംശയം.
മമ മാതാ ത്വിയം വന്ധ്യാ തദ്വദ്ഭാതി വിചേഷ്ടിതമ് । പൃച്ഛാമി ത്വാം മഹാഭാഗ ഗച്ഛാമി ച പരന്തപ
എന്റെ അമ്മയ്ക്ക് മക്കളില്ല, അവളുടെ പെരുമാറ്റം അതിനനുസരിച്ച് അൽപ്പം വ്യത്യസ്തമാണ്. മഹാഭാഗവനേ, ഞാൻ നിങ്ങളോട് ചോദിക്കുന്നു, ഇനി ഞാൻ പോകുന്നു, ശത്രുനാശകനേ.
സൂത ഉവാച തം ദൃഷ്ട്വാ ഗന്തുകാമം ച ശുകം സത്യവതീസുതഃ । ആലിങ്ഗ്യോവാച പുത്രം തം ജ്ഞാനിനം നിഃസ്പൃഹം ദൃഢമ്
സൂതൻ പറഞ്ഞു: പോകാൻ ഉത്സുകനായ ശുകനെ സത്യവതിയുടെ മകൻ വ്യാസൻ ചേർത്ത് പിടിച്ചു, ആ നിർമമതയും ജ്ഞാനിയുമായ മകനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
വ്യാസ ഉവാച സ്വസ്ത്യസ്തു ശക ദീര്ഘായുര്ഭവ പുത്ര മഹാമതേ । സത്യാം വാചം പ്രദത്ത്വാ മേ ഗച്ഛ താത യഥാസുഖമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ശുകാ, നീ ദീർഘായുസ്സോടെ സുഖമായി ജീവിക്കട്ടെ, മഹാമനസ്സുള്ള മകനേ. എനിക്ക് വാക്ക് നൽകിയ ശേഷം, മകനേ, നീ ഇഷ്ടാനുസരണം പോകൂ.
ആഗന്തവ്യം പുനര്ഗത്വാ മമാശ്രമമനുത്തമമ് । ന കുത്രാപി ച ഗന്തവ്യം ത്വയാ പുത്ര കഥഞ്ചന
പോയ ശേഷം, മകൻ, നീ വീണ്ടും എന്റെ ഉത്തമാശ്രമത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുവരണം; നീ എങ്ങോട്ടും വേറെ പോകരുത്.
സുഖം ജീവാമി പുത്രാഹം ദൃഷ്ട്വാ തേ മുഖപങ്കജമ് । അപശ്യന്ദുഃഖമാപ്നോമി പ്രാണസ്ത്വമസി മേ സുത
മകനേ, നിന്റെ മുഖം കാണുമ്പോൾ ഞാൻ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുന്നു; കാണാതിരിക്കുമ്പോൾ ദു:ഖം അനുഭവപ്പെടുന്നു. നീയാണ് എന്റെ പ്രാണൻ, മകനേ.
ദൃഷ്ട്വാ ത്വം ജനകം പുത്ര സന്ദേഹം വിനിവര്ത്യ ച । അത്രാഗത്യ സുഖം തിഷ്ഠ വേദാധ്യയനതത്പരഃ
ജനകനെ കണ്ടു സംശയം മാറ്റിയ ശേഷം, ഇവിടെ തിരിച്ചുവന്ന് സുഖമായി വേദപഠനത്തിൽ മുഴുകി ഇരിക്കൂ.
സൂത ഉവാച ഇത്യുക്തഃ സോഽഭിവാദ്യാര്യം കൃത്വാ ചൈവ പ്രദക്ഷിണാമ് । ചലിതസ്തരസാതീവ ധനുര്മുക്തഃ ശരോ യഥാ
സൂതൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, ശുകൻ ഗുരുവിനെ നമസ്കരിച്ചു, ചുറ്റി പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു, വില്ലിൽ നിന്ന് വിട്ടുവിടുന്ന അമ്പുപോലെ വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു.
സമ്പശ്യന്വിവിധാന്ദേശാഁല്ലോകാംശ്ച വിത്തധര്മിണഃ । വനാനി പാദപാംശ്ചൈവ ക്ഷേത്രാണി ഫലിതാനി ച
വിവിധ ദേശങ്ങളും ധനം, ധർമ്മം എന്നിവയിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ജനങ്ങളെയും, കാടുകളും മരങ്ങളും പഴുത്ത കൃഷിയിടങ്ങളെയും അവൻ കണ്ടു.
താപസാംസ്തപ്യമാനാംശ്ച യാജകാന്ദീക്ഷയാന്വിതാന് । യോഗാഭ്യാസരതാന്യോഗിവാനപ്രസ്ഥാന്വനൌകസഃ
തപസ്സിൽ ലീനരായ തപസ്സികളെയും, യാഗങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന യാജികന്മാരെയും, യോഗാഭ്യാസത്തിൽ മുഴുകിയ യോഗികളെയും, വനവാസികളെയും, വാനപ്രസ്ഥരെയും അവൻ കണ്ടു.
ശൈവാന്പാശുപതാംശ്ചൈവ സൌരാഞ്ഛാക്താംശ്ച വൈഷ്ണവാന് । വീക്ഷ്യ നാനാവിധാന്ധര്മാഞ്ജഗാമാതിസ്മയന്മുനിഃ
ശൈവന്മാരെയും പാശുപതന്മാരെയും, സൌരന്മാരെയും ശാക്തന്മാരെയും വൈഷ്ണവന്മാരെയും, വിവിധ ധർമ്മമാർഗ്ഗങ്ങളെയും കണ്ടു, ആ മുനി അത്ഭുതപ്പെട്ടു.
വര്ഷദ്വയേന മേരും ച സമുല്ലങ്ഘ്യ മഹാമതിഃ । ഹിമാചലം ച വര്ഷേണ ജഗാമ മിഥിലാം പ്രതി
രണ്ടു വർഷം കൊണ്ട് മഹാമനസ്സുള്ള ശുകൻ മേരു പർവ്വതം കടന്നു, മറ്റൊരു വർഷം കൊണ്ട് ഹിമാലയം കടന്ന് മിഥിലയിൽ എത്തി.
പ്രവിഷ്ടോ മിഥിലാം മധ്യേ പശ്യന്സര്വര്ദ്ധിമുത്തമാമ് । പ്രജാശ്ച സുഖിതാഃ സര്വാഃ സദാചാരാഃ സുസംസ്ഥിതാഃ
മിഥിലയുടെ നടുവിലേക്ക് കടന്നപ്പോൾ അവൻ അതിന്റെ വലിയ സമൃദ്ധിയും, എല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെയും നല്ല പെരുമാറ്റത്തോടെയും ഉറപ്പോടെ ജീവിക്കുന്നതും കണ്ടു.
ക്ഷത്രാ നിവാരിതസ്തത്ര കസ്ത്വമത്ര സമാഗതഃ । കിം തേ കാര്യം വദസ്വേതി പൃഷ്ടസ്തേന ന ചാബ്രവീത്
അവിടെ ഒരു കാവൽക്കാരൻ അവനെ തടഞ്ഞു: 'നീ ആരാണ് ഇവിടെ വന്നത്? എന്തിനാണ് വന്നത്? പറയൂ!' എന്നുവെച്ചു. പക്ഷേ, അവൻ ഒന്നും മറുപടി പറഞ്ഞില്ല.
നിഃസൃത്യ നഗരദ്വാരാത്സ്ഥിതഃ സ്ഥാണുരിവാചലഃ । വിസ്മിതോഽതിഹസംസ്തസ്ഥൌ വചോ നോവാച കിഞ്ചന
നഗരദ്വാരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്ക് വന്നശേഷം, അവൻ ഒരു തൂണുപോലെ അശ്രദ്ധയായി നിന്നു. അത്ഭുതത്തിലും ആലോചനയിലും മുഴുകി, ഒരു വാക്കും പറഞ്ഞു ഇല്ല.
പ്രതീഹാര ഉവാച ബ്രൂഹി മൂകോഽസി കിം ബ്രഹ്മന്കിമര്ഥം ത്വമിഹാഗതഃ । ചലനം ച വിനാ കാര്യം ന ഭവേദിതി മേ മതിഃ
കാവൽക്കാരൻ പറഞ്ഞു: 'പറയൂ! നീ മൂകനോ ബ്രാഹ്മണാ? എന്തിനാണ് ഇവിടെ വന്നത്? നീ ചലിക്കാതെ കാര്യങ്ങൾ നടക്കില്ലെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.'
രാജാജ്ഞയാ പ്രവേഷ്ടവ്യം നഗരേഽസ്മിന്സദാ ദ്വിജ । അജ്ഞാതകുലശീലസ്യ പ്രവേശോ നാത്ര സര്വഥാ
'രാജാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, ഈ നഗരത്തിൽ പ്രവേശനം എല്ലായ്പ്പോഴും നിയന്ത്രിതമാണ്, ദ്വിജ. ആരുടെയും കുടുംബവും സ്വഭാവവും അറിയാത്തവർക്കു പ്രവേശനം ഒരിക്കലും അനുവദിക്കില്ല.'
തേജസ്വീ ഭാസി നൂനം ത്വം ബ്രാഹ്മണോ വേദവിത്തമഃ । കുലം കാര്യം ച മേ ബ്രൂഹി യഥേഷ്ടം ഗച്ഛ മാനദ
'നിന്റെ മുഖം പ്രകാശമുള്ളതാണ്; നീ നിർബന്ധം ഒരു വേദപാരായണ ബ്രാഹ്മണനാണ്. നിന്റെ കുടുംബവും ഉദ്ദേശവും പറയൂ; പിന്നെ, മാന്യനായവനേ, ഇഷ്ടംപോലെ പോകൂ.'
ശുക ഉവാച യദര്ഥമാഗതോഽസ്മ്യത്ര തത്പ്രാപ്തം വചനാത്തവ । വിദേഹനഗരം ദ്രഷ്ടും പ്രവേശോ യത്ര ദുര്ലഭഃ
ശുകൻ പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ ഇവിടെ വന്നതിന്റെ ഉദ്ദേശം നിന്റെ വാക്കുകൾകൊണ്ട് തന്നെ പൂർത്തിയായി. വിഡേഹനഗരം കാണാനാണ് ഞാൻ വന്നത്; ഇവിടെ പ്രവേശനം അത്ര എളുപ്പമല്ല.'
മോഹോഽയം മമ ദുര്ബുദ്ധേഃ സമുല്ലങ്ഘ്യ ഗിരിദ്വയമ് । രാജാനം ദ്രഷ്ടുകാമോഽഹം പര്യടന്സമുപാഗതഃ
'എന്റെ അജ്ഞതയിൽ നിന്നുണ്ടായ ഭ്രമം കൊണ്ടാണ് ഞാൻ രണ്ട് പർവതങ്ങൾ കടന്ന് ഇവിടെ എത്തിയത്. രാജാവിനെ കാണണമെന്ന ആഗ്രഹത്തിൽ ഞാൻ ചുറ്റി നടക്കുകയായിരുന്നു.'
വഞ്ചിതോഽഹം സ്വയം പിത്രാ ദൂഷണം കസ്യ ദീയതേ । ഭ്രാമിതോഽഹം മഹാഭാഗ കര്മണാ വാ മഹീതലേ
'എന്റെ സ്വന്തം അച്ഛനാണ് എന്നെ വഞ്ചിച്ചത്—ഇതിൽ ആരെയാണ് കുറ്റം പറയേണ്ടത്? ഭാഗ്യവാനേ, ഞാൻ എന്റെ പ്രവൃത്തി കൊണ്ടോ വിധിയാൽ തന്നെയോ ഭൂമിയിൽ ചുറ്റി നടക്കേണ്ടിവന്നു.'
ധനാശാ പുരുഷസ്യേഹ പരിഭ്രമണകാരണമ് । സാ മേ നാസ്തി തഥാപ്യത്ര സമ്പ്രാപ്തോഽസ്മി ഭ്രമാത്കില
'ധനലോഭം മനുഷ്യനെ ലോകത്ത് ചുറ്റിച്ചിരിയാൻ കാരണമാകുന്നു. എനിക്ക് അങ്ങനെയൊന്നുമില്ല, എന്നിരുന്നാലും ഞാൻ ഇവിടെ എത്തിയത് ഭ്രമം കൊണ്ടാണ്.'
നിരാശസ്യ സുഖം നിത്യം യദി മോഹേ ന മജ്ജതി । നിരാശോഽഹം മഹാഭാഗ മഗ്നോഽസ്മിന്മോഹസാഗരേ
'ആശയില്ലാത്തവനു സുഖം എപ്പോഴും ഉണ്ടാകും—അവൻ ഭ്രമത്തിൽ മുങ്ങിയില്ലെങ്കിൽ. എനിക്ക് ആശയില്ല, ഭാഗ്യവാനേ, എങ്കിലും ഞാൻ ഈ ഭ്രമസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്നു.'
ക്വ മേരുര്മിഥിലാ ക്വേയം പദ്ഭ്യാം ച സമുപാഗതഃ । പരിശ്രമഫലം കിം മേ വഞ്ചിതോ വിധിനാ കില
'മേരുപർവതം എവിടെയാണ്, മിഥില എവിടെയാണ്, ഞാൻ കാലിൽ നടക്കാതെ ഇവിടെയെത്തിയത് എങ്ങനെ? എന്റെ പരിശ്രമത്തിന് എന്താണ് ഫലം? വിധി എന്നെ വഞ്ചിച്ചിരിക്കുന്നു.'
പ്രാരബ്ധം കില ഭോക്തവ്യം ശുഭം വാപ്യഥവാശുഭമ് । ഉദ്യമസ്തദ്വശേ നിത്യം കാരയത്യേവ സര്വഥാ
'ആരംഭിച്ച കാര്യങ്ങൾ നല്ലതായാലും ചീത്തയായാലും അനുഭവിക്കേണ്ടതുതന്നെ. എല്ലാ ശ്രമങ്ങളും അതിന്റെ അധീനത്തിലാണ്.'
ന തീര്ഥം ന ച വേദോഽത്ര യദര്ഥമിഹ മേ ശ്രമഃ । അപ്രവേശഃ പുരേ ജാതോ വിദേഹോ നാമ ഭൂപതിഃ
'ഇവിടെ തീർത്ഥമോ വേദമോ ഇല്ല—എന്തിനാണ് ഞാൻ ഇത്രയൊക്കെ കഷ്ടപ്പെട്ടത്? നഗരത്തിൽ പ്രവേശനം അനുവദിച്ചില്ല; രാജാവിന്റെ പേര് വിഡേഹൻ.'
ഇത്യുക്ത്യാ വിരരാമാശു മൌനീഭൂത ഇവ സ്ഥിതഃ । ജ്ഞാതോ ഹി പ്രതിഹാരേണ ജ്ഞാനീ കശ്ചിദ്ദ്വിജോത്തമഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, അവൻ വേഗത്തിൽ മൗനിയായി നിന്നു; കാരണം, കാവൽക്കാരൻ അവനെ ഒരു ജ്ഞാനിയും ഉന്നത ബ്രാഹ്മണനുമെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞു.
സാമപൂര്വമുവാചാസൌ തം ക്ഷത്താ സംസ്ഥിതം മുനിമ് । ഗച്ഛ ഭോ യത്ര തേ കാര്യം യഥേഷ്ടം ദ്വിജസത്തമ
സൗമ്യമായ വാക്കുകളിൽ കാവൽക്കാരൻ അവിടെ നിന്ന മുനിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു: 'സർ, നിനക്ക് വേണ്ട കാര്യത്തിനായി എവിടേക്കും പോകൂ, ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ഇഷ്ടംപോലെ.'