തത്ത്വജ്ഞാനരസോപേതം സര്വേഷാമുത്തമോത്തമമ് । ധര്മശാസ്ത്രസമം പുണ്യം വേദാര്ഥേനോപബൃംഹിതമ്
തത്ത്വജ്ഞാനത്തിന്റെ സാരമുള്ളതും, എല്ലാവർക്കുമുള്ള ഏറ്റവും ഉത്തമമായതും, ധർമ്മശാസ്ത്രത്തിന് തുല്യമായ പുണ്യവും, വേദാർത്ഥം നിറഞ്ഞതുമായതാണ് ഇത്.
വൃത്രാസുരവധോപേതം നാനാഖ്യാനകഥായുതമ് । ബ്രഹ്മവിദ്യാനിധാനം തു സംസാരാര്ണവതാരകമ്
വൃത്രാസുരവധത്തിന്റെ കഥയും, അനേകം കഥകളും അടങ്ങിയതും, ബ്രഹ്മവിദ്യയുടെ നിധിയും, സംസാരസമുദ്രം കടക്കാനുള്ള പാരും ഇതാണ്.
ഗൃഹാണ ത്വം മഹാഭാഗ യോഗ്യോഽസി മതിമത്തരഃ । പുണ്യം ഭാഗവതം നാമ പുരാണം പുരുഷര്ഷഭ
മഹാഭാഗവ, നീ ഇതു സ്വീകരിക്കണം; നീ അത്യന്തം യോഗ്യനും ബുദ്ധിമാനുമാണ്; പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ, ഈ പുണ്യമുള്ള പുരാണം ഭാഗവതം എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
അഷ്ടാദശസഹസ്രാണാം ശ്ലോകാനാം കുരു സംഗ്രഹമ് । അജ്ഞാനനാശനം ദിവ്യം ജ്ഞാനഭാസ്കരബോധകമ്
പതിനെട്ടായിരം ശ്ലോകങ്ങൾ ഉള്ളതിന്റെ സംഗ്രഹം നീ ഒരുക്കണം; അതു അജ്ഞാനം നശിപ്പിക്കുന്നതും, ദിവ്യവും, ജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രകാശം ഉണർത്തുന്നതുമാണ്.
സുഖദം ശാന്തിദം ധന്യം ദീര്ഘായുഷ്യകരം ശിവമ് । ശൃണ്വതാം പഠതാം ചേദം പുത്രപൌത്രവിവര്ധനമ്
ഇത് സന്തോഷവും, ശാന്തിയും, ഐശ്വര്യവും, ദീർഘായുസും, മംഗളവും നൽകുന്നു; കേൾക്കുന്നവർക്കും വായിക്കുന്നവർക്കും പുത്രപൗത്രങ്ങൾ വർധിപ്പിക്കുന്നു.
ശിഷ്യോഽയം മമ ധര്മാത്മാ ലോമഹര്ഷണസമ്ഭവഃ । പഠിഷ്യതി ത്വയാ സാര്ധം പുരാണീം സംഹിതാം ശുഭാമ്
ഇവൻ എന്റെ ശിഷ്യനും, ധാർമ്മികനും, ലോമഹർഷണന്റെ പുത്രനുമാണ്; അവൻ നിന്നോടൊപ്പം ഈ ശുഭമായ പുരാണസംഹിത വായിക്കും.
സൂത ഉവാച ഇത്യുക്തം തേന പുത്രായ മഹ്യം ച കഥിതം കില । മയാ ഗൃഹീതം തത്സര്വം പുരാണം ചാതിവിസ്തരമ്
സൂതൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ അവൻ തന്റെ മകനോടും എനിക്കുമാണ് ഇത് പറഞ്ഞത്; ഞാൻ ആ വിശാലമായ പുരാണം മുഴുവൻ ഏറ്റുവാങ്ങി.
ശുകോഽധീത്യ പുരാണം തു സ്ഥിതോ വ്യാസാശ്രമേ ശുഭേ । ന ലേഭേ ശര്മ ധര്മാത്മാ ബ്രഹ്മാത്മജ ഇവാപരഃ
ശുകൻ പുരാണം പഠിച്ചു, വ്യാസന്റെ ശുഭമായ ആശ്രമത്തിൽ വസിച്ചു; എന്നാൽ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ മറ്റൊരു പുത്രനെപ്പോലെ, ആ ധാർമ്മികൻ സമാധാനം കണ്ടെത്തിയില്ല.
ഏകാന്തസേവീ വികലഃ സ ശൂന്യ ഇവ ലക്ഷ്യതേ । നാത്യന്തഭോജനാസക്തോ നോപവാസരതസ്തഥാ
ഏകാന്തത്തിൽ കഴിയുന്നവൻ വിഷാദഭരിതനായി, ശൂന്യമായവനെന്നപോലെ തോന്നുന്നു. അവൻ അത്യധികം ഭക്ഷണത്തിൽ ആസ്വാദനമില്ല, ഉപവാസത്തിൽ ആസ്വാദനമില്ല.
ചിന്താവിഷ്ടം ശുകം ദൃഷ്ട്വാ വ്യാസഃ പ്രാഹ സുതം പ്രതി । കിം പുത്ര ചിന്ത്യതേ നിത്യം കസ്മാദ്വ്യഗ്രോഽസി മാനദ
ശുകൻ ആലോചനയിൽ മുഴുകിയിരിക്കുന്നതിനെ കണ്ടു, വ്യാസൻ മകനോടു പറഞ്ഞു: 'എന്താണ് നീ എല്ലായ്പ്പോഴും ചിന്തിക്കുന്നത്, മകനേ? എന്തുകൊണ്ടാണ് നീ ഇങ്ങനെ അശാന്തനായി ഇരിക്കുന്നത്?'
ആസ്സേ ധ്യാനപരോ നിത്യമൃണഗ്രസ്ത ഇവാധനഃ । കാ ചിന്താ വര്തതേ പുത്ര മയി താതേ തു തിഷ്ഠതി
നീ എല്ലായ്പ്പോഴും ധ്യാനത്തിൽ ആകുലനായി ഇരിക്കുന്നു, കടംകയറിയ ദരിദ്രനെന്നപോലെ. മകനേ, അച്ഛൻ കൂടെ ഇരിക്കുമ്പോൾ എങ്ങനെയാണ് ഈ ചിന്ത നിനക്കുണ്ടാകുന്നത്?
സുഖം ഭുംക്ഷ്വ യഥാകാമം മുഞ്ച ശോകം മനോഗതമ് । ജ്ഞാനം ചിന്തയ ശാസ്ത്രോക്തം വിജ്ഞാനേ ച മതിം കുരു
നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളതുപോലെ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കൂ, മനസ്സിലുള്ള ദുഃഖം ഉപേക്ഷിക്കൂ. ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പഠിച്ച ജ്ഞാനം ആലോചിക്കൂ, മനസ്സിനെ വിജ്ഞാനത്തിലേക്ക് തിരിപ്പിക്കൂ.
ന ചേന്മനസി തേ ശാന്തിര്വചസാ മമ സുവ്രത । ഗച്ഛ ത്വം മിഥിലാം പുത്ര പാലിതാം ജനകേന ഹ
എന്റെ വാക്കുകളിൽ നിന്നു നിന്റെ മനസ്സിൽ സമാധാനം ഉണ്ടാകുന്നില്ലെങ്കിൽ, ധർമ്മനിഷ്ഠനായ മകനേ, നീ ജനകൻ ഭരിക്കുന്ന മിഥിലയിൽ പോകൂ.
സ തേ മോഹം മഹാഭാഗ നാശയിഷ്യതി ഭൂപതിഃ । ജനകോ നാമ ധര്മാത്മാ വിദേഹഃ സത്യസാഗരഃ
ഭാഗ്യശാലിയേ, ആ രാജാവ് നിന്റെ മോഹം നീക്കിത്തരും. സത്യസമുദ്രനായ, ധർമ്മാത്മാവായ ജനകൻ എന്ന രാജാവ് അവിടെയാണ്.
തം ഗത്വാ നൃപതിം പുത്ര സന്ദേഹം സ്വം നിവര്തയ । വര്ണാശ്രമാണാം ധര്മാംസ്ത്വം പൃച്ഛ പുത്ര യഥാതഥമ്
മകനേ, നീ ആ രാജാവിനെ സമീപിച്ച് നിന്റെ സംശയങ്ങൾ നീക്കൂ. വർണ്ണാശ്രമങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ ധർമ്മങ്ങൾ അവനോടു ചോദിക്കൂ.
ജീവന്മുക്തഃ സ രാജര്ഷിര്ബഹ്മജ്ഞാനമതിഃ ശുചിഃ । തഥ്യവക്താതിശാന്തശ്ച യോഗീ യോഗപ്രിയഃ സദാ
ആ രാജർഷി ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോക്ഷം നേടിയവനാണ്, മനസ്സിൽ ശുദ്ധിയുള്ളവൻ, ബ്രഹ്മജ്ഞാനത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ. സത്യവാദിയും അത്യന്തം ശാന്തനും എന്നും യോഗത്തിൽ ലീനനുമാണ്.
സൂത ഉവാച തച്ഛ്രുത്വാ വചനം തസ്യ വ്യാസസ്യാമിതതേജസഃ । പ്രത്യുവാച മഹാതേജാഃ ശുകശ്ചാരണിസമ്ഭവഃ
സൂതൻ പറഞ്ഞു: അതുല്യമായ തേജസ്സുള്ള വ്യാസന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, മഹത്തായ തേജസ്സോടെ അരണിയിൽ നിന്നു ജനിച്ച ശുകൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.
ദമ്ഭോഽയം കില ധര്മാത്മന്ഭാതി ചിത്തേ മമാധുനാ । ജീവന്മുക്തോ വിദേഹശ്ച രാജ്യം ശാസ്തി മുദാന്വിതഃ
ധർമ്മനിഷ്ഠനായവനേ, ഇപ്പോൾ എന്റെ മനസ്സിൽ ഇതെല്ലാം കപടമെന്നപോലെ തോന്നുന്നു: ജീവന്മുക്തനായ വിഡേഹൻ സന്തോഷത്തോടെ രാജ്യം ഭരിക്കുന്നു.
വന്ധ്യാപുത്ര ഇവാഭാതി രാജാസൌ ജനകഃ പിതഃ । കുര്വന് രാജ്യം വിദേഹഃ കിം സന്ദേഹോഽയം മമാദ്ഭുതഃ
വന്ധ്യയുടെ മകനെന്നപോലെ ആ രാജാവ് ജനകൻ തോന്നുന്നു; വിഡേഹൻ രാജ്യം ഭരിക്കുന്നു—ഇത് എങ്ങനെയാണ്? ഈ സംശയം എനിക്ക് അതിശയകരമാണ്.
ദ്രഷ്ടുമിച്ഛാമ്യഹം ഭൂപം വിദേഹം നൃപസത്തമമ് । കഥം തിഷ്ഠതി സംസാരേ പദ്മപത്രമിവാമ്ഭസി
ഞാൻ ആ രാജാവായ വിഡേഹനെ, രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായി കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; എങ്ങനെയാണ് അവൻ ലോകത്തിൽ താമസിക്കുമ്പോഴും ജലത്തിലെ താമരയിലുപോലെ അശ്ലിഷ്ടനായി ഇരിക്കുന്നത്?
സന്ദേഹോഽയം മഹാംസ്താത വിദേഹേ പരിവര്തതേ । മോക്ഷഃ കിം വദതാം ശ്രേഷ്ഠ സൌഗതാനാമിവാപരഃ
അച്ഛനേ, വിഡേഹനെക്കുറിച്ച് എനിക്ക് വലിയ സംശയമുണ്ട്: മോക്ഷം ബൗദ്ധന്മാരുടെ liberation പോലെയാണോ, അല്ലെങ്കിൽ വേറേതാണോ?
കഥം ഭുക്തമഭുക്തം സ്യാദകൃതം ച കൃതം കഥമ് । വ്യവഹാരഃ കഥം ത്യാജ്യ ഇന്ദ്രിയാണാം മഹാമതേ
ഭക്ഷിച്ചതു എങ്ങനെ ഭക്ഷിക്കാത്തതാവും, ചെയ്യാത്തതു എങ്ങനെ ചെയ്തതാവും? മഹാമനസ്സുള്ളവനേ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളോട് ഉള്ള ബന്ധം എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കണം?
മാതാ പുത്രസ്തഥാ ഭാര്യാ ഭഗിനീ കുലടാ തഥാ । ഭേദാഭേദഃ കഥം ന സ്യാദ്യദ്യേതന്മുക്തതാ കഥമ്
അമ്മ, മകൻ, ഭാര്യ, സഹോദരി, ഒരു പരസ്യസ്ത്രി—ഇവരിൽ വ്യത്യാസമോ അവ്യത്യാസമോ എങ്ങനെയാണ് ഇല്ലാത്തത്? അങ്ങനെ ആണെങ്കിൽ മോക്ഷം എന്താണ്?
കടു ക്ഷാരം തഥാ തീക്ഷ്ണാം കഷായം മിഷ്ടമേവ ച । രസനാ യദി ജാനാതി ഭുംക്തേ ഭോഗാനനുത്തമാന്
നാവിന് കയ്പ്, ഉപ്പു, കഠിനം, കഷായം, മധുരം എന്നിവ അറിയാമെങ്കിൽ, അതിനാൽ അത്യുത്തമമായ ആസ്വാദനങ്ങൾ അനുഭവിക്കാം.
ശീതോഷ്ണുസുഖദുഃഖാദിപരിജ്ഞാനം യദാ ഭവേത് । മുക്തതാ കീദൃശീ താത സന്ദേഹോഽയം മമാദ്ഭുതഃ
തണുപ്പ്, ചൂട്, സന്തോഷം, ദുഃഖം എന്നിവയുടെ പരിചയം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ, അച്ഛനേ, അങ്ങനെയുള്ള മോക്ഷം എങ്ങനെയാണ്? ഈ സംശയം എനിക്ക് അതിശയകരമാണ്.
ശത്രുമിത്രപരിജ്ഞാനം വൈരം പ്രീതികരം സദാ । വ്യവഹാരേ പരേ തിഷ്ഠന്കഥം ന കുരുതേ നൃപഃ
ശത്രുവിനെയും സുഹൃത്തിനെയും തിരിച്ചറിയുന്നുവെങ്കിൽ, വൈരം സ്നേഹം എന്നിവ എന്നും മനസ്സിലുണ്ടെങ്കിൽ, ലോകവ്യവഹാരത്തിൽ കഴിയുമ്പോൾ രാജാവ് അവയെ എങ്ങനെ പ്രവർത്തിപ്പിക്കാതെ ഇരിക്കുന്നു?
ചൌരം വാ താപസം വാപി സമാനം മന്യതേ കഥമ് । അസമാ യദി ബുദ്ധിഃ സ്യാന്മുക്തതാ തര്ഹി കീദൃശീ
ഒരു കള്ളനെയും ഒരു തപസ്സുകാരനെയും ഒരുപോലെ കാണാൻ എങ്ങനെ കഴിയും? വിവേകം ഇല്ലെങ്കിൽ അതെന്ത് മോക്ഷം ആകും?
ദൃഷ്ടപൂര്വോ ന മേ കശ്ചിജ്ജീവന്മുക്തശ്ച ഭൂപതിഃ । ശങ്കേയം മഹതീ താത ഗൃഹേ മുക്തഃ കഥം നൃപഃ
ജീവന്നിലവിൽ മോക്ഷം നേടിയ രാജാവിനെ ഞാൻ ഒരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ല, രാജാവേ. വീട്ടിൽ കഴിയുന്ന രാജാവിന് മോക്ഷം എങ്ങനെ സാധിക്കും എന്നതിൽ എനിക്ക് വലിയ സംശയമുണ്ട്.
ദിദൃക്ഷാ മഹതീ ജാതാ ശ്രുത്വാ തം ഭൂപതിം തഥാ । സന്ദേഹവിനിവൃത്ത്യര്ഥം ഗച്ഛാമി മിഥിലാം പ്രതി
അവനെക്കുറിച്ച് കേട്ടപ്പോൾ ആ രാജാവിനെ കാണാനുള്ള വലിയ ആഗ്രഹം എനിക്കുണ്ടായി. എന്റെ സംശയം മാറാൻ ഞാൻ മിഥിലയിലേക്ക് പോകും.
ശുകസ്യ രാജമന്ദിരപ്രവേശവര്ണനമ് സൂത ഉവാച ഇത്യുക്ത്വാ പിതരം പുത്രഃ പാദയോഃ പതിതഃ ശുകഃ । ബദ്ധാഞ്ജലിരുവാചേദം ഗന്തുകാമോ മഹാമനാഃ
സൂതൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ പിതാവിനോട് പറഞ്ഞ്, മഹാത്മാവായ ശുകൻ അച്ഛന്റെ കാലിൽ വീണു, കൈകൂപ്പി യാത്രയാകാൻ മനസ്സോടെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.