കാര്ത്സ്ന്യേന സഹ ഭുഞ്ജീത കാലം തം വത്സരം വിദുഃ । സംവത്സരം പരിവത്സരമിഡാവത്സരമേവ ച
പൂർണ്ണമായും അനുഭവിച്ചാൽ, ആ സമയത്തെ സംവത്സരം എന്നു അറിയപ്പെടുന്നു. സംവത്സരം, പരിവത്സരം, ഇടാവത്സരം,
അനുവത്സരമിദ്വത്സരമിതി പഞ്ചകമീരിതമ് । ഭാനോര്മാന്ദ്യശൈഘ്ര്യസമഗതിഭിഃ കാലവിത്തമൈഃ
അനുവത്സരം, ഇട്വത്സരം — ഇങ്ങനെ അഞ്ചു പേരുകൾ പറയപ്പെടുന്നു. സൂര്യന്റെ മന്ദഗതിയും വേഗതയും സമഗതിയും അനുസരിച്ച് കാലത്തെ അറിയുന്നവർ ഇങ്ങനെ പറയുന്നു.
ഏവം ഭാനോര്ഗതിഃ പ്രോക്താ ചന്ദ്രാദീനാം നിബോധത । ഏവം ചന്ദ്രോഽര്കരശ്മിഭ്യോ ലക്ഷയോജനമൂര്ധ്വതഃ
ഇങ്ങനെ സൂര്യന്റെ ഗതി വിവരിച്ചു. ഇനി ചന്ദ്രനും മറ്റുള്ളവരും എങ്ങനെ സഞ്ചരിക്കുന്നു എന്ന് കേൾക്കൂ. ചന്ദ്രൻ സൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളിൽ നിന്ന് ഒരു ലക്ഷം യോജന ഉയരത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു.
ഉപലഭ്യമാനോ മിത്രസ്യ സംവത്സരഭുജിം ച സഃ । പക്ഷാഭ്യാം ചൌഷധീനാഥോ ഭുങ്ക്തേ മാസഭുജിം ച സഃ
അത് ദൃശ്യമായിരിക്കുമ്പോൾ, മിത്രനോടൊപ്പം സംവത്സരം അനുഭവിക്കുന്നു. രണ്ട് പക്ഷങ്ങളാൽ ഔഷധികളെ അനുഭവിക്കുന്നു, മാസങ്ങളാൽ അവയെ അനുഭവിക്കുന്നു.
സപാദമാഭ്യാം ദിവസഭുക്തിം പക്ഷഭുജിം ചരേത് । ഏവം ശീഘ്രഗതിഃ സോമോ ഭുങ്ക്തേ നൂനം ഭചക്രകമ്
കാൽപാദം കൂടിയ രണ്ടുപക്ഷങ്ങളാൽ, ദിവസങ്ങളെ അനുഭവിക്കുന്നു, പക്ഷങ്ങളാൽ അനുഭവിക്കുന്നു; ഇങ്ങനെ വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ചന്ദ്രൻ ഭചക്രം ഉറപ്പായും അനുഭവിക്കുന്നു.
പൂര്യമാണകലാഭിശ്ചാമരാണാം പ്രീതിമാവഹന് । ക്ഷീയമാണകലാഭിശ്ച പിതൄണാം ചിത്തരഞ്ജകഃ
ചന്ദ്രന്റെ കലകൾ വളരുമ്പോൾ, അതു ദേവന്മാർക്ക് സന്തോഷം നൽകുന്നു; കലകൾ കുറയുമ്പോൾ, പിതൃകൾക്ക് ആനന്ദം നൽകുന്നു.
അഹോരാത്രാണി തന്വാനഃ പൂര്വാപരസുഘസ്രകൈഃ । സര്വജീവനികായസ്യ പ്രാണോ ജീവഃ സ ഏവ ഹി
പൂർവ്വവും പരവും എന്നിങ്ങനെ മനോഹരമായ പുഷ്പമാലകളാൽ, അഹോരാത്രങ്ങൾ വർദ്ധിപ്പിച്ചുകൊണ്ട്, അതാണ് എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളുടെയും പ്രാണനും ജീവനും.
ഭുങ്ക്തേ ചൈകൈകനക്ഷത്രം മുഹൂര്തത്രിംശതാ വിഭുഃ । സ ഏവ ഷോഡശകലഃ പുരുഷോഽനാദിസത്തമഃ
അത് ഓരോ നക്ഷത്രവും മുപ്പതു മുഹൂർത്തം വീതം അനുഭവിക്കുന്നു; അതാണ് പതിനാറു കലകളുള്ള പുരുഷൻ, ആദികാലത്തേയും ഉത്തമനുമാണ്.
മനോമയോഽപ്യന്നമയോഽമൃതധാമാ സുധാകരഃ । ദേവപിതൃമനുഷ്യാദിസരീസൃപസവീരുധാമ്
മനസും അന്നവും കൊണ്ടുള്ളത്, അമൃതത്തിന്റെ ആസ്ഥാനം, ചന്ദ്രൻ ദേവന്മാർക്കും പിതൃകൾക്കും മനുഷ്യർക്കും സർപ്പങ്ങൾക്കും വൃക്ഷങ്ങൾക്കും അമൃതം നൽകുന്നവനാണ്.
പ്രാണാപ്യായനശീലത്വാത്സ സര്വമയ ഉച്യതേ । തതോ ഭചക്രം ഭ്രമതി യോജനാനാം ത്രിലക്ഷതഃ
പ്രാണനെ പോഷിപ്പിക്കുന്നതുകൊണ്ട് അതിനെ സർവ്വവ്യാപിയായവൻ എന്നു പറയുന്നു. അതിന് ശേഷം ഭചക്രം മൂന്നു ലക്ഷം യോജന ദൂരം ചുറ്റുന്നു.
മേരുപ്രദക്ഷിണേനൈവ യോജിതം ചേശ്വരേണ തു । അഷ്ടാവിംശതിസംഖ്യാനി ഗണിതാനി സഹാഭിജിത്
മേരുപർവതം ചുറ്റുന്നതിലൂടെ, അതു ഈശ്വരൻ സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു. അഭിജിത് ഉൾപ്പെടെ ഇരുപത്തിയെട്ട് എണ്ണം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
തതഃ ശുക്രോ ദ്വിലക്ഷേണ യോജനാനാമഥോപരി । പുരഃ പശ്ചാത്സഹൈവാസാവര്കസ്യ പരിവര്തതേ
അതിനുശേഷം ശുക്രൻ അതിനുമുകളിൽ രണ്ടുലക്ഷം യോജന ദൂരം ഉയരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; അത് സൂര്യനോടൊപ്പം മുന്നിലും പിന്നിലും സഞ്ചരിക്കുന്നു.
ശീഘ്രമന്ദസമാനാഭിര്ഗതിഭിര്വിചരന്വിഭുഃ । ലോകാനാമനുകൂലോഽയം പ്രായഃ പ്രോക്തഃ ശുഭാവഹഃ
വേഗതയിലും മന്ദഗതിയിലും സമമായ് സഞ്ചരിക്കുന്ന ഈ ഗ്രഹം ലോകങ്ങൾക്ക് സാധാരണയായി അനുകൂലവും ശുഭഫലദായകവുമാണ് എന്ന് പറയുന്നു.
വൃഷ്ടിവിഷ്ടമ്ഭശമനോ ഭാര്ഗവഃ സര്വദാ മുനേ । ശുക്രാദ് ബുധഃ സമാഖ്യാതോ യോജനാനാം ദ്വിലക്ഷതഃ
മഹർഷേ, ഭൃഗുപുത്രൻ ആയ ശുക്രൻ എപ്പോഴും വരൾച്ച അകറ്റുന്നു. ശുക്രനിൽ നിന്ന് ഇരുനൂറ്റി ആയിരം യോജന ദൂരത്തിൽ ആഗ്രഹം 'ബുധൻ' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
ശീഘ്രമന്ദസമാനാഭിര്ഗതിഭിഃ ശുക്രവത്സദാ । യദാര്കാദ്വ്യതിരിച്യേത സൌമ്യഃ പ്രായേണ തത്ര തു
ശുക്രന്റെ പോലെ തന്നെ എപ്പോഴും സമാനമായ വേഗതയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ബുധൻ, സൂര്യനെ കടന്നുചെല്ലുമ്പോൾ സാധാരണയായി ആ ദൂരത്തിലാണ്.
അതിവാതാഭ്രപാതാനാം വൃഷ്ട്യാദിഭയസൂചകഃ । ഉപരിഷ്ഠാത്തതോ ഭൌമോ യോജനാനാം ദ്വിലക്ഷതഃ
അതിയായ കാറ്റും, മേഘങ്ങൾ വീഴുന്നതും, മഴയും ഉണ്ടാകുമെന്ന ഭയം സൂചിപ്പിക്കുന്ന ഭൗമൻ അതിനുമുകളിൽ ഇരുനൂറ്റി ആയിരം യോജന ദൂരത്തിലാണ്.
പക്ഷൈസ്ത്രിഭിസ്ത്രിഭിഃ സോഽയം ഭുങ്ക്തേ രാശീനഥൈകശഃ । ദ്വാദശാപി ച ദേവര്ഷേ യദി വക്രോ ന ജായതേ
ദേവർഷേ, ഭൗമൻ ഓരോ രാശിയിലും മൂന്ന് പക്ഷം വീതം സഞ്ചരിക്കുന്നു. വക്രഗതിയിലാകാതിരുന്നാൽ അവൻ പന്ത്രണ്ടു രാശികളും ഒന്നു പോലെ കടന്നുപോകുന്നു.
പ്രായേണാശുഭകൃത്സോഽയം ഗ്രഹൌഘാനാം ച സൂചകഃ । നതോ ദ്വിലക്ഷമാനേന യോജനാനാം ച ഗീഷ്പതിഃ
സാധാരണയായി ഈ ഗ്രഹം അശുഭഫലദായകനാണ് എന്നും ഗ്രഹങ്ങളുടെ കൂട്ടത്തിൽ ഒരു സൂചനയാണെന്നും പറയുന്നു. അതിന് താഴെ ഇരുനൂറ്റി ആയിരം യോജന ദൂരത്തിൽ വാക്കിന്റെ അധിപൻ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ഏകൈകസ്മിന്നഥോ രാശൌ ഭുങ്ഗേ സംവത്സരം ചരന് । യദി വക്രോ ഭവേന്നൈവാനുകൂലോ ബ്രഹ്മവാദിനാമ്
അവൻ ഓരോ രാശിയിലും ഒരു വർഷം വീതം സഞ്ചരിക്കുന്നു. വക്രഗതിയിലാകാതിരുന്നാൽ ബ്രഹ്മജ്ഞാനികൾക്ക് അനുകൂലനല്ല.
തതഃ ശനൈശ്ചരോ ഘോരോ ലക്ഷദ്വയപരോ മിതഃ । യോജനൈഃ സൂര്യപുത്രോഽയം ത്രിംശന്മാസൈഃ പരിഭ്രമന്
അതിനുശേഷം ഭയാനകനായ ശനിശ്ചരൻ വരുന്നു. സൂര്യനിൽ നിന്ന് ഇരുനൂറ്റി ആയിരം യോജന ദൂരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഈ സൂര്യപുത്രൻ മുപ്പത് മാസം കൊണ്ട് തന്റെ വലയം പൂർത്തിയാക്കുന്നു.
ഏകൈകരാശൌ പര്യേതി സര്വാന് രാശീന്മഹാഗ്രഹഃ । സര്വേഷാമശുഭോ മന്ദഃ പ്രോക്തഃ കാലവിദാം വരൈഃ
ഈ മഹാഗ്രഹം ഓരോ രാശിയിലും ഒറ്റയടിക്ക് സഞ്ചരിക്കുന്നു. കാലത്തെ അറിയുന്ന മഹാന്മാർക്ക് അനുസരിച്ച് മന്ദൻ എല്ലാവർക്കും അശുഭഫലദായകനാണ്.
തത ഉത്തരതഃ പ്രോക്തമേകാദശസുലക്ഷകൈഃ । യോജനൈഃ പരിസംഖ്യാതം സപ്തര്ഷീണാം ച മണ്ഡലമ്
അതിനുശേഷം, കൂടുതൽ വടക്കോട്ട്, പതിനൊന്നു ലക്ഷം യോജന ദൂരം അളവിൽ സപ്തർഷിമണ്ഡലം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു എന്ന് പറയുന്നു.
ധ്രുവമണ്ഡലസംസ്ഥാനവര്ണനമ് ശ്രീനാരായണ ഉവാച അഥര്ഷിമണ്ഡലാദൂര്ധ്വം യോജനാനാം പ്രമാണതഃ । ലക്ഷൈസ്ത്രയോദശമിതൈഃ പരമം വൈഷ്ണവം പദമ്
ശ്രീനാരായണൻ പറഞ്ഞു: സപ്തർഷിമണ്ഡലത്തിന് മുകളിൽ പതിമൂന്നു ലക്ഷം യോജന അളവിൽ പരമമായ വൈഷ്ണവപദം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
മഹാഭാഗവതഃ ശ്രീമാന് വര്തതേ ലോകവന്ദിതഃ । ഔത്താനപാദിരിന്ദ്രേണ വഹ്നിനാ കശ്യപേന ച
അവിടെ മഹാഭാഗവതനും ലോകങ്ങൾ വന്ദിക്കുന്ന ധ്രുവനും, ഔത്താനപാദൻ, ഇന്ദ്രൻ, അഗ്നി, കശ്യപൻ എന്നിവരും വസിക്കുന്നു.
ധര്മേണ സഹ ചൈവാസ്തേ സമകാലയുജാ ധ്രുവഃ । ബഹുമാനം ദക്ഷിണതഃ കുര്വദ്ഭിഃ പ്രേക്ഷകൈഃ സദാ
ധർമ്മനോടൊപ്പം, തുല്യപ്രായനായ ധ്രുവൻ അവിടെ സ്ഥിരമായി വസിക്കുന്നു. ദക്ഷിണഭാഗത്ത് നിന്ന് നോക്കുന്നവർ എപ്പോഴും അവനോട് വലിയ ആദരം കാണിക്കുന്നു.
ആജീവ്യഃ കല്പജീവിനാമുപാസ്തേ ഭഗവത്പദമ് । ജ്യോതിര്ഗണാനാം സര്വേഷാം ഗ്രഹനക്ഷത്രഭാദിനാമ്
കല്പം ജീവിക്കുന്നവർക്കും ആരാധ്യനായ ധ്രുവൻ, എല്ലാ ജ്യോതിർഗണങ്ങളും ഗ്രഹങ്ങളും നക്ഷത്രങ്ങളും കൂടെ, ഭഗവാന്റെ പാദങ്ങൾ ആരാധിക്കുന്നു.
കാലേനാനിമിഷേണായം ഭ്രാമ്യതാം വ്യക്തരംഹസാ । അവഷ്ടമ്ഭസ്ഥാണുരിവ വിഹിതശ്ചേശ്വരേണ സഃ
കണ്ണടയ്ക്കാത്ത കാലത്തിന്റെ വേഗതയാൽ ഇവയെല്ലാം ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുന്നു. അവിടെ ധ്രുവൻ ഒരു തൂണുപോലെ അചഞ്ചലനായി, ഭഗവാൻ സ്ഥാപിച്ചതുപോലെ നിലകൊള്ളുന്നു.
ഭാസതേ ഭാസയന്ഭാസാ സ്വീയയാ ദേവപൂജിതഃ । മേഢിസ്തമ്ഭേ യഥാ യുക്താഃ പശവഃ കര്ഷണാര്ഥകാഃ
സ്വന്തം പ്രകാശത്തിൽ പ്രകാശിപ്പിച്ച് ദേവന്മാർക്ക് ആരാധ്യനായി ധ്രുവൻ തിളങ്ങുന്നു. കൃഷിക്കായി മേഢിസ്ഥംഭത്തിൽ കെട്ടിയിരിക്കുന്ന മൃഗങ്ങളെപ്പോലെ അവിടെയുള്ളവർ ബന്ധിതരാണ്.
മണ്ഡലാനി ചരന്തീമേ സവനത്രിതയേന ച । ഏവം ഗ്രഹാദയഃ സര്വേ ഭഗണാദ്യാ യഥാക്രമമ്
ഈ മണ്ഡലങ്ങൾ, മൂന്നു വിധത്തിലുള്ള വായുവാൽ ഇളക്കപ്പെടുന്നു. അതുപോലെ സൂര്യൻ മുതലായ എല്ലാ ഗ്രഹങ്ങളും ജ്യോതിർഗണങ്ങളും തങ്ങളുടെ ക്രമത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
അന്തര്ബഹിര്വിഭാഗേന കാലചക്രേ നിയോജിതാഃ । ധ്രുവമേവാവലമ്ബ്യാശു വായുനോദീരിതാശ്ച തേ
അകത്തും പുറത്തുമായി വ്യത്യാസപ്പെടുത്തി, ഇവയെല്ലാം കാലചക്രത്തിൽ ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നു. ധ്രുവനെ ആശ്രയിച്ച്, വേഗത്തിൽ വായു ഇവയെ ചലിപ്പിക്കുന്നു.