കിം ത്വം ജപസി ദേവേശ ത്വത്തഃ കോഽപ്യധികോഽസ്തി വൈ । യത്കൃത്വാ പുണ്ഡരീകാക്ഷ പ്രീതോഽസി ജഗദീശ്വര
ദേവന്മാരുടെ നാഥാ, നീ എന്തിനാണ് ജപം ചെയ്യുന്നത്? നിന്നേക്കാൾ വലിയവൻ ആരെങ്കിലും ഉണ്ടോ? കമലനയനനായ ലോകനാഥാ, നീ സന്തോഷപ്പെടാൻ എന്താണ് ചെയ്യുന്നത്?
ഹരിരുവാച മയി ത്വയി ച യാ ശക്തിഃ ക്രിയാകാരണലക്ഷണാ । വിചാരയ മഹാഭാഗ യാ സാ ഭഗവതീ ശിവാ
ഹരി പറഞ്ഞു: മഹാഭാഗവ, എന്നിലെയും നിന്നിലെയും പ്രവർത്തനശക്തിയെ കുറിച്ച് ആലോചിച്ചാൽ, അതാണ് ഭാഗ്യവതിയായ ശിവയായ ദേവി.
യസ്യാധാരേ ജഗത്സര്വം തിഷ്ഠത്യത്ര മഹാര്ണവേ । സാകാരാ യാ മഹാശക്തിരമേയാ ച സനാതനീ
ഈ മഹാസമുദ്രത്തിൽ സകലലോകവും നിലകൊള്ളുന്നത് ആരുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ്, ആ ദേവി രൂപമുള്ള മഹാശക്തിയാണ്, അളവുകിട്ടാത്തതും ശാശ്വതവുമാണ്.
യയാ വിസൃജ്യതേ വിശ്വം ജഗദേതച്ചരാചരമ് । സൈഷാ പ്രസന്നാ വരദാ നൃണാം ഭവതി മുക്തയേ
ഈ ചലനചലജഗത് സൃഷ്ടിക്കുന്നത് ആ ദേവിയാൽ തന്നെയാണ്; അവൾ പ്രസന്നയായാൽ, മനുഷ്യർക്കു വരദാനവും മോക്ഷവും നൽകുന്നു.
സാ വിദ്യാ പരമാ മുക്തേര്ഹേതുഭൂതാ സനാതനീ । സംസാരബന്ധഹേതുശ്ച സൈവ സര്വേശ്വരേശ്വരീ
അവളാണ് പരമവിദ്യ, ശാശ്വതമായ മോക്ഷത്തിന് കാരണമാകുന്നത്; ലോകബന്ധത്തിന് കാരണമാകുന്നതും അവളെ തന്നെയാണ്; അവൾ സകലേശ്വരിമാരുടെ ഇശ്വരിയാണ്.
അഹം ത്വമഖിലം വിശ്വം തസ്യാശ്ചിച്ഛക്തിസമ്ഭവമ് । വിദ്ധി ബ്രഹ്മന്ന സന്ദേഹഃ കര്തവ്യഃ സര്വദാനഘ
ബ്രഹ്മാ, സംശയമില്ലാതെ അറിഞ്ഞുകൊൾക, ഞാനും നീയും ഈ മുഴുവൻ ലോകവും അവളുടെ ചൈതന്യശക്തിയിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിച്ചത്.
ശ്ലോകാര്ധേന തയാ പ്രോക്തം തദ്വൈ ഭാഗവതം കില । വിസ്തരോ ഭവിതാ തസ്യ ദ്വാപരാദൌ യുഗേ തഥാ
അവൾ അർദ്ധശ്ലോകത്തിൽ തന്നെയാണ് ഭാഗവതം പറഞ്ഞത്; അതിന്റെ വിശദമായ വിവരണം ദ്വാപരയുഗാരംഭത്തിൽ ഉണ്ടാകും.
വ്യാസ ഉവാച ബ്രഹ്മണാ സംഗൃഹീതം ച വിഷ്ണോസ്തു നാഭിപങ്കജേ । നാരദായ ച തേനോക്തം പുത്രായാമിതബുദ്ധയേ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: വിഷ്ണുവിന്റെ നാഭികമലത്തിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മാവിന് ലഭിച്ചത്, അവൻ തന്റെ മകനായ നാരദനോട് പറഞ്ഞു, അതീവ ബുദ്ധിശാലിയായവനോട്.
നാരദേന തഥാ മഹ്യം ദത്തം ഹി മുനിനാ പുരാ । മയാ കൃതമിദം പൂര്ണം ദ്വാദശസ്കന്ധവിസ്തരമ്
പണ്ടു തന്നെ, ആ മഹർഷി നാരദൻ എനിക്ക് അത് നൽകി; ഞാൻ അതിനെ പൂർണ്ണമായും, പന്ത്രണ്ടു സ്കന്ധങ്ങളായി വികസിപ്പിച്ചു.
തത്പഠസ്വ മഹാഭാഗ പുരാണം ബ്രഹ്മസമ്മിതമ് । പഞ്ചലക്ഷണയുക്തം ച ദേവ്യാശ്ചരിതമുത്തമമ്
മഹാഭാഗവ, ബ്രഹ്മാവാൽ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട ഈ പുരാണം, അഞ്ചു ലക്ഷണങ്ങളോടും ദേവിയുടെ ഉത്തമചരിതങ്ങളോടും കൂടിയതും, നീ വായിക്കണം.
തത്ത്വജ്ഞാനരസോപേതം സര്വേഷാമുത്തമോത്തമമ് । ധര്മശാസ്ത്രസമം പുണ്യം വേദാര്ഥേനോപബൃംഹിതമ്
തത്ത്വജ്ഞാനത്തിന്റെ സാരമുള്ളതും, എല്ലാവർക്കുമുള്ള ഏറ്റവും ഉത്തമമായതും, ധർമ്മശാസ്ത്രത്തിന് തുല്യമായ പുണ്യവും, വേദാർത്ഥം നിറഞ്ഞതുമായതാണ് ഇത്.
വൃത്രാസുരവധോപേതം നാനാഖ്യാനകഥായുതമ് । ബ്രഹ്മവിദ്യാനിധാനം തു സംസാരാര്ണവതാരകമ്
വൃത്രാസുരവധത്തിന്റെ കഥയും, അനേകം കഥകളും അടങ്ങിയതും, ബ്രഹ്മവിദ്യയുടെ നിധിയും, സംസാരസമുദ്രം കടക്കാനുള്ള പാരും ഇതാണ്.
ഗൃഹാണ ത്വം മഹാഭാഗ യോഗ്യോഽസി മതിമത്തരഃ । പുണ്യം ഭാഗവതം നാമ പുരാണം പുരുഷര്ഷഭ
മഹാഭാഗവ, നീ ഇതു സ്വീകരിക്കണം; നീ അത്യന്തം യോഗ്യനും ബുദ്ധിമാനുമാണ്; പുരുഷശ്രേഷ്ഠാ, ഈ പുണ്യമുള്ള പുരാണം ഭാഗവതം എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
അഷ്ടാദശസഹസ്രാണാം ശ്ലോകാനാം കുരു സംഗ്രഹമ് । അജ്ഞാനനാശനം ദിവ്യം ജ്ഞാനഭാസ്കരബോധകമ്
പതിനെട്ടായിരം ശ്ലോകങ്ങൾ ഉള്ളതിന്റെ സംഗ്രഹം നീ ഒരുക്കണം; അതു അജ്ഞാനം നശിപ്പിക്കുന്നതും, ദിവ്യവും, ജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രകാശം ഉണർത്തുന്നതുമാണ്.
സുഖദം ശാന്തിദം ധന്യം ദീര്ഘായുഷ്യകരം ശിവമ് । ശൃണ്വതാം പഠതാം ചേദം പുത്രപൌത്രവിവര്ധനമ്
ഇത് സന്തോഷവും, ശാന്തിയും, ഐശ്വര്യവും, ദീർഘായുസും, മംഗളവും നൽകുന്നു; കേൾക്കുന്നവർക്കും വായിക്കുന്നവർക്കും പുത്രപൗത്രങ്ങൾ വർധിപ്പിക്കുന്നു.
ശിഷ്യോഽയം മമ ധര്മാത്മാ ലോമഹര്ഷണസമ്ഭവഃ । പഠിഷ്യതി ത്വയാ സാര്ധം പുരാണീം സംഹിതാം ശുഭാമ്
ഇവൻ എന്റെ ശിഷ്യനും, ധാർമ്മികനും, ലോമഹർഷണന്റെ പുത്രനുമാണ്; അവൻ നിന്നോടൊപ്പം ഈ ശുഭമായ പുരാണസംഹിത വായിക്കും.
സൂത ഉവാച ഇത്യുക്തം തേന പുത്രായ മഹ്യം ച കഥിതം കില । മയാ ഗൃഹീതം തത്സര്വം പുരാണം ചാതിവിസ്തരമ്
സൂതൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ അവൻ തന്റെ മകനോടും എനിക്കുമാണ് ഇത് പറഞ്ഞത്; ഞാൻ ആ വിശാലമായ പുരാണം മുഴുവൻ ഏറ്റുവാങ്ങി.
ശുകോഽധീത്യ പുരാണം തു സ്ഥിതോ വ്യാസാശ്രമേ ശുഭേ । ന ലേഭേ ശര്മ ധര്മാത്മാ ബ്രഹ്മാത്മജ ഇവാപരഃ
ശുകൻ പുരാണം പഠിച്ചു, വ്യാസന്റെ ശുഭമായ ആശ്രമത്തിൽ വസിച്ചു; എന്നാൽ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ മറ്റൊരു പുത്രനെപ്പോലെ, ആ ധാർമ്മികൻ സമാധാനം കണ്ടെത്തിയില്ല.
ഏകാന്തസേവീ വികലഃ സ ശൂന്യ ഇവ ലക്ഷ്യതേ । നാത്യന്തഭോജനാസക്തോ നോപവാസരതസ്തഥാ
ഏകാന്തത്തിൽ കഴിയുന്നവൻ വിഷാദഭരിതനായി, ശൂന്യമായവനെന്നപോലെ തോന്നുന്നു. അവൻ അത്യധികം ഭക്ഷണത്തിൽ ആസ്വാദനമില്ല, ഉപവാസത്തിൽ ആസ്വാദനമില്ല.
ചിന്താവിഷ്ടം ശുകം ദൃഷ്ട്വാ വ്യാസഃ പ്രാഹ സുതം പ്രതി । കിം പുത്ര ചിന്ത്യതേ നിത്യം കസ്മാദ്വ്യഗ്രോഽസി മാനദ
ശുകൻ ആലോചനയിൽ മുഴുകിയിരിക്കുന്നതിനെ കണ്ടു, വ്യാസൻ മകനോടു പറഞ്ഞു: 'എന്താണ് നീ എല്ലായ്പ്പോഴും ചിന്തിക്കുന്നത്, മകനേ? എന്തുകൊണ്ടാണ് നീ ഇങ്ങനെ അശാന്തനായി ഇരിക്കുന്നത്?'
ആസ്സേ ധ്യാനപരോ നിത്യമൃണഗ്രസ്ത ഇവാധനഃ । കാ ചിന്താ വര്തതേ പുത്ര മയി താതേ തു തിഷ്ഠതി
നീ എല്ലായ്പ്പോഴും ധ്യാനത്തിൽ ആകുലനായി ഇരിക്കുന്നു, കടംകയറിയ ദരിദ്രനെന്നപോലെ. മകനേ, അച്ഛൻ കൂടെ ഇരിക്കുമ്പോൾ എങ്ങനെയാണ് ഈ ചിന്ത നിനക്കുണ്ടാകുന്നത്?
സുഖം ഭുംക്ഷ്വ യഥാകാമം മുഞ്ച ശോകം മനോഗതമ് । ജ്ഞാനം ചിന്തയ ശാസ്ത്രോക്തം വിജ്ഞാനേ ച മതിം കുരു
നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളതുപോലെ സന്തോഷത്തോടെ ജീവിക്കൂ, മനസ്സിലുള്ള ദുഃഖം ഉപേക്ഷിക്കൂ. ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പഠിച്ച ജ്ഞാനം ആലോചിക്കൂ, മനസ്സിനെ വിജ്ഞാനത്തിലേക്ക് തിരിപ്പിക്കൂ.
ന ചേന്മനസി തേ ശാന്തിര്വചസാ മമ സുവ്രത । ഗച്ഛ ത്വം മിഥിലാം പുത്ര പാലിതാം ജനകേന ഹ
എന്റെ വാക്കുകളിൽ നിന്നു നിന്റെ മനസ്സിൽ സമാധാനം ഉണ്ടാകുന്നില്ലെങ്കിൽ, ധർമ്മനിഷ്ഠനായ മകനേ, നീ ജനകൻ ഭരിക്കുന്ന മിഥിലയിൽ പോകൂ.
സ തേ മോഹം മഹാഭാഗ നാശയിഷ്യതി ഭൂപതിഃ । ജനകോ നാമ ധര്മാത്മാ വിദേഹഃ സത്യസാഗരഃ
ഭാഗ്യശാലിയേ, ആ രാജാവ് നിന്റെ മോഹം നീക്കിത്തരും. സത്യസമുദ്രനായ, ധർമ്മാത്മാവായ ജനകൻ എന്ന രാജാവ് അവിടെയാണ്.
തം ഗത്വാ നൃപതിം പുത്ര സന്ദേഹം സ്വം നിവര്തയ । വര്ണാശ്രമാണാം ധര്മാംസ്ത്വം പൃച്ഛ പുത്ര യഥാതഥമ്
മകനേ, നീ ആ രാജാവിനെ സമീപിച്ച് നിന്റെ സംശയങ്ങൾ നീക്കൂ. വർണ്ണാശ്രമങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ ധർമ്മങ്ങൾ അവനോടു ചോദിക്കൂ.
ജീവന്മുക്തഃ സ രാജര്ഷിര്ബഹ്മജ്ഞാനമതിഃ ശുചിഃ । തഥ്യവക്താതിശാന്തശ്ച യോഗീ യോഗപ്രിയഃ സദാ
ആ രാജർഷി ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ മോക്ഷം നേടിയവനാണ്, മനസ്സിൽ ശുദ്ധിയുള്ളവൻ, ബ്രഹ്മജ്ഞാനത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ. സത്യവാദിയും അത്യന്തം ശാന്തനും എന്നും യോഗത്തിൽ ലീനനുമാണ്.
സൂത ഉവാച തച്ഛ്രുത്വാ വചനം തസ്യ വ്യാസസ്യാമിതതേജസഃ । പ്രത്യുവാച മഹാതേജാഃ ശുകശ്ചാരണിസമ്ഭവഃ
സൂതൻ പറഞ്ഞു: അതുല്യമായ തേജസ്സുള്ള വ്യാസന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടശേഷം, മഹത്തായ തേജസ്സോടെ അരണിയിൽ നിന്നു ജനിച്ച ശുകൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.
ദമ്ഭോഽയം കില ധര്മാത്മന്ഭാതി ചിത്തേ മമാധുനാ । ജീവന്മുക്തോ വിദേഹശ്ച രാജ്യം ശാസ്തി മുദാന്വിതഃ
ധർമ്മനിഷ്ഠനായവനേ, ഇപ്പോൾ എന്റെ മനസ്സിൽ ഇതെല്ലാം കപടമെന്നപോലെ തോന്നുന്നു: ജീവന്മുക്തനായ വിഡേഹൻ സന്തോഷത്തോടെ രാജ്യം ഭരിക്കുന്നു.
വന്ധ്യാപുത്ര ഇവാഭാതി രാജാസൌ ജനകഃ പിതഃ । കുര്വന് രാജ്യം വിദേഹഃ കിം സന്ദേഹോഽയം മമാദ്ഭുതഃ
വന്ധ്യയുടെ മകനെന്നപോലെ ആ രാജാവ് ജനകൻ തോന്നുന്നു; വിഡേഹൻ രാജ്യം ഭരിക്കുന്നു—ഇത് എങ്ങനെയാണ്? ഈ സംശയം എനിക്ക് അതിശയകരമാണ്.
ദ്രഷ്ടുമിച്ഛാമ്യഹം ഭൂപം വിദേഹം നൃപസത്തമമ് । കഥം തിഷ്ഠതി സംസാരേ പദ്മപത്രമിവാമ്ഭസി
ഞാൻ ആ രാജാവായ വിഡേഹനെ, രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായി കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; എങ്ങനെയാണ് അവൻ ലോകത്തിൽ താമസിക്കുമ്പോഴും ജലത്തിലെ താമരയിലുപോലെ അശ്ലിഷ്ടനായി ഇരിക്കുന്നത്?