സന്ദേഹോഽയം മഹാംസ്താത വിദേഹേ പരിവര്തതേ । മോക്ഷഃ കിം വദതാം ശ്രേഷ്ഠ സൌഗതാനാമിവാപരഃ
അച്ഛനേ, വിഡേഹനെക്കുറിച്ച് എനിക്ക് വലിയ സംശയമുണ്ട്: മോക്ഷം ബൗദ്ധന്മാരുടെ liberation പോലെയാണോ, അല്ലെങ്കിൽ വേറേതാണോ?
കഥം ഭുക്തമഭുക്തം സ്യാദകൃതം ച കൃതം കഥമ് । വ്യവഹാരഃ കഥം ത്യാജ്യ ഇന്ദ്രിയാണാം മഹാമതേ
ഭക്ഷിച്ചതു എങ്ങനെ ഭക്ഷിക്കാത്തതാവും, ചെയ്യാത്തതു എങ്ങനെ ചെയ്തതാവും? മഹാമനസ്സുള്ളവനേ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളോട് ഉള്ള ബന്ധം എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കണം?
മാതാ പുത്രസ്തഥാ ഭാര്യാ ഭഗിനീ കുലടാ തഥാ । ഭേദാഭേദഃ കഥം ന സ്യാദ്യദ്യേതന്മുക്തതാ കഥമ്
അമ്മ, മകൻ, ഭാര്യ, സഹോദരി, ഒരു പരസ്യസ്ത്രി—ഇവരിൽ വ്യത്യാസമോ അവ്യത്യാസമോ എങ്ങനെയാണ് ഇല്ലാത്തത്? അങ്ങനെ ആണെങ്കിൽ മോക്ഷം എന്താണ്?
കടു ക്ഷാരം തഥാ തീക്ഷ്ണാം കഷായം മിഷ്ടമേവ ച । രസനാ യദി ജാനാതി ഭുംക്തേ ഭോഗാനനുത്തമാന്
നാവിന് കയ്പ്, ഉപ്പു, കഠിനം, കഷായം, മധുരം എന്നിവ അറിയാമെങ്കിൽ, അതിനാൽ അത്യുത്തമമായ ആസ്വാദനങ്ങൾ അനുഭവിക്കാം.
ശീതോഷ്ണുസുഖദുഃഖാദിപരിജ്ഞാനം യദാ ഭവേത് । മുക്തതാ കീദൃശീ താത സന്ദേഹോഽയം മമാദ്ഭുതഃ
തണുപ്പ്, ചൂട്, സന്തോഷം, ദുഃഖം എന്നിവയുടെ പരിചയം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, അച്ഛനേ, അങ്ങനെയുള്ള മോക്ഷം എങ്ങനെയാണ്? ഈ സംശയം എനിക്ക് അതിശയകരമാണ്.
ശത്രുമിത്രപരിജ്ഞാനം വൈരം പ്രീതികരം സദാ । വ്യവഹാരേ പരേ തിഷ്ഠന്കഥം ന കുരുതേ നൃപഃ
ശത്രുവിനെയും സുഹൃത്തിനെയും തിരിച്ചറിയുന്നുവെങ്കിൽ, വൈരം സ്നേഹം എന്നിവ എന്നും മനസ്സിലുണ്ടെങ്കിൽ, ലോകവ്യവഹാരത്തിൽ കഴിയുമ്പോൾ രാജാവ് അവയെ എങ്ങനെ പ്രവർത്തിപ്പിക്കാതെ ഇരിക്കുന്നു?
ചൌരം വാ താപസം വാപി സമാനം മന്യതേ കഥമ് । അസമാ യദി ബുദ്ധിഃ സ്യാന്മുക്തതാ തര്ഹി കീദൃശീ
ഒരു കള്ളനെയും ഒരു തപസ്സുകാരനെയും ഒരുപോലെ കാണാൻ എങ്ങനെ കഴിയും? വിവേകം ഇല്ലെങ്കിൽ അതെന്ത് മോക്ഷം ആകും?
ദൃഷ്ടപൂര്വോ ന മേ കശ്ചിജ്ജീവന്മുക്തശ്ച ഭൂപതിഃ । ശങ്കേയം മഹതീ താത ഗൃഹേ മുക്തഃ കഥം നൃപഃ
ജീവന്നിലവിൽ മോക്ഷം നേടിയ രാജാവിനെ ഞാൻ ഒരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ല, രാജാവേ. വീട്ടിൽ കഴിയുന്ന രാജാവിന് മോക്ഷം എങ്ങനെ സാധിക്കും എന്നതിൽ എനിക്ക് വലിയ സംശയമുണ്ട്.
ദിദൃക്ഷാ മഹതീ ജാതാ ശ്രുത്വാ തം ഭൂപതിം തഥാ । സന്ദേഹവിനിവൃത്ത്യര്ഥം ഗച്ഛാമി മിഥിലാം പ്രതി
അവനെക്കുറിച്ച് കേട്ടപ്പോൾ ആ രാജാവിനെ കാണാനുള്ള വലിയ ആഗ്രഹം എനിക്കുണ്ടായി. എന്റെ സംശയം മാറാൻ ഞാൻ മിഥിലയിലേക്ക് പോകും.
ശുകസ്യ രാജമന്ദിരപ്രവേശവര്ണനമ് സൂത ഉവാച ഇത്യുക്ത്വാ പിതരം പുത്രഃ പാദയോഃ പതിതഃ ശുകഃ । ബദ്ധാഞ്ജലിരുവാചേദം ഗന്തുകാമോ മഹാമനാഃ
സൂതൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ പിതാവിനോട് പറഞ്ഞ്, മഹാത്മാവായ ശുകൻ അച്ഛന്റെ കാലിൽ വീണു, കൈകൂപ്പി യാത്രയാകാൻ മനസ്സോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
ആപൃച്ഛേ ത്വാം മഹാഭാഗ ഗ്രാഹ്യം തേ വചനം മയാ । വിദേഹാന്ദ്രഷ്ടുമിച്ഛാമി പാലിതാഞ്ജനകേന തു
മഹാഭാഗവനേ, ഞാൻ നിങ്ങളോട് വിടപറയുന്നു; നിങ്ങളുടെ വാക്കുകൾ ഞാൻ മാനിക്കണം. ജനകന്റെ ഭരണത്തിൽ ഉള്ള വിദ്യേഹരാജ്യത്തെ ഞാൻ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
വിനാ ദണ്ഡം കഥം രാജ്യം കരോതി ജനകഃ കില । ധര്മേ ന വര്തതേ ലോകോ ദണ്ഡശ്ചേന്ന ഭവേദ്യദി
ജനകൻ ശിക്ഷ ഇല്ലാതെ എങ്ങനെ രാജ്യം ഭരിക്കുന്നു? ശിക്ഷയില്ലെങ്കിൽ ലോകം ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളില്ലല്ലോ.
ധര്മസ്യ കാരണം ദണ്ഡോ മന്വാദിപ്രഹിതഃ സദാ । സ കഥം വര്തതേ താത സംശയോഽയം മഹാന്മമ
ധർമ്മത്തിന് കാരണം ശിക്ഷ തന്നെയാണ്, അതിനെ മനുവും മറ്റുള്ളവരും എപ്പോഴും സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. അങ്ങോട്ട് അത് എങ്ങനെ നടക്കുന്നു, അച്ഛാ? ഇതാണ് എനിക്ക് വലിയ സംശയം.
മമ മാതാ ത്വിയം വന്ധ്യാ തദ്വദ്ഭാതി വിചേഷ്ടിതമ് । പൃച്ഛാമി ത്വാം മഹാഭാഗ ഗച്ഛാമി ച പരന്തപ
എന്റെ അമ്മയ്ക്ക് മക്കളില്ല, അവളുടെ പെരുമാറ്റം അതിനനുസരിച്ച് അൽപ്പം വ്യത്യസ്തമാണ്. മഹാഭാഗവനേ, ഞാൻ നിങ്ങളോട് ചോദിക്കുന്നു, ഇനി ഞാൻ പോകുന്നു, ശത്രുനാശകനേ.
സൂത ഉവാച തം ദൃഷ്ട്വാ ഗന്തുകാമം ച ശുകം സത്യവതീസുതഃ । ആലിങ്ഗ്യോവാച പുത്രം തം ജ്ഞാനിനം നിഃസ്പൃഹം ദൃഢമ്
സൂതൻ പറഞ്ഞു: പോകാൻ ഉത്സുകനായ ശുകനെ സത്യവതിയുടെ മകൻ വ്യാസൻ ചേർത്ത് പിടിച്ചു, ആ നിർമമതയും ജ്ഞാനിയുമായ മകനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
വ്യാസ ഉവാച സ്വസ്ത്യസ്തു ശക ദീര്ഘായുര്ഭവ പുത്ര മഹാമതേ । സത്യാം വാചം പ്രദത്ത്വാ മേ ഗച്ഛ താത യഥാസുഖമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ശുകാ, നീ ദീർഘായുസ്സോടെ സുഖമായി ജീവിക്കട്ടെ, മഹാമനസ്സുള്ള മകനേ. എനിക്ക് വാക്ക് നൽകിയ ശേഷം, മകനേ, നീ ഇഷ്ടാനുസരണം പോകൂ.
ആഗന്തവ്യം പുനര്ഗത്വാ മമാശ്രമമനുത്തമമ് । ന കുത്രാപി ച ഗന്തവ്യം ത്വയാ പുത്ര കഥഞ്ചന
പോയ ശേഷം, മകൻ, നീ വീണ്ടും എന്റെ ഉത്തമാശ്രമത്തിലേക്ക് തിരിച്ചുവരണം; നീ എങ്ങോട്ടും വേറെ പോകരുത്.
സുഖം ജീവാമി പുത്രാഹം ദൃഷ്ട്വാ തേ മുഖപങ്കജമ് । അപശ്യന്ദുഃഖമാപ്നോമി പ്രാണസ്ത്വമസി മേ സുത
മകനേ, നിന്റെ മുഖം കാണുമ്പോൾ ഞാൻ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കുന്നു; കാണാതിരിക്കുമ്പോൾ ദു:ഖം അനുഭവപ്പെടുന്നു. നീയാണ് എന്റെ പ്രാണൻ, മകനേ.
ദൃഷ്ട്വാ ത്വം ജനകം പുത്ര സന്ദേഹം വിനിവര്ത്യ ച । അത്രാഗത്യ സുഖം തിഷ്ഠ വേദാധ്യയനതത്പരഃ
ജനകനെ കണ്ടു സംശയം മാറ്റിയ ശേഷം, ഇവിടെ തിരിച്ചുവന്ന് സുഖമായി വേദപഠനത്തിൽ മുഴുകി ഇരിക്കൂ.
സൂത ഉവാച ഇത്യുക്തഃ സോഽഭിവാദ്യാര്യം കൃത്വാ ചൈവ പ്രദക്ഷിണാമ് । ചലിതസ്തരസാതീവ ധനുര്മുക്തഃ ശരോ യഥാ
സൂതൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ പറഞ്ഞതോടെ, ശുകൻ ഗുരുവിനെ നമസ്കരിച്ചു, ചുറ്റി പ്രദക്ഷിണം ചെയ്തു, വില്ലിൽ നിന്ന് വിട്ടുവിടുന്ന അമ്പുപോലെ വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു.
സമ്പശ്യന്വിവിധാന്ദേശാഁല്ലോകാംശ്ച വിത്തധര്മിണഃ । വനാനി പാദപാംശ്ചൈവ ക്ഷേത്രാണി ഫലിതാനി ച
വിവിധ ദേശങ്ങളും ധനം, ധർമ്മം എന്നിവയിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന ജനങ്ങളെയും, കാടുകളും മരങ്ങളും പഴുത്ത കൃഷിയിടങ്ങളെയും അവൻ കണ്ടു.
താപസാംസ്തപ്യമാനാംശ്ച യാജകാന്ദീക്ഷയാന്വിതാന് । യോഗാഭ്യാസരതാന്യോഗിവാനപ്രസ്ഥാന്വനൌകസഃ
തപസ്സിൽ ലീനരായ തപസ്സികളെയും, യാഗങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന യാജികന്മാരെയും, യോഗാഭ്യാസത്തിൽ മുഴുകിയ യോഗികളെയും, വനവാസികളെയും, വാനപ്രസ്ഥരെയും അവൻ കണ്ടു.
ശൈവാന്പാശുപതാംശ്ചൈവ സൌരാഞ്ഛാക്താംശ്ച വൈഷ്ണവാന് । വീക്ഷ്യ നാനാവിധാന്ധര്മാഞ്ജഗാമാതിസ്മയന്മുനിഃ
ശൈവന്മാരെയും പാശുപതന്മാരെയും, സൌരന്മാരെയും ശാക്തന്മാരെയും വൈഷ്ണവന്മാരെയും, വിവിധ ധർമ്മമാർഗ്ഗങ്ങളെയും കണ്ടു, ആ മുനി അത്ഭുതപ്പെട്ടു.
വര്ഷദ്വയേന മേരും ച സമുല്ലങ്ഘ്യ മഹാമതിഃ । ഹിമാചലം ച വര്ഷേണ ജഗാമ മിഥിലാം പ്രതി
രണ്ടു വർഷം കൊണ്ട് മഹാമനസ്സുള്ള ശുകൻ മേരു പർവ്വതം കടന്നു, മറ്റൊരു വർഷം കൊണ്ട് ഹിമാലയം കടന്ന് മിഥിലയിൽ എത്തി.
പ്രവിഷ്ടോ മിഥിലാം മധ്യേ പശ്യന്സര്വര്ദ്ധിമുത്തമാമ് । പ്രജാശ്ച സുഖിതാഃ സര്വാഃ സദാചാരാഃ സുസംസ്ഥിതാഃ
മിഥിലയുടെ നടുവിലേക്ക് കടന്നപ്പോൾ അവൻ അതിന്റെ വലിയ സമൃദ്ധിയും, എല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെയും നല്ല പെരുമാറ്റത്തോടെയും ഉറപ്പോടെ ജീവിക്കുന്നതും കണ്ടു.
ക്ഷത്രാ നിവാരിതസ്തത്ര കസ്ത്വമത്ര സമാഗതഃ । കിം തേ കാര്യം വദസ്വേതി പൃഷ്ടസ്തേന ന ചാബ്രവീത്
അവിടെ ഒരു കാവൽക്കാരൻ അവനെ തടഞ്ഞു: 'നീ ആരാണ് ഇവിടെ വന്നത്? എന്തിനാണ് വന്നത്? പറയൂ!' എന്നുവെച്ചു. പക്ഷേ, അവൻ ഒന്നും മറുപടി പറഞ്ഞില്ല.
നിഃസൃത്യ നഗരദ്വാരാത്സ്ഥിതഃ സ്ഥാണുരിവാചലഃ । വിസ്മിതോഽതിഹസംസ്തസ്ഥൌ വചോ നോവാച കിഞ്ചന
നഗരദ്വാരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്ക് വന്നശേഷം, അവൻ ഒരു തൂണുപോലെ അശ്രദ്ധയായി നിന്നു. അത്ഭുതത്തിലും ആലോചനയിലും മുഴുകി, ഒരു വാക്കും പറഞ്ഞു ഇല്ല.
പ്രതീഹാര ഉവാച ബ്രൂഹി മൂകോഽസി കിം ബ്രഹ്മന്കിമര്ഥം ത്വമിഹാഗതഃ । ചലനം ച വിനാ കാര്യം ന ഭവേദിതി മേ മതിഃ
കാവൽക്കാരൻ പറഞ്ഞു: 'പറയൂ! നീ മൂകനോ ബ്രാഹ്മണാ? എന്തിനാണ് ഇവിടെ വന്നത്? നീ ചലിക്കാതെ കാര്യങ്ങൾ നടക്കില്ലെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.'
രാജാജ്ഞയാ പ്രവേഷ്ടവ്യം നഗരേഽസ്മിന്സദാ ദ്വിജ । അജ്ഞാതകുലശീലസ്യ പ്രവേശോ നാത്ര സര്വഥാ
'രാജാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, ഈ നഗരത്തിൽ പ്രവേശനം എല്ലായ്പ്പോഴും നിയന്ത്രിതമാണ്, ദ്വിജ. ആരുടെയും കുടുംബവും സ്വഭാവവും അറിയാത്തവർക്കു പ്രവേശനം ഒരിക്കലും അനുവദിക്കില്ല.'
തേജസ്വീ ഭാസി നൂനം ത്വം ബ്രാഹ്മണോ വേദവിത്തമഃ । കുലം കാര്യം ച മേ ബ്രൂഹി യഥേഷ്ടം ഗച്ഛ മാനദ
'നിന്റെ മുഖം പ്രകാശമുള്ളതാണ്; നീ നിർബന്ധം ഒരു വേദപാരായണ ബ്രാഹ്മണനാണ്. നിന്റെ കുടുംബവും ഉദ്ദേശവും പറയൂ; പിന്നെ, മാന്യനായവനേ, ഇഷ്ടംപോലെ പോകൂ.'