യത്രാഹിപ്രവരാണാം ച ശിരഃസ്ഥൈര്മണിരശ്മിഭിഃ । നിത്യം തമഃ പ്രബാധ്യേത സദാ പ്രസ്ഫുടകാന്തിഭിഃ
അവിടെ പ്രധാന നാഗങ്ങളുടെ തലയിൽ ഉള്ള രത്നങ്ങളുടെ കിരണങ്ങൾ കൊണ്ട് ഇരുണ്ടതെല്ലാം എപ്പോഴും അകറ്റപ്പെടുന്നു; അവിടെയെല്ലാം തെളിഞ്ഞ പ്രകാശമാണ്.
ന വാ ഏതേഷു വസതാം ദിവ്യൌഷധിരസായനൈഃ । രസാന്നപാനസ്നാനാദ്യൈര്നാധയോ ന ച വ്യാധയഃ
അവിടെ താമസിക്കുന്നവർക്ക് ദിവ്യൗഷധികളാലോ, രസായനങ്ങളാലോ, ഭക്ഷണം, പാനം, സ്നാനം മുതലായവയാലോ ഒരിക്കലും രോഗങ്ങളോ വേദനകളോ ഉണ്ടാകുന്നില്ല.
വലീപലിതജീര്ണത്വവൈവര്ണ്യസ്വേദഗന്ധതാഃ । അനുത്സാഹവയോഽവസ്ഥാ ന ബാധന്തേ കദാചന
വളിപ്പും ചാരനരയും വൃദ്ധതയും വർണ്ണക്ഷയവും വിയർപ്പും ദുർഗന്ധവും, ഉത്സാഹക്കുറവ് പോലുള്ള യൗവനക്ഷയവും അവരെ ഒരിക്കലും ബാധിക്കുന്നില്ല.
കല്യാണാനാം സദാ തേഷാം ന ച മൃത്യുഭയം കുതഃ । ഭഗവത്തേജസോഽന്യത്ര ചക്രാച്ചൈവ സുദര്ശനാത്
എപ്പോഴും ഭാഗ്യവാന്മാരായ അവർക്കു മരണമെന്ന ഭയം ഇല്ല; ഭഗവാന്റെ ദിവ്യപ്രഭയും സുദർശനചക്രവും ഒഴികെ മറ്റൊന്നും അവരെ ബാധിക്കില്ല.
യസ്മിന്പ്രവിഷ്ടേ ദൈതേയവധൂനാം ഗര്ഭരാശയഃ । പ്രായോ ഭയാത്പതന്ത്യേവ സ്രവന്തി ബ്രഹ്മപുത്രക
ബ്രഹ്മപുത്രാ, ആ ദാനവരുടെ ഭർത്താവൻ അകത്തു കടക്കുമ്പോൾ, ഭയത്താൽ അവരുടെ ഭാര്യമാരുടെ ഗർഭങ്ങൾ പലപ്പോഴും പുറത്തേക്ക് വീണു ഒഴുകിപ്പോകുന്നു.
അതലവിതലസുതലലോകവര്ണനമ് ശ്രീനാരായണ ഉവാച പ്രഥമേ വിവരേ വിപ്ര അതലാഖ്യേ മനോരമേ । മയപുത്രോ ബലോ നാമ വര്തതേഽഖര്വഗര്വകൃത്
ശ്രീനാരായണൻ പറഞ്ഞു: ആദ്യമായുള്ള ആ മനോഹരമായ ഗുഹയെ അതലമെന്നു വിളിക്കുന്നു. അവിടെ മായയുടെ മകൻ ബാലൻ എന്നവൻ അതിയായ അഭിമാനത്തോടെ വസിക്കുന്നു.
ഷണ്ണവത്യോ യേന സൃഷ്ടാ മായാഃ സര്വാര്ഥസാധികാഃ । മായാവിനോ യാശ്ച സദ്യോ ധാരയന്തി ച കാശ്ചന
അവൻ താനായി തൊണ്ണൂറ്റി ആറു വിധമായ മായാവിദ്യകൾ സൃഷ്ടിച്ചു, അവ എല്ലാം ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റാൻ കഴിവുള്ളവയാണ്. ചില മായാവികൾ അതിനെ ഉടനടി കൈവശമാക്കാനും കഴിയും.
ജൃമ്ഭമാണസ്യ യസ്യൈവ ബലസ്യ ബലശാലിനഃ । സ്ത്രീഗണാ ഉപപദ്യന്തേ ത്രയോലോകവിമോഹനാഃ
ആ ശക്തനായ ബാലൻ അകമ്പടി വലിച്ചുനീട്ടുമ്പോൾ, മൂന്നു ലോകത്തെയും ആകർഷിക്കുന്ന സ്ത്രീകൾ അവിടെ ഉദിക്കുന്നു.
പുംശ്ചല്യശ്ചൈവ സ്വൈരിണ്യഃ കാമിന്യശ്ചേതി വിശ്രുതാഃ । യാ വൈ ബിലായനം പ്രേഷ്ഠം പ്രവിഷ്ടം പുരുഷം രഹഃ
അവ സ്ത്രീകൾ പുരുഷന്മാരെ ആകർഷിക്കുന്നവരായി, സ്വതന്ത്രരായി, ആസ്വാദനപരരായി പ്രശസ്തരാണ്. അവർക്കു പ്രിയമായ പുരുഷൻ രഹസ്യമായി അവരുടെ ഗുഹയിൽ കടക്കുമ്പോൾ—
രസേന ഹാടകാഖ്യേന സാധയിത്വാ പ്രയത്നതഃ । സ്വവിലാസാവലോകാനുരാഗസ്മിതവിഗൂഹനൈഃ
ഹാടകമെന്നു വിളിക്കുന്ന ഒരു പ്രത്യേക മദ്യം നൽകി, കണ്ണോടികൾ, വിനോദങ്ങൾ, സ്നേഹഭാവം, ഒളിച്ചുനിൽക്കുന്ന പുഞ്ചിരികൾ എന്നിവകൊണ്ടും—
സംലാപവിഭ്രമാദ്യൈശ്ച രമയന്ത്യപി താഃ സ്ത്രിയഃ । യസ്മിന്നുപയുക്തേ ജനോ മനുതേ ബഹുധാ സ്വയമ്
സുന്ദരമായ സംഭാഷണങ്ങൾക്കും കാമഭാവമുള്ള കളികൾക്കും ഇടയിൽ, ആ സ്ത്രീകൾ അവനെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്നു. അങ്ങനെ ആസ്വദിച്ചവൻ പലവിധം ചിന്തിക്കാൻ തുടങ്ങുന്നു—
ഈശ്വരോഽഹമഹം സിദ്ധോ നാഗായുതബലോ മഹാന് । ആത്മാനം മന്യമാനഃ സന്മദാന്ധ ഇവ കഥ്യതേ
‘ഞാൻ തന്നെയാണ് ഈശ്വരൻ, ഞാൻ സിദ്ധൻ, ഞാൻ ആയിരം പാമ്പുകൾക്കു തുല്യമായ ശക്തിയുള്ളവൻ’ എന്നിങ്ങനെ അവൻ സ്വയം വിശ്വസിച്ച്, അഭിമാനത്തിൽ കണ്ണടച്ചവനായി മാറുന്നു.
ഏവം പ്രോക്താ സ്ഥിതിശ്ചാത്ര അതലസ്യ ച നാരദ । ദ്വിതീയവിവരസ്യാത്ര വിതലസ്യ നിബോധത
ഇങ്ങനെ അതലലോകത്തിന്റെ സ്ഥിതി വിശദീകരിച്ചു. നാരദാ, ഇനി രണ്ടാം ഗുഹയായ വിതലലോകത്തെ കുറിച്ച് കേൾക്കൂ.
ഭൂതലാധസ്തലേ ചൈവ വിതലേ ഭഗവാന്ഭവഃ । ഹാടകേശ്വരനാമായം സ്വപാര്ഷദഗണൈര്വൃതഃ
ഭൂമിയുടെ അടിയിൽ, വിതലലോകത്തിൽ, ഭഗവാൻ ഭവൻ ഹാടകേശ്വരൻ എന്ന പേരിൽ തന്റെ അനുചരന്മാരോടൊപ്പം വസിക്കുന്നു.
പ്രജാപതികൃതസ്യാപി സര്ഗസ്യ ബൃംഹണായ ച । ഭവാന്യാ മിഥുനീഭൂയ ആസ്തേ ദേവാധിപൂജിതഃ
പ്രജാപതി സൃഷ്ടിച്ച ലോകം വർദ്ധിപ്പിക്കാനായി, ഭവാനിയുമായി ഒന്നിച്ച് ദേവന്മാരുടെ ആരാധനയോടെ അവിടെയിരിക്കുന്നു.
ഭവയോര്വീര്യസമ്ഭൂതാ ഹാടകീ സരിദുത്തമാ । സമിദ്ധോ മരുതാ വഹ്നിരോജസാ പിബതീവ ഹി
ഭവനും ഭവാനിയും ഒന്നിച്ചപ്പോൾ അവിടെ ഹാടകി എന്ന ഉത്തമനദി ഉദിച്ചു. കാറ്റിന്റെയും അഗ്നിയുടെയും ശക്തിയിൽ ജ്വലിച്ചുകൊണ്ട്, ആ നദി എല്ലാം കുടിച്ചുപോകുന്നപോലെയാണ്.
തന്നിഷ്ഠ്യൂതം ഹാടകാഖ്യം സുവര്ണം ദൈത്യവല്ലഭമ് । ദൈത്യാങ്ഗനാ ഭൂഷണാര്ഹം സദാ തം ധാരയന്തി ഹി
അവിടെ നിന്നു ഒഴുകിയെത്തുന്ന ഹാടകമെന്ന സ്വർണ്ണം ദാനവർക്കു പ്രിയമാണ്. ദാനവസ്ത്രീകൾ അതിനെ അലങ്കാരമായി എപ്പോഴും ധരിക്കുന്നു.
തദ്ബിലാധസ്തലാത്പ്രോക്തം സുതലാഖ്യം ബിലേശ്വരമ് । പുണ്യശ്ലോകോ ബലിര്നാമാ ആസ്തേ വൈരോചനിര്മുനേ
ആ ഗുഹയുടെ അടിയിൽ സുതലമെന്നു വിളിക്കുന്ന ലോകം ഉണ്ട്. അവിടെ ദാനവരിൽ പ്രശസ്തനായ, വീരോചനന്റെ മകൻ ബാലി വസിക്കുന്നു.
മഹേന്ദ്രസ്യ ച ദേവസ്യ ചികീര്ഷുഃ പ്രിയമുത്തമമ് । ത്രിവിക്രമോഽപി ഭഗവാന് സുതലേ ബലിമാനയത്
മഹേന്ദ്രനു ഏറ്റവും പ്രിയമായ കാര്യം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, ഭഗവാൻ ത്രിവിക്രമൻ, ശക്തനായ ബാലിയെ സുതലലോകത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.
ത്രൈലോക്യലക്ഷ്മീമാക്ഷിപ്യ സ്ഥാപിതഃ കില ദൈത്യരാട് । ഇന്ദ്രാദിഷ്വപ്യലബ്ധാ യാ സാ ശ്രീസ്തമനുവര്തതേ
മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെയും ഐശ്വര്യം എടുത്ത്, ദാനവരാജാവിനെ അവിടെ സ്ഥാപിച്ചു. ഇന്ദ്രനും മറ്റുള്ളവർക്കും ലഭിക്കാത്ത ശ്രീദേവി അവനെ പിന്തുടരുന്നു.
തമേവ ദേവദേവേശമാരാധയതി ഭക്തിതഃ । വ്യപേതസാധ്വസോഽദ്യാപി വര്തതേ സുതലാധിപഃ
അവൻ സുതലലോകത്തിലെ രാജാവായി, ഭക്തിയോടെ ദേവദേവനെ ആരാധിക്കുന്നു. ഭയമൊന്നുമില്ലാതെ ഇന്നും അവിടെ വസിക്കുന്നു.
ഭൂമിദാനഫലം ഹ്യേതത്പാത്രഭൂതേഽഖിലേശ്വരേ । വര്ണയന്തി മഹാത്മാനോ നൈതദ്യുക്തം ച നാരദ
സകലത്തിന്റെ ഉടമയായ ഭഗവാൻ ദാനമേറ്റപ്പോൾ ഭൂമിദാനത്തിന്റെ ഫലം ഇതാണെന്ന് മഹാത്മാക്കൾ പറയുന്നു. എന്നാൽ, നാരദാ, അതു ശരിയല്ല.
വാസുദേവേ ഭഗവതി പുരുഷാര്ഥപ്രദേ ഹരൌ । ഏതദ്ദാനഫലം വിപ്ര സര്വഥാ നഹി യുജ്യതേ
ബ്രാഹ്മണനേ, ഭഗവാൻ വാസുദേവനെന്ന ഹരിക്ക് ഈ ദാനം അർപ്പിച്ചാൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം മറ്റൊന്നിനാലും തുല്യപ്പെടുത്താൻ കഴിയില്ല.
യസ്യൈവ ദേവദേവസ്യ നാമാപി വിവശോ ഗൃണന് । സ്വകീയകര്മബന്ധീയഗുണാന്വിധുനുതേഽഞ്ജസാ
ദേവദേവനായ ആ ഭഗവാന്റെ നാമം അന്യോന്യമായി പോലും ഉച്ചരിച്ചാൽ, സ്വന്തം കർമബന്ധങ്ങളാൽ ഉണ്ടാകുന്ന ദോഷങ്ങൾ അതിവേഗം അകറ്റാൻ കഴിയുന്നു.
യത്ക്ലേശബന്ധഹാനായ സാംഖ്യയോഗാദിസാധനമ് । കുര്വതേ യതയോ നിത്യം ഭഗവത്യഖിലേശ്വരേ
ബാധകളുടെ ബന്ധനം അകറ്റാൻ സാംഖ്യയും യോഗവും പോലുള്ള മാർഗങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് യതികൾ എല്ലായ്പ്പോഴും ആഖിലേശ്വരനായ ഭഗവാനെ ധ്യാനിക്കുന്നു.
ന ചായം ഭഗവാനസ്മാനനുജഗ്രാഹ നാരദ । മായാമയം ച ഭോഗാനാമൈശ്വര്യം വ്യതനോത്പരമ്
എങ്കിലും, നാരദാ, ഈ ഭഗവാൻ ഞങ്ങളോടു ദയ കാണിച്ചില്ല; പകരം, മായയാൽ നിറഞ്ഞ അനുഭവങ്ങളും ഐശ്വര്യവും മാത്രമാണ് ഞങ്ങൾക്ക് നൽകിയതെന്ന് തോന്നുന്നു.
സര്വക്ലേശാധിഹേതും തദാത്മാനുസ്മൃതിമോഷണമ് । യം സാക്ഷാദ്ഭഗവാന് വിഷ്ണുഃ സര്വോപായവിദീശ്വരഃ
സർവ്വ ദുഃഖങ്ങളുടെ മൂലകാരണമായ ആത്മസ്മരണയുടെ നഷ്ടം നേരിട്ട് ഭഗവാൻ വിഷ്ണു തന്നെയാണ് ഉണ്ടാക്കിയതെന്ന് മനസ്സിലാക്കുന്നു.
യാഞ്ജാഛലേനാപഹൃതം സര്വസ്വം ദേഹശേഷകമ് । അപ്രാപ്താന്യോപായ ഈശഃ പാശൈര്വാരുണസംഭവൈഃ
ഒരു അപേക്ഷയുടെ പേരിൽ ഞങ്ങളുടെ എല്ലാം, ശരീരം പോലും, ഭഗവാൻ എടുത്തു; വേറേതെങ്കിലും വഴി ലഭിക്കാനായില്ലെങ്കിൽ, വരുൺപാശം ഉപയോഗിച്ചാണ് ഞങ്ങളെ ബന്ധിച്ചത്.
ബന്ധയിത്വാവമുച്യാപി ഗിരിദര്യാമിവാബ്രവീത് । അസാവിന്ദ്രോ മഹാമൂഢോ യസ്യ മന്ത്രീ ബൃഹസ്പതിഃ
ഞങ്ങളെ ബന്ധിച്ച് പിന്വാങ്ങിയ ശേഷം, ഒരു മലകുഴിയിൽ വിട്ട്, 'ബ്രഹസ്പതി മന്ത്രിയായ ഇന്ദ്രൻ വലിയ മൂടനാണ്' എന്ന് പറഞ്ഞു.
പ്രസന്നമിമമത്യര്ഥമയാചല്ലോകസമ്പദമ് । ത്രൈലോക്യമിദമൈശ്വര്യം കിയദേവാതിതുച്ഛകമ്
ഭഗവാൻ പ്രസന്നനായപ്പോൾ ഞാൻ നേടിയ ഈ ലോകസമ്പത്തും, ത്രിലോക ഐശ്വര്യവും, എത്ര ചെറുതും അർത്ഥശൂന്യവുമാണ്!