ഗോദാവരീ ഭീമരഥീ നിര്വിന്ധ്യാ ച പയോഷ്ണികാ । താപീ രേവാ ച സുരസാ നര്മദാ ച സരസ്വതീ
ഗോദാവരി, ഭീമരഥി, നിര്വിന്ദ്യ, പയോഷ്ണികാ, താപി, രേവാ, സുരസാ, നർമദാ, സരസ്വതി — ഇവയും മഹത്വമുള്ള നദികളാണ്.
ചര്മണ്വതീ ച സിന്ധുശ്ച അന്ധശോണൌ മഹാനദൌ । ഋഷികുല്യാ ത്രിസാമാ ച വേദസ്മൃതിര്മഹാനദീ
ചർമണ്വതി, സിന്ധു, അന്ധശോണം, മഹാനദി, ഋഷികുല്യ, ത്രിസാമ, വേദസ്മൃതി, മഹാനദി — ഇവയും പ്രശസ്തമായ നദികളാണ്.
കൌശികീ യമുനാ ചൈവ മന്ദാകിനീ ദൃഷദ്വതീ । ഗോമതീ സരയൂ രോധവതീ സപ്തവതീ തഥാ
കൗശികി, യമുന, മണ്ഡാകിനി, ദൃഷദ്വതി, ഗോമതി, സരയു, രോധവതി, സപ്തവതി — ഇവയും പ്രസിദ്ധമായ നദികളാണ്.
സുഷോമാ ച ശതദ്രുശ്ച ചന്ദ്രഭാഗാ മരുദ്വൃധാ । വിതസ്താ ച അസിക്നീ ച വിശ്വാ ചേതി പ്രകീര്തിതാഃ
സുഷോമ, ശതദ്രു, ചന്ദ്രഭാഗ, മരുദ്വൃധ, വിതസ്ത, അസിക്നി, വിശ്വാ — ഇവയും അറിയപ്പെടുന്ന നദികളാണ്.
അസ്മിന്വര്ഷേ ലബ്ധജന്മപുരുഷൈഃ സ്വസ്വകര്മഭിഃ । ശുക്ലലോഹിതകൃഷ്ണാഖ്യൈര്ദിവ്യമാനുഷനാരകാഃ
ഈ ദേശത്ത് ജനിക്കുന്നവർക്ക് അവരുടെ കർമ്മങ്ങൾ അനുസരിച്ച് വെള്ള, ചുവപ്പ്, കറുപ്പ് എന്നിങ്ങനെ നിറങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നു. ദൈവീകമായതോ, മാനുഷികമായതോ, നരകീയമായതോ ആയ അനുഭവങ്ങൾ അവർക്ക് ഉണ്ടാകുന്നു.
ഭവന്തി വിവിധാ ഭോഗാഃ സര്വേഷാം ച നിവാസിനാമ് । യഥാ വര്ണവിധാനേനാപവര്ഗോ ഭവതി സ്ഫുടമ്
ഇവിടെ താമസിക്കുന്ന എല്ലാവർക്കും പലവിധ അനുഭവങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നു. വർണ്ണക്രമം അനുസരിച്ച് മോക്ഷവും വ്യക്തമായി ലഭിക്കുന്നു.
ഏതദേവ ച വര്ഷസ്യ പ്രാധാന്യം കാര്യസിദ്ധിതഃ । വദന്തി മുനയോ വേദവാദിനഃ സ്വര്ഗവാസിനഃ
ഇവിടെയുള്ളവർക്ക് കർമ്മഫലങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നതിനാൽ, വേദങ്ങൾ അറിയുന്ന മുനികളും സ്വർഗവാസികളും ഈ ദേശം ഏറ്റവും പ്രധാനമാണെന്ന് പറയുന്നു.
അഹോ അമീഷാം കിമകാരി ശോഭനം പ്രസന്ന ഏഷാം സ്വിദുത സ്വയം ഹരിഃ । യൈര്ജന്മ ലബ്ധം നൃഷു ഭാരതാജിരേ മുകുന്ദസേവൌപയികം സ്പൃഹാ ഹി നഃ
അയ്യോ, ഇവർ എന്ത് നല്ല പ്രവൃത്തിയാണ് ചെയ്തതെന്ന് അറിയില്ല, അല്ലെങ്കിൽ ഹരിയ്ക്ക് ഇവരിൽ സന്തോഷം തോന്നിയതാണോ? ഭാരതദേശത്ത് മനുഷ്യരായി ജനിച്ച് മുകുന്ദനെ സേവിക്കാൻ യോഗ്യരാകുന്നത് — അതാണ് ഞങ്ങളുടെ ആഗ്രഹം.
കിം ദുഷ്കരൈര്നഃ ക്രതുഭിസ്തപോവ്രതൈ- ര്ദാനാദിഭിര്വാ ദ്യുജയേന ഫല്ഗുനാ । ന യത്ര നാരായണപദപങ്കജ- സ്മൃതിഃ പ്രമുഷ്ടാതിശയേന്ദ്രിയോത്സവാത്
നാരായണന്റെ പാദപദ്മം ഓർക്കാതെ ഇന്ദ്രിയസുഖത്തിൽ മുഴുകിയാൽ, കഠിനമായ യാഗങ്ങൾ, തപസ്സുകൾ, വ്രതങ്ങൾ, ദാനങ്ങൾ, യുദ്ധവിജയം — ഇവയൊന്നും നമ്മുക്ക് ഉപകാരമില്ല.
കല്പായുഷാം സ്ഥാനജയാത്പുനര്ഭവാ- ത്ക്ഷണായുഷാം ഭാരതഭൂജയോ വരമ് । ക്ഷണേന മര്ത്യേന കൃതം മനസ്വിനഃ സംന്യസ്യ സംയാന്ത്യഭയം പദം ഹരേഃ
കല്പം വരെ ജീവിക്കുന്നവരുടെ ലോകം ജയിച്ചാലും, പുനർജന്മത്തിൽ നിന്ന് മോചനം കിട്ടിയാലും, ഭാരതഭൂമിയിൽ ഒരു നിമിഷം പോലും മനുഷ്യർ ഭരിക്കുന്നത് അതിലും ശ്രേഷ്ഠമാണ്. കാരണം, ഒരു നിമിഷം കൊണ്ട് തന്നെ മനസ്സുള്ളവർ എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് ഹരിയുടെ ഭയമില്ലാത്ത സ്ഥാനത്ത് എത്തുന്നു.
ന യത്ര വൈകുണ്ഠകഥാസുധാപഗാ ന സാധവോ ഭാഗവതാസ്തദാശ്രയാഃ । ന യത്ര യജ്ഞേശമഖാ മഹോത്സവാഃ സുരേശലോകോഽപി ന വൈ സ സേവ്യതാമ്
വൈകുണ്ഠകഥകളുടെ അമൃതം ഒഴുകാത്തിടത്ത്, ഭഗവാന്റെ ഭക്തന്മാർ ഇല്ലാത്തിടത്ത്, യജ്ഞേശ്വനു വേണ്ടി മഹോത്സവങ്ങൾ നടക്കാത്തിടത്ത് — അത്തരം സ്ഥലങ്ങൾ ദേവലോകം ആയാലും ആഗ്രഹിക്കേണ്ടതല്ല.
പ്രാപ്താ നൃജാതിം ത്വിഹ യേ ച ജന്തവോ ജ്ഞാനക്രിയാദ്രവ്യകലാപസമ്ഭൃതാമ് । ന വൈ യതേരന്ന പുനര്ഭവായ തേ ഭൂയോ വനൌകാ ഇവ യാന്തി ബന്ധനമ്
ഇവിടെ മനുഷ്യജന്മം ലഭിച്ച്, ജ്ഞാനവും പ്രവർത്തിയും സമ്പത്തും കഴിവും ഉള്ളവർ മോക്ഷത്തിനായി പരിശ്രമിക്കാതിരുന്നാൽ, അവർ വീണ്ടും ബന്ധത്തിലേക്ക് വീഴുന്നു — വനവാസികൾ പോലെ.
യൈഃ ശ്രദ്ധയാ ബര്ഹിഷി ഭാഗശോ ഹവി- ര്നിരുപ്തമിഷ്ടം വിധിമന്ത്രവസ്തുതഃ । ഏകഃ പൃഥങ്നാമഭിരാഹുതോ മുദാ ഗൃഹ്ണാതി പൂര്ണഃ സ്വയമാശിഷാം പ്രഭുഃ
വിശ്വാസത്തോടെ യാഗകുശത്തിൽ വിഭജിച്ച് ഹോമദ്രവ്യങ്ങൾ സമർപ്പിക്കുമ്പോൾ, യഥാവിധി മന്ത്രങ്ങളോടും ആവശ്യമായ വസ്തുക്കളോടും കൂടി ആഹ്വാനം ചെയ്താൽ, ഒരേ ദൈവം പല പേരുകളിൽ വേർതിരിച്ച് വിളിച്ചാലും സന്തോഷത്തോടെ അവയെല്ലാം പൂർണ്ണമായി സ്വീകരിക്കുന്നു; അനുഗ്രഹങ്ങളുടെ യജമാനനായി.
സത്യം ദിശത്യര്ഥിതമര്ഥിതോ നൃണാം നൈവാര്ഥദോ യത്പുനരര്ഥിതാ യതഃ । സ്വയം വിധത്തേ ഭജതാമനിച്ഛതാ- മിച്ഛാപിധാനം നിജപാദപല്ലവമ്
സത്യസന്ധമായി അപേക്ഷിച്ചാൽ ഭഗവാൻ മനുഷ്യർക്ക് ആവശ്യമായത് നൽകുന്നു; പക്ഷേ, എപ്പോഴും ധനം നൽകുന്നില്ല, കാരണം വീണ്ടും വീണ്ടും അപേക്ഷിച്ചാലും അതു ലഭിക്കണമെന്നില്ല. എന്നാൽ, ആഗ്രഹമില്ലാതെ ഭക്തിചെയ്യുന്നവർക്കു ഭഗവാൻ സ്വന്തം കമലപാദങ്ങൾ തന്നെയാണ് നൽകുന്നത്, മറ്റു ആഗ്രഹങ്ങൾ മറച്ചു വച്ച്.
ജമ്ബുദ്വീപസ്യ ചാഷ്ടൌ ഹി ഉപദ്വീപാഃ സ്മൃതാഃ പരേ । ഹയമാര്ഗാന്വിശോധദ്ഭിഃ സാഗരൈഃ പരികല്പിതാഃ
ജംബുദ്വീപിന് എട്ട് ഉപദ്വീപുകൾ ഉണ്ടെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; കുതിരമാർഗ്ഗം അറിയുന്നവർ പറഞ്ഞതുപോലെ, സമുദ്രങ്ങൾ അവയെ വേർതിരിച്ചിരിക്കുന്നു.
സ്വര്ണപ്രസ്ഥശ്ചന്ദ്രശുക്ര ആവര്തനരമാണകൌ । മന്ദരോപാഖ്യഹരിണഃ പാഞ്ചജന്യസ്തഥൈവ ച
അവയ്ക്ക് സ്വർണപ്രസ്ഥം, ചന്ദ്രം, ശുക്രൻ, ആവർത്തനം, രമാണകം, മന്ദരം, ഹരിണം, പാഞ്ചജന്യം എന്നിങ്ങനെയാണ് പേരുകൾ.
സിംഹലശ്ചൈവ ലങ്കേതി ഉപദ്വീപാഷ്ടകം സ്മൃതമ് । ജമ്ബുദ്വീപസ്യ മാനം ഹി കീര്തിതം വിസ്തരേണ ച
സിംഹളയും ലങ്കയും കൂടി ഈ എട്ട് ഉപദ്വീപുകളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു; ഇങ്ങനെ ജംബുദ്വീപിന്റെ വിസ്തൃതി വിശദമായി വിവരിച്ചു.
അതഃ പരം പ്രവക്ഷ്യാമി പ്ലക്ഷാദിദ്വീപഷട്കകമ്
ഇനി ഞാൻ പ്ലക്ഷം തുടങ്ങി ആറു ദ്വീപുകളുടെ വിവരണം പറയുന്നു.
ഭുവനകോശവര്ണനേ പ്ലക്ഷദ്വീപകുശദ്വീപവര്ണനമ് ശ്രീനാരായണ ഉവാച ജമ്ബുദ്വീപോ യഥാ ചായം യത്പ്രമാണേന കീര്തിതഃ । താവതാ സര്വതഃ ക്ഷാരോദധിനാ പരിവേഷ്ടിതഃ
ശ്രീനാരായണൻ പറഞ്ഞു: ജംബുദ്വീപം എങ്ങനെ വിവരിച്ചുവോ അതുപോലെ അതിന്റെ അളവിൽ തന്നെ ചുറ്റും ഉപ്പു സമുദ്രം വളഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ജമ്ബാഖ്യേന യഥാ മേരുസ്തഥാ ക്ഷാരോദകേന ച । ക്ഷാരോദധിസ്തു ദ്വിഗുണഃ പ്ലക്ഷാഖ്യേനോപവേഷ്ടിതഃ
ജംബുദ്വീപിൽ മെരു പർവതം എങ്ങനെ അറിയപ്പെടുന്നുവോ, അങ്ങനെ തന്നെ ഉപ്പു സമുദ്രം ചുറ്റും ഉണ്ട്; ആ ഉപ്പു സമുദ്രം ഇരട്ടവിപുലമായ പ്ലക്ഷദ്വീപ് ചുറ്റിയിരിക്കുന്നു.
യഥൈവ പരിഖാ ബാഹ്യോപവനേന ഹി വേഷ്ട്യതേ । പ്ലക്ഷാഖ്യശ്ച സ്വയം ജമ്ബുപ്രമാണോ ദ്വീപരൂപധൃക്
പുറത്തുള്ള തോട്ടം ചുറ്റിയിരിക്കുന്നതുപോലെ, പ്ലക്ഷം എന്ന ദ്വീപ് ജംബുദ്വീപിനോടു സമാനമായ വലിപ്പത്തിൽ ദ്വീപരൂപത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
ഹിരണ്മയോഽഗ്നിസ്തത്രൈവ തിഷ്ഠതീതി വിനിശ്ചയഃ । പ്രിയവതാത്മജസ്തത്ര സപ്തജിഹ്വ ഇതി സ്മൃതഃ
അവിടെ സ്വർണ്ണം പോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന അഗ്നിദേവൻ താമസിക്കുന്നു എന്നത് ഉറപ്പാണ്; അവിടെയുള്ള പ്രിയപുത്രൻ സപ്തജിഹ്വൻ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
അഗ്നിസ്തദധിപസ്ത്വിധ്മജിഹ്വഃ സ്വം ദ്വീപമേവ ച । വിഭജ്യ സപ്തവര്ഷാണി സ്വപുത്രേഭ്യോ ദദൌ വിഭുഃ
അഗ്നിദേവൻ, ഇട്മജിഹ്വൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ദ്വീപാധിപൻ, തന്റെ ദ്വീപ് ഏഴു ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ച് തന്റെ പുത്രന്മാർക്ക് നൽകി.
സ്വയമാത്മവിദാം മാന്യാം യോഗചര്യാം സമാശ്രിതഃ । തേനൈവ ചാത്മയോഗേന ഭഗവന്തമുപാഗതഃ
താനെ സ്വയം ആത്മവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയ യോഗചര്യയിൽ സ്ഥിരനായി, അതേ യോഗമാർഗ്ഗം വഴി ഭഗവാനെ പ്രാപിച്ചു.
ശിവം ച യവസം ഭദ്രം ശാന്തം ക്ഷേമാമൃതേ തഥാ । അഭയം ചേതി സപ്തൈവ തദ്വര്ഷാണി സദേക്ഷതാമ്
ശിവം, യവസം, ഭദ്രം, ശാന്തം, ക്ഷേമം, അമൃതം, അഭയം — ഇതാണ് ആ ഏഴു പ്രദേശങ്ങൾ, അവയെല്ലാം അവന്റെ പുത്രന്മാർ ഭരിക്കുന്നു.
തേഷു പ്രോക്താ നദീഃ സപ്ത ഗിരയഃ സപ്ത ചൈവ ഹി । അരുണാ നൃമ്ണാങ്ഗിരസീ സാവിത്രീ സുപ്രഭാതികാ
അവിടെയുള്ള ഏഴു നദികളും ഏഴു പർവതങ്ങളും പറയപ്പെടുന്നു: അരുണ, നൃമ്ണാംഗിരസി, സാവിത്രി, സുപ്രഭാതിക.
ഋതമ്ഭരാ സത്യമ്ഭരാ ഇതി നദ്യഃ പ്രകീര്തിതാഃ । മണികൂടോ വജ്രകൂട ഇന്ദ്രസേനസ്തഥൈവ ച
ഋതംഭര, സത്യംഭര — ഇവയാണ് അവിടെയുള്ള നദികൾ; മണികൂട്ട്, വജ്രകൂട്ട്, ഇന്ദ്രസേന —
ജ്യോതിഷ്മാന്വൈ സുപര്ണശ്ച ഹിരണ്യഷ്ഠീവ ഏവ ച । മേഘമാല ഇതി ഖ്യാതാഃ പ്ലക്ഷദ്വീപസ്യ പര്വതാഃ
ജ്യോതിഷ്മാൻ, സുപർണ്ണൻ, ഹിരണ്യഷ്ടീവ, മേഘമാല — ഇവയാണ് പ്ലക്ഷദ്വീപത്തിലെ പർവതങ്ങൾ.
നദീനാം ജലമാത്രേണ ദര്ശനസ്പര്ശനാദിഭിഃ । നിര്ധൂതാശേഷരജസോ നിസ്തമസ്കാഃ പ്രജാസ്തഥാ
അവിടെയുള്ള നദികളുടെ വെള്ളം മാത്രം കാണുന്നതിലും സ്പർശിക്കുന്നതിലും തുടങ്ങിയവയിലൂടെ അവിടുത്തെ ജനങ്ങൾ എല്ലാ അശുദ്ധിയും കളഞ്ഞ് അന്ധകാരമില്ലാത്തവരാകുന്നു.
(യദ്യത്ര നഃ സ്വര്ഗസുഖാവശേഷിതം സ്വിഷ്ടസ്യ പൂര്തസ്യ കൃതസ്യ ശോഭനമ് । തേനാബ്ജനാഭേ സ്മൃതിമജ്ജന്മ നഃ സ്യാ- ദ്വര്ഷേ ഹരിര്ഭജതാം ശം തനോതി ॥) ശ്രീനാരായണ ഉവാച ഏവം സ്വര്ഗഗതാ ദേവാഃ സിദ്ധാശ്ച പരമര്ഷയഃ । പ്രവദന്തി ച മാഹാത്മ്യം ഭാരതസ്യ സുശോഭനമ്
(എവിടെയെങ്കിലും സ്വർഗത്തിലെ സന്തോഷം അപൂർണ്ണമായിരിക്കും, നമ്മുടെ യാഗഫലവും സൽപ്രവൃത്തികളും പൂർണ്ണമാകാതെ ശേഷിച്ചാൽ, കമലനാഭനേ, അടുത്ത ജന്മത്തിൽ നിന്നെ മറക്കാതിരിക്കാൻ ഹരി ഭക്തന്മാർക്ക് എല്ലാ വർഷവും ക്ഷേമം നൽകട്ടെ.) ശ്രീനാരായണൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ സ്വർഗത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്ന ദേവന്മാരും സിദ്ധന്മാരും മഹർഷിമാരും ഭാരതത്തിന്റെ മഹത്വം പ്രസംഗിക്കുന്നു.