തേഷു വര്ഷാദ്രയഃ സപ്ത സപ്തൈവ സരിതഃ സ്മൃതാഃ । സരസഃ ശതശൃങ്ഗശ്ച വാമദേവശ്ച കന്ദകഃ
ആ പ്രദേശങ്ങളിൽ ഏഴു പർവ്വതങ്ങളും ഏഴു നദികളും ഉണ്ട്; ശതശൃംഗം, വാമദേവം, കന്ദകം എന്നിങ്ങനെയാണ് പർവ്വതങ്ങൾ.
കുമുദഃ പുഷ്പവര്ഷശ്ച സഹസ്രശ്രുതിരേവ ച । ഏതേ ച പര്വതാഃ സപ്ത നദീനാമാനി ചോച്യതേ
കുമുദം, പുഷ്പവർഷം, സഹസ്രശ്രുതി ഇവയും ആ ഏഴു പർവ്വതങ്ങളാണ്; ഇപ്പോൾ നദികളുടെ പേരുകൾ പറയാം.
അനുമതിഃ സിനീവാലീ സരസ്വതീ കുഹൂസ്തഥാ । രജനീ ചൈവ നന്ദാ ച രാകേതി പരികീര്തിതാഃ
അനുമതി, സിനീവാലി, സരസ്വതി, കുഹു, രജനി, നന്ദ, രാക എന്നിങ്ങനെയാണ് നദികളുടെ പേരുകൾ.
തദ്വര്ഷപുരുഷാഃ സര്വേ ചാതുര്വര്ണ്യസമാഹ്വയാഃ । ശ്രുതധരോ വീര്യധരോ വസുന്ധര ഇഷുന്ധരഃ
ആ പ്രദേശങ്ങളിലെ എല്ലാവരും നാലു വർഗ്ഗങ്ങളായി അറിയപ്പെടുന്നു: ശ്രുതധരൻ, വീര്യധരൻ, വസുന്ധരൻ, ഇഷുന്ധരൻ.
ഭഗവന്തം വേദമയം യജന്തേ സോമമീശ്വരമ് । സ്വഗോഭിഃ പിതൃദേവേഭ്യോ വിഭജത്കൃഷ്ണശുക്ലയോഃ
അവർ വേദങ്ങളുടെയും സോമന്റെയും രൂപമായ ഭഗവാനെ ആരാധിക്കുന്നു; സ്വന്തം പശുക്കളാൽ കൃഷ്ണവും ശുക്ലവുമായ ഭേദത്തിൽ പിതൃദേവന്മാർക്കും ദേവന്മാർക്കും ഹോമം അർപ്പിക്കുന്നു.
സര്വാസാം ച പ്രജാനാം ച രാജാ സോമഃ പ്രസീദതു । ഏവം സുരോദാദ് ദ്വിഗുണഃ സ്വമാനേന പ്രകീര്തിതഃ
എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളുടെയും രാജാവായ സോമൻ അനുഗ്രഹിക്കട്ടെ; ഇങ്ങനെ സുറോദയ്ക്ക് അപ്പുറം ഇരട്ടവലിപ്പമുള്ള ദ്വീപ് ഉണ്ട് എന്ന് പറയുന്നു.
ഘൃതോദേനാവൃതഃ സോഽയം കുശദ്വീപഃ പ്രകാശതേ । യസ്മിന്നാസ്തേ കുശസ്തമ്ബോ ദ്വീപാഖ്യാകാരണോ ജ്വലന്
ഘൃതോദാ നദി ചുറ്റിയിരിക്കുന്ന ദ്വീപാണ് കുശദ്വീപ്; അവിടെ കുശത്തണ്ട് ജ്വലിച്ചുകൊണ്ട് നില്ക്കുന്നു, അതാണ് ദ്വീപിന് പേര് നൽകിയത്.
സ്വശഷ്പരോചിഷാ കാഷ്ഠാ ഭാസയന്പരിതിഷ്ഠതേ । ഹിരണ്യരേതാസ്തദ്ദ്വീപപതിഃ പ്രൈയവ്രത സ്വരാട്
അവിടെ കുശത്തണ്ടുകൾ സ്വയം പ്രകാശിച്ച് ചുറ്റുപാടെ പ്രകാശം പകരുന്നു; പ്രിയവ്രതന്റെ പുത്രനായ ഹിരണ്യരേതാസ് ആ ദ്വീപിന്റെ രാജാവാണ്.
സ്വപുത്രേഭ്യശ്ച സപ്തഭ്യസ്തദ്ദ്വീപം സന്തധാഭജത് । വസുശ്ച വസുദാനശ്ച തഥാ ദൃഢരുചിഃ പരഃ
അവൻ ആ ദ്വീപ് തന്റെ ഏഴു പുത്രന്മാർക്ക് വിഭജിച്ചു കൊടുത്തു. അവരിൽ വസു, വസുദാന, ദൃഢരുചി, പര, നാഭിഗുപ്ത, സ്തുത്യവ്രത, വിവിക്തനാമദേവൻ എന്നിങ്ങനെയാണ് പേരുകൾ.
നാഭിഗുപ്തസ്തുത്യവ്രതൌ വിവിക്തനാമദേവകൌ । തേഷാം വര്ഷേഷു സപ്തൈവ സീമാഗിരിവരാഃ സ്മൃതാഃ
നാഭിഗുപ്തനും സ്തുത്യവ്രതനും വിവിക്തനാമദേവനും ചേർന്ന് ആ ഏഴു പ്രദേശങ്ങൾ വലിയ മലകൾകൊണ്ടാണ് ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത് എന്ന് പറയുന്നു.
നദ്യഃ സപ്തൈവ സന്തീഹ തന്നാമാനി നിബോധത । ചക്രസ്തഥാ ചതുഃശൃങ്ഗഃ കപിലശ്ചിത്രകൂടകഃ
ഇവിടെയുണ്ട് ഏഴു നദികൾ. അവയുടെ പേരുകൾ കേൾക്കൂ: ചക്ര, ചതുർശൃംഗ, കപില, ചിത്രകൂടക,
ദേവാനീകശ്ചോര്ധ്വരോമാ ദ്രവിണ സപ്ത പര്വതാഃ । രസകുല്യാ മധുകുല്യാ മിത്രവിന്ദാ തഥൈവ ച
ദേവാനീക, ഊർദ്ധ്വരോമ, ദ്രവിണ — ഇവയാണ് ആ ഏഴു മലകൾ. രസകുല്യ, മധുകുല്യ, മിത്രവിന്ദാ എന്നിങ്ങനെയും നദികൾ ഉണ്ട്.
ശ്രുതവിന്ദാ ദേവഗര്ഭാ ഘൃതച്യുന്മന്ദമാലികേ । യത്പയോഭിഃ കുശദ്വീപവാസിനഃ സര്വ ഏവ തേ
ശ്രുതവിന്ദാ, ദേവഗർഭാ, ഘൃതച്യു, മന്ദമാലിക എന്നിങ്ങനെയുള്ള നദികളുടെ വെള്ളംകൊണ്ടാണ് കുശദ്വീപത്തിലെ എല്ലാവരും ജീവിക്കുന്നത്.
കുശലഃ കോവിദശ്ചൈവാപ്യഭിയുക്തസ്തഥൈവ ച । കുലകശ്ചേതി സംജ്ഞാഭിശ്ചതുര്വര്ണാഃ പ്രകീര്തിതാഃ
കുശലൻ, കോവിദൻ, അഭിയുക്തൻ, കുലകൻ — ഇവയാണ് ആ നാലു വർണ്ണങ്ങൾക്ക് ഉള്ള പേരുകൾ.
ജാതവേദസരൂപം തം ദേവം കര്മജകൌശലൈഃ । യജന്തേ ദേവവര്യാഭാഃ സര്വേ സര്വവിദോ ജനാഃ
അവിടെ ഉള്ള എല്ലാവരും കർമ്മജകൗശലം ഉള്ളവർ, ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്ന ജാതവേദസെന്ന ദൈവത്തെ അഗ്നിരൂപിയായി ആരാധിക്കുന്നു.
പരസ്യബ്രഹ്മണഃ സാക്ഷാജ്ജാതവേദോഽസി ഹവ്യവാട് । ദേവാനാം പുരുഷാങ്ഗാനാം യജ്ഞേന പുരുഷം യജ । ഏവം യജന്തേ ജ്വലനം സര്വേ ദ്വീപാധിവാസിനഃ
ജാതവേദാ, നീ പരബ്രഹ്മാവിന്റെ ഹവ്യവാഹനമായ അഗ്നിയാണ്. യജ്ഞത്തിലൂടെ ദേവന്മാരുടെ അവയവങ്ങളായ പുരുഷനെ ആരാധിക്കണം. അങ്ങനെ ആ ദ്വീപിലെ എല്ലാവരും അഗ്നിയെ ആരാധിക്കുന്നു.
ഭുവനകോശവര്ണനേ ക്രൌഞ്ചശാകപുഷ്കരദ്വീപവര്ണനമ് നാരദ ഉവാച ശിഷ്ടദ്വീപപ്രമാണം ച വദ സര്വാര്ഥദര്ശന । യേന വിജ്ഞാതമാത്രേണ പരാനന്ദമയോ ഭവേത്
നാരദൻ ചോദിച്ചു: എല്ലാ ദ്വീപുകളുടെയും അളവ് പറയൂ, അതറിയുമ്പോൾ പരമാനന്ദം ലഭിക്കും.
ശ്രീരാനാരായണ ഉവാച കുശദ്വീപസ്യ പരിതോ ഘൃതോദാവരണം മഹത് । തതോ ബഹിഃ ക്രൌംചദ്വീപോ ദ്വിഗുണഃ സ്യാത്സ്വമാനതഃ
ശ്രീനാരായണൻ പറഞ്ഞു: കുശദ്വീപിനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി വലിയ ഘൃതസമുദ്രം ഉണ്ട്. അതിന് പുറത്താണ് ക്രൗഞ്ചദ്വീപ്, അതിന്റെ ഇരട്ടിയോളം വലുപ്പമുള്ളത്.
ക്ഷീരോദേനാവൃതോ ഭാതി യസ്മിന്ക്രൌംചാദ്രിരസ്തി ച । നാമനിര്വര്തകഃ സോഽയം ദ്വീപസ്യ പരിവര്തതേ
അത് ക്ഷീരസമുദ്രം കൊണ്ടാണ് ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. അതിൽ ക്രൗഞ്ചപർവതം നിലകൊള്ളുന്നു. ആ പർവതം ആ ദ്വീപിന്റെ അതിരായി അറിയപ്പെടുന്നു.
യോഽസൌ ഗുഹസ്യ ശക്ത്യാ ച ഭിന്നകുക്ഷിഃ പുരാഭവത് । ക്ഷീരോദേനാസിച്യമാനോ വരുണേന ച രക്ഷിതഃ
കുഹയുടെ ശക്തിയാൽ ഒരിക്കൽ വിഭജിക്കപ്പെട്ട ആ പർവതം ക്ഷീരസമുദ്രം കൊണ്ടു കഴുകപ്പെട്ടതും വരുണൻ സംരക്ഷിച്ചതുമാണ്.
ഘൃതപൃഷ്ഠോ നാമ യസ്യ വിഭാതി കില നായകഃ । പ്രിയവ്രതാത്മജഃ ശ്രീമാന് സര്വലോകനമസ്കൃതഃ
അവിടെ വാഴുന്ന രാജാവ് ഘൃതപൃഷ്ഠൻ എന്നാണു അറിയപ്പെടുന്നത്. അവൻ പ്രിയവ്രതന്റെ പുത്രനാണ്, എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും ആദരിക്കപ്പെടുന്നു.
സ്വദ്വീപം തു വിഭജ്യൈവ സപ്തധാ സ്വാത്മജാന്ദദൌ । പുത്രനാമസു വര്ഷേഷു വര്ഷപാന്സന്നിവേശയന്
അവൻ തന്റെ ദ്വീപ് ഏഴായി വിഭജിച്ച് തന്റെ പുത്രന്മാർക്ക് നൽകി, അവരുടെ പേരുകൾ പ്രകാരം പ്രദേശങ്ങൾ നിശ്ചയിച്ചു.
സ്വയം ഭഗവതസ്തസ്യ ശരണം സഞ്ജഗാമ ഹ । ആമോ മധുരുഹശ്ചൈവ മേഘപൃഷ്ഠഃ സുധാമകഃ
അവൻ സ്വയം ഭഗവാനെ ആശ്രയിച്ചു. പുത്രന്മാർ: ആമ, മധുരുഹ, മേഘപൃഷ്ഠൻ, സുധാമകൻ,
ഭ്രാജിഷ്ഠോ ലോഹിതാര്ണശ്ച വനസ്പതിരിതീവ ച । നഗാ നദ്യശ്ച സപ്തൈവ വിഖ്യാതാ ഭുവി സര്വതഃ
ഭ്രാജിഷ്ഠൻ, ലോഹിതാർണൻ, വനസ്പതി എന്നിങ്ങനെയാണ്. അവിടെ ഏഴു പ്രശസ്തമായ മലകളും നദികളും ഉണ്ട്.
ശുക്ലോ വൈ വര്ധമാനശ്ച ഭോജനശ്ചോപബര്ഹണഃ । നന്ദശ്ച നന്ദനഃ സര്വതോഭദ്ര ഇതി കീര്തിതാഃ
അവയുടെ പേരുകൾ: ശുക്ലൻ, വർദ്ധമാനൻ, ഭോജനൻ, ഉപബർഹണൻ, നന്ദൻ, നന്ദനൻ, സർവതോഭദ്രൻ.
അഭയാ അമൃതൌഘാ ചാര്യകാ തീര്ഥവതീതി ച । വൃത്തിരൂപവതീ ശുക്ലാ പവിത്രവതികാ തഥാ
അഭയ, അമൃതൗഘ, ആര്യക, തീർത്ഥവതി, വൃത്തരൂപവതി, ശുക്ല, പവിത്രവതിക എന്നിങ്ങനെയാണ് നദികളുടെ പേരുകൾ.
ഏതാസാമുദകം പുണ്യം ചാതുര്വര്ണ്യേന പീയതേ । പുരുഷഋഷഭൌ തദ്വദ് ദ്രവിണാഖ്യശ്ച ദേവകഃ
ഈ തിരുവെള്ളം നാലു വർണ്ണജാതികളുമാണ് കുടിക്കുന്നത്. അതുപോലെ, പുരുഷശ്രേഷ്ഠന്മാരായ രണ്ടു പേരും ദ്രവിണൻ എന്ന ദേവകനും കുടിക്കുന്നു.
ഏതേ ചതുര്വര്ണജാതാഃ പുരുഷാ നിവസന്തി ഹി । തത്രത്യാഃ പുരുഷാ ആപോമയം ദേവമപാം പതിമ്
ഈ നാലു വർണ്ണങ്ങളിൽ ജനിച്ച പുരുഷന്മാർ അവിടെ വസിക്കുന്നു. അവിടെയുള്ളവർ വെള്ളത്തിൽ നിന്നുണ്ടായ ദേവനെ, വെള്ളത്തിന്റെ അധിപതിയെ, ആരാധിക്കുന്നു.
പൂര്ണേനാഞ്ജലിനാ ഭക്ത്യാ യജന്തേ വിവിധക്രിയാഃ । ആപഃ പുരുഷവീര്യാഃ സ്ഥ പുനന്തീര്ഭൂര്ഭുവഃ സ്വരഃ
പൂർണ്ണമായ അഞ്ജലിയിൽ ഭക്തിയോടെ വിവിധ കർമങ്ങൾ അവർ നടത്തുന്നു. പുരുഷശക്തിയുള്ള ഈ വെള്ളം ഭൂമി, അന്തരീക്ഷം, സ്വർഗം എന്നിവയെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു.
താ നഃ പുനീതാമീവഘ്നീഃ സ്പൃശതാമാത്മനാ ഭുവഃ । ഇതി മന്ത്രജപാന്തേ ച സ്തുവന്തി വിവിധൈഃ സ്തവൈഃ
അവ വെള്ളങ്ങൾ നമ്മെ ശുദ്ധീകരിക്കട്ടെ, ദോഷങ്ങൾ നീക്കട്ടെ, ഭൂമിയെ തങ്ങളുടെ സത്തുകൊണ്ട് സ്പർശിക്കട്ടെ എന്ന് മന്ത്രജപം കഴിഞ്ഞ് വിവിധ സ്തുതികളാൽ അവർ പാടുന്നു.