തമേവ ദേവദേവേശമാരാധയതി ഭക്തിതഃ । വ്യപേതസാധ്വസോഽദ്യാപി വര്തതേ സുതലാധിപഃ
അവൻ സുതലലോകത്തിലെ രാജാവായി, ഭക്തിയോടെ ദേവദേവനെ ആരാധിക്കുന്നു. ഭയമൊന്നുമില്ലാതെ ഇന്നും അവിടെ വസിക്കുന്നു.
ഭൂമിദാനഫലം ഹ്യേതത്പാത്രഭൂതേഽഖിലേശ്വരേ । വര്ണയന്തി മഹാത്മാനോ നൈതദ്യുക്തം ച നാരദ
സകലത്തിന്റെ ഉടമയായ ഭഗവാൻ ദാനമേറ്റപ്പോൾ ഭൂമിദാനത്തിന്റെ ഫലം ഇതാണെന്ന് മഹാത്മാക്കൾ പറയുന്നു. എന്നാൽ, നാരദാ, അതു ശരിയല്ല.
വാസുദേവേ ഭഗവതി പുരുഷാര്ഥപ്രദേ ഹരൌ । ഏതദ്ദാനഫലം വിപ്ര സര്വഥാ നഹി യുജ്യതേ
ബ്രാഹ്മണനേ, ഭഗവാൻ വാസുദേവനെന്ന ഹരിക്ക് ഈ ദാനം അർപ്പിച്ചാൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം മറ്റൊന്നിനാലും തുല്യപ്പെടുത്താൻ കഴിയില്ല.
യസ്യൈവ ദേവദേവസ്യ നാമാപി വിവശോ ഗൃണന് । സ്വകീയകര്മബന്ധീയഗുണാന്വിധുനുതേഽഞ്ജസാ
ദേവദേവനായ ആ ഭഗവാന്റെ നാമം അന്യോന്യമായി പോലും ഉച്ചരിച്ചാൽ, സ്വന്തം കർമബന്ധങ്ങളാൽ ഉണ്ടാകുന്ന ദോഷങ്ങൾ അതിവേഗം അകറ്റാൻ കഴിയുന്നു.
യത്ക്ലേശബന്ധഹാനായ സാംഖ്യയോഗാദിസാധനമ് । കുര്വതേ യതയോ നിത്യം ഭഗവത്യഖിലേശ്വരേ
ബാധകളുടെ ബന്ധനം അകറ്റാൻ സാംഖ്യയും യോഗവും പോലുള്ള മാർഗങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് യതികൾ എല്ലായ്പ്പോഴും ആഖിലേശ്വരനായ ഭഗവാനെ ധ്യാനിക്കുന്നു.
ന ചായം ഭഗവാനസ്മാനനുജഗ്രാഹ നാരദ । മായാമയം ച ഭോഗാനാമൈശ്വര്യം വ്യതനോത്പരമ്
എങ്കിലും, നാരദാ, ഈ ഭഗവാൻ ഞങ്ങളോടു ദയ കാണിച്ചില്ല; പകരം, മായയാൽ നിറഞ്ഞ അനുഭവങ്ങളും ഐശ്വര്യവും മാത്രമാണ് ഞങ്ങൾക്ക് നൽകിയതെന്ന് തോന്നുന്നു.
സര്വക്ലേശാധിഹേതും തദാത്മാനുസ്മൃതിമോഷണമ് । യം സാക്ഷാദ്ഭഗവാന് വിഷ്ണുഃ സര്വോപായവിദീശ്വരഃ
സർവ്വ ദുഃഖങ്ങളുടെ മൂലകാരണമായ ആത്മസ്മരണയുടെ നഷ്ടം നേരിട്ട് ഭഗവാൻ വിഷ്ണു തന്നെയാണ് ഉണ്ടാക്കിയതെന്ന് മനസ്സിലാക്കുന്നു.
യാഞ്ജാഛലേനാപഹൃതം സര്വസ്വം ദേഹശേഷകമ് । അപ്രാപ്താന്യോപായ ഈശഃ പാശൈര്വാരുണസംഭവൈഃ
ഒരു അപേക്ഷയുടെ പേരിൽ ഞങ്ങളുടെ എല്ലാം, ശരീരം പോലും, ഭഗവാൻ എടുത്തു; വേറേതെങ്കിലും വഴി ലഭിക്കാനായില്ലെങ്കിൽ, വരുൺപാശം ഉപയോഗിച്ചാണ് ഞങ്ങളെ ബന്ധിച്ചത്.
ബന്ധയിത്വാവമുച്യാപി ഗിരിദര്യാമിവാബ്രവീത് । അസാവിന്ദ്രോ മഹാമൂഢോ യസ്യ മന്ത്രീ ബൃഹസ്പതിഃ
ഞങ്ങളെ ബന്ധിച്ച് പിന്വാങ്ങിയ ശേഷം, ഒരു മലകുഴിയിൽ വിട്ട്, 'ബ്രഹസ്പതി മന്ത്രിയായ ഇന്ദ്രൻ വലിയ മൂടനാണ്' എന്ന് പറഞ്ഞു.
പ്രസന്നമിമമത്യര്ഥമയാചല്ലോകസമ്പദമ് । ത്രൈലോക്യമിദമൈശ്വര്യം കിയദേവാതിതുച്ഛകമ്
ഭഗവാൻ പ്രസന്നനായപ്പോൾ ഞാൻ നേടിയ ഈ ലോകസമ്പത്തും, ത്രിലോക ഐശ്വര്യവും, എത്ര ചെറുതും അർത്ഥശൂന്യവുമാണ്!
ആശിഷാം പ്രഭവം മുക്ത്വാ യോ മൂഢോ ലോകസമ്പദി । അസ്മത്പിതാമഹഃ ശ്രീമാന് പ്രഹ്ലാദോ ഭഗവത്പ്രിയഃ
സകല അനുഗ്രഹങ്ങളുടെ ഉറവിടം ഉപേക്ഷിച്ച് ലോകസമ്പത്തിൽ ആസ്വാദനം കാണുന്നവൻ മൂടനാണ്; ഭഗവാന്റെ പ്രിയനായ ഞങ്ങളുടെ പിതാമഹൻ പ്രഹ്ലാദൻ അങ്ങനെ ചെയ്തില്ല.
ദാസ്യം വവ്രേ വിഭോസ്തസ്യ സര്വലോകോപകാരകഃ । പിത്ര്യമൈശ്വര്യമതുലം ദീയമാനം ച വിഷ്ണുനാ
സകല ലോകങ്ങൾക്കും ഉപകാരിയായ പ്രഹ്ലാദൻ, വിഷ്ണു തനിക്കു അതുല്യമായ പിതൃഐശ്വര്യം നൽകുമ്പോഴും, ഭഗവാന്റെ ദാസ്യമാണ് തിരഞ്ഞെടുതത്.
പിതര്യുപരതേ വീരേ നൈവൈച്ഛദ്ഭഗവത്പ്രിയഃ । തസ്യാതുലാനുഭാവസ്യ സര്വലോകോപധീമതഃ
വീരനായ പിതാവ് മരിച്ചപ്പോൾ പോലും, ഭഗവാന്റെ പ്രിയനായ അവൻ അതിനെ ആഗ്രഹിച്ചില്ല; സർവ്വലോകങ്ങളുടെ ആശ്രയനായ അവന്റെ അതുല്യമായ വിവേകമാണ് അതിന് കാരണം.
അസ്മദ്വിധോ നാല്പപക്വേതരദോഷോഽവഗച്ഛതി । ഏവം ദൈത്യപതിഃ സോഽയം ബലിഃ പരമപൂജിതഃ
എന്നെ പോലെയുള്ള അല്പപുണ്യൻക്ക്, പരമപൂജ്യനായ ദൈത്യാധിപതി ബലിയുടെ മഹത്വം മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ല.
സുതലേ വര്തതേ യസ്യ ദ്വാരപാലോ ഹരിഃ സ്വയമ് । ഏകദാ ദിഗ്വിജയേ രാജാ രാവണോ ലോകരാവണഃ
അവൻ സുതലയിൽ വസിക്കുന്നു, അവന്റെ വാതിൽക്കാവൽക്കാരനായി ഹരിആണു; ഒരിക്കൽ ലോകത്തെ ഭീതിയിലാഴ്ത്തിയ രാജാവ് രാവണൻ ദിക്കുകൾ ജയിക്കാൻ പുറപ്പെട്ടു.
പ്രവിശന്സുതലേ യേന ഭക്താനുഗ്രഹകാരിണാ । പാദാങ്ഗുഷ്ഠേന പ്രക്ഷിപ്തോ യോജനായുതമത്ര ഹി
ഭക്തന്മാരോട് ദയയുള്ള ഭഗവാൻ, സുതലത്തിൽ പ്രവേശിച്ച രാവണനെ, തന്റെ പാദാംഗുലിയാൽ മാത്രം പത്ത് ആയിരം യോജന ദൂരം താഴേക്ക് തള്ളിയിട്ടു.
ഏവംഭൂതാനുഭാവോഽയം ബലിഃ സര്വസുഖൈകഭുക് । ആസ്തേ സുതലരാജസ്ഥോ ദേവദേവപ്രസാദതഃ
ഇങ്ങനെ മഹത്വം ഉള്ള ബലിയാണ് സകലസുഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, ദേവദേവന്റെ കൃപയാൽ സുതലരാജാവായി വസിക്കുന്നത്.
തലാതലാദിലോകവര്ണനേഽനന്തവര്ണനമ് ശ്രീനാരായണ ഉവാച തതോഽധസ്താദ്വിവരകം തലാതലമുദീരിതമ് । ദാനവേന്ദ്രോ മയോ നാമ ത്രിപുരാധിപതിര്മഹാന്
തലാതലാദി ലോകങ്ങളുടെ വിവരണം: ശ്രീനാരായണൻ പറഞ്ഞു—അതിനടുത്ത് താഴെ തലയ്ക്ക് തലയായി തലാതലം എന്ന ലോകം ഉണ്ട്, അവിടെ മഹാബലശാലിയായ ദാനവേന്ദ്രൻ, ത്രിപുരയുടെ അധിപൻ ആയ മയൻ വസിക്കുന്നു.
ത്രിലോക്യാഃ ശങ്കരേണായം പാലിതോ ദഗ്ധപൂസ്ത്രയഃ । ദേവദേവപ്രസാദാത്തു ലബ്ധരാജ്യസുഖാസ്പദഃ
തന്റെ മൂന്നു പുരങ്ങൾ ശങ്കരൻ ദഹിപ്പിച്ചെങ്കിലും, ഇപ്പോൾ ശങ്കരൻ തന്നെ അവനെ കാത്തുസൂക്ഷിക്കുന്നു; ദേവദേവന്റെ കൃപയാൽ അവൻ വീണ്ടും ത്രിലോക ഐശ്വര്യസുഖം അനുഭവിക്കുന്നു.
ആചാര്യോ മായിനാം സോഽയം നാനാമായാവിശാരദഃ । പൂജ്യതേ രാക്ഷസൈര്ഘോരൈഃ സര്വകാര്യസമൃദ്ധയേ
അവൻ മായാവിദ്യകളിൽ പ്രാവീണ്യം ഉള്ള മായാവിദ്യാധ്യാപകനാണ്; ഭയാനകമായ രാക്ഷസന്മാർ എല്ലാ കാര്യങ്ങൾ വിജയിപ്പിക്കാൻ അവനെ ആരാധിക്കുന്നു.
തതോഽധസ്താസ്തുവിഖ്യാതം മഹാതലമിതി സ്ഫുടമ് । സര്പാണാം കാദ്രവേയാണാം ഗണഃ ക്രോധവശോ മഹാന്
അതിനകത്ത് അറിയപ്പെടുന്ന മഹാതലമെന്ന ലോകം ഉണ്ട്. അവിടെ കോപഭരിതരായ വലിയ കാദ്രവേയ സർപ്പങ്ങൾ കൂട്ടമായി വസിക്കുന്നു.
അനേകശിരസാം വിപ്ര പ്രധാനാന്കീര്തയാമി തേ । കുഹകസ്തക്ഷകശ്ചൈവ സുഷേണഃ കാലിയസ്തഥാ
ഒരുപാട് തലകളുള്ള പ്രധാന സർപ്പന്മാരെ ഞാൻ നിന്നോട് പറയാം: കുഹകൻ, തക്ഷകൻ, സുഷേണൻ, കൂടാതെ കാലിയൻ.
മഹാഭോഗാ മഹാസത്ത്വാഃ ക്രൂരാഃ ക്രൂരസ്വജാതയഃ । പതത്രിരാജാധിപതേരുദ്വിഗ്നാഃ സര്വ ഏവ തേ
വലിയ വലിപ്പവും ശക്തിയും ഉള്ള ഇവർ ക്രൂരതയിൽ ജനിച്ചവരും, പക്ഷി രാജാവിന്റെ ഭയത്തിൽ എല്ലാവരും അലമുറയോടെയാണ്.
സ്വകലത്രാപത്യസുഹൃത്കുടുമ്ബസ്യ ച സങ്ഗതാഃ । പ്രമത്താ വിഹരന്ത്യേവ നാനാക്രീഡാവിശാരദാഃ
സ്വന്തം ഭാര്യമാരും മക്കളും സുഹൃത്തുക്കളും കുടുംബവും ഒത്തുചേർന്ന്, പലവിധ കളികളിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ഇവർ നിർഭയം സഞ്ചരിക്കുന്നു.
തതോഽധസ്താച്ച വിവരേ രസാതലസമാഹ്വയേ । ദൈതേയാ നിവസന്ത്യേവ പണയോ ദാനവാശ്ച യേ
അതിനകത്തേക്കും താഴെ, രസാതലമെന്ന വിളിപ്പേരുള്ള ഭാഗത്ത്, ദൈത്യന്മാരും പണിമാരും ദാനവന്മാരും താമസിക്കുന്നു.
നിവാതകവചാ നാമ ഹിരണ്യപുരവാസിനഃ । കാലേയാ ഇതി ച പ്രോക്താഃ പ്രത്യനീകാ ഹവിര്ഭുജാമ്
നിവാതകവചന്മാർ, ഹിരണ്യപുരവാസികൾ, കാലേയന്മാർ എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന ഇവർ യാഗം ചെയ്യുന്നവരുടെ ശത്രുക്കളാണ്.
മഹൌജസശ്ചോത്പത്ത്യൈവ മഹാസാഹസിനസ്തഥാ । സകലേശസ്യ ച ഹരേസ്തേജസാ ഹതവിക്രമാഃ
ജന്മത്തിൽ നിന്നുതന്നെ വലിയ ശക്തിയുള്ളവരും അതിക്രമികളുമാണ് ഇവർ, പക്ഷേ സർവ്വേശ്വരനായ ഹരിയുടെ തേജസ്സിൽ അവരുടെ വീര്യം ഒടുങ്ങിപ്പോയി.
ബിലേശയാ ഇവ സദാ വിവരേ നിവസന്തി ഹി । യേ വൈ വാഗ്ഭിഃ സരമയാ ശക്രദൂത്യാ നിരന്തരമ്
കുഴികളിൽ കഴിയുന്നവർപോലെ, ഇവർ എപ്പോഴും ആ ഗുഹയിൽ തന്നെ വസിക്കുന്നു; ഇന്ദ്രന്റെ ദൂതന്മാർ കഠിനമായ വാക്കുകൾ കൊണ്ട് ഇവരെ നിരന്തരം ഉപദ്രവിക്കുന്നു.
മന്ത്രവര്ണാഭിരസുരാസ്താഡിതാ ബിഭ്യതി സ്മ ഹ । തതോഽപ്യധസ്താത്പാതാലേ നാഗലോകാധിപാലകാഃ
മന്ത്രങ്ങളുടെ ശക്തിയിൽ അടിയറവുൾപ്പെടെ ഭയപ്പെട്ട ആ അസുരന്മാർ, അതിനേക്കാൾ താഴെ പാതാളത്തിൽ, നാഗലോകത്തിന്റെ രക്ഷിതാക്കൾ വസിക്കുന്നു.
വാസുകിപ്രമുഖാഃ ശങ്ഖഃ കുലികഃ ശ്വേത ഏവ ച । ധനഞ്ജയോ മഹാശങ്ഖോ ധൃതരാഷ്ട്രസ്തഥൈവ ച
വാസുകി, ശംഖൻ, കുലികൻ, ശ്വേതൻ, ധനഞ്ജയൻ, മഹാശംഖൻ, ധൃതരാഷ്ട്രൻ എന്നിവരാണ് അവിടുത്തെ പ്രധാനികൾ.