രതിര്ഭൂതിസ്തഥാ ബുദ്ധിര്മതിഃ കീര്തിഃ സ്മൃതിര്ധൃതിഃ । ശ്രദ്ധാ മേധാ സ്വധാ സ്വാഹാ ക്ഷുധാ നിദ്രാ ദയാ ഗതിഃ
പ്രേമം, ഐശ്വര്യം, ബുദ്ധി, വിവേകം, കീർത്തി, ഓർമ്മ, ധൈര്യം, വിശ്വാസം, ജ്ഞാനം, സ്വധാ, സ്വാഹാ, വിശപ്പ്, ഉറക്കം, കരുണ, ഗതി—
തുഷ്ടിഃ പുഷ്ടിഃ ക്ഷമാ ലജ്ജാ ജൃമ്ഭാ തന്ദ്രാ ച ശക്തയഃ । സംസ്ഥിതാഃ സര്വതഃ പാര്ശ്വേ മഹാദേവ്യാഃ പൃഥക്പൃഥക്
സന്തോഷം, പോഷണം, ക്ഷമ, ലജ്ജ, ഉമ്മൽ, മന്ദം, ഇവയൊക്കെയും മഹാദേവിയുടെ ചുറ്റും, ഓരോന്നായി, ശക്തികളായി നിലകൊണ്ടു.
വരായുധധരാഃ സര്വാ നാനാഭൂഷണഭൂഷിതാഃ । മന്ദാരമാലാകുലിതാ മുക്താഹാരവിരാജിതാഃ
അവരൊക്കെയും ഉത്തമായ ആയുധങ്ങൾ കൈവശം വഹിച്ച്, വിവിധാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, മന്ദാരമാലകൾ ധരിച്ച്, മുത്തുമാലകളാൽ ഭാസുരരായി നിന്നു.
താം ദൃഷ്ട്വാ താശ്ച സംവീക്ഷ്യ തസ്മിന്നേകാര്ണവേ ജലേ । വിസ്മയാവിഷ്ടഹൃദയഃ സമ്ബഭൂവ ജനാര്ദനഃ
അവളെയും അവരെയും ആ ഏകസമുദ്രത്തിൽ കണ്ട്, ജനാർദ്ദനന്റെ ഹൃദയം അത്ഭുതത്തിൽ ആകപ്പെട്ടു.
ചിന്തയാമാസ സര്വാത്മാ ദൃഷ്ടമായോഽതിവിസ്മിതഃ । കുതോ ഭൂതാഃ സ്ത്രിയഃ സര്വാഃ കുതോഽഹം വടതല്പഗഃ
സർവ്വാത്മാവായ അവൻ ഈ അത്ഭുതം കണ്ടു അതിയായി വിസ്മയച്ഛന്നനായി ചിന്തിച്ചു: ഈ സ്ത്രീകൾ എല്ലാം എവിടെ നിന്നാണ് വന്നത്? ഞാൻ എങ്ങനെ വടവൃക്ഷത്തിന്റെ ഇലയിൽ കിടക്കുന്നു?
അസ്മിന്നേകാര്ണവേ ഘോരേ ന്യഗ്രോധഃ കഥമുത്ഥിതഃ । കേനാഹം സ്ഥാപിതോഽസ്മ്യത്ര ശിശും കൃത്വാ ശുഭാകൃതിമ്
ഈ ഭയാനകമായ ഏകസമുദ്രത്തിൽ ഈ വടവൃക്ഷം എങ്ങനെ ഉദിച്ചുവന്നു? ആരാണ് എന്നെ ഇവിടെ, ഈ ശുഭരൂപിയായ ബാലനായി, സ്ഥാപിച്ചത്?
മമേയം ജനനീ നോ വാ മായാ വാ കാപി ദുര്ഘടാ । ദര്ശനം കേനചിത്ത്വദ്യ ദത്തം വാ കേന ഹേതുനാ
ഇവൾ എന്റെ അമ്മയാണോ അല്ലയോ? അതോ ഇതെന്തോ അതിരുകടന്ന മായയാണോ? ഇന്ന് ആരാണ് ഈ ദർശനം നൽകിയതും, എന്തിനാണ് ഈ കാര്യം?
കിം മയാ ചാത്ര വക്തവ്യം ഗന്തവ്യം വാ ന വാ ക്വചിത് । മൌനമാസ്ഥായ തിഷ്ഠേയം ബാലഭാവാദതന്ദ്രിതഃ
ഇവിടെ ഞാൻ എന്താണ് പറയേണ്ടത്? എവിടെയെങ്കിലും പോകേണ്ടതുണ്ടോ ഇല്ലയോ? അതോ ബാലഭാവത്തിൽ ഉറച്ച മനസ്സോടെ ഞാൻ മൗനത്തിൽ ഇരിക്കണോ?
വ്യാസോപദേശവര്ണനമ് ദൃഷ്ട്വാ തം വിസ്മിതം ദേവം ശയാനം വടപത്രകേ । ഉവാച സസ്മിതം വാക്യം വിഷ്ണോ കിം വിസ്മിതോ ഹ്യസി
വ്യാസന്റെ ഉപദേശത്തിന്റെ വിവരണം: അത്ഭുതത്തോടെ വടവൃക്ഷത്തിന്റെ ഇലയിൽ കിടക്കുന്ന ദേവനെ കണ്ടു, അവൾ പുഞ്ചിരിയോടെ പറഞ്ഞു: 'വിഷ്ണുവേ, നീ എന്തുകൊണ്ട് അത്ഭുതപ്പെടുന്നു?'
മഹാശക്ത്യാഃ പ്രഭാവേണ ത്വം മാം വിസ്മൃതവാന്പുരാ । പ്രഭവേ പ്രലയേ ജാതേ ഭൂത്വാ ഭൂത്വാ പുനഃ പുനഃ
മഹാശക്തിയുടെ ശക്തിയാൽ, നീ ഒരിക്കൽ എന്നെ മറന്നിരുന്നു; സൃഷ്ടിയുടെയും ലയത്തിന്റെയും സമയത്ത്, നീ വീണ്ടും വീണ്ടും ജനിക്കുന്നു.
നിര്ഗുണാ സാ പരാ ശക്തിഃ സഗുണസ്ത്വം തഥാപ്യഹമ് । സാത്ത്വികീ കില യാ ശക്തിസ്താം ശക്തിം വിദ്ധി മാമികാമ്
അവൾ ഗുണങ്ങൾക്കപ്പുറമുള്ള പരാശക്തിയാണ്; നീ ഗുണങ്ങളോടുകൂടിയവനാണ്, ഞാനും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്. സാത്വികമായ ശക്തി എന്റെ സ്വന്തം ശക്തിയാണെന്ന് നീ അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
ത്വന്നാഭികമലാദ്ബ്രഹ്മാ ഭവിഷ്യതി പ്രജാപതിഃ । സ കര്താ സര്വലോകസ്യ രജോഗുണസമന്വിതഃ
നിന്റെ നാഭിയിലെ താമരയിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മാവു ജനിക്കും, അവൻ പ്രജാപതിയായിരിക്കും; രാജോഗുണം ഉള്ളവനായി, അവൻ എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും സ്രഷ്ടാവായിരിക്കും.
സ തദാ തപ ആസ്ഥായ പ്രാപ്യ ശക്തിമനുത്തമാമ് । രജസാ രക്തവര്ണഞ്ച കരിഷ്യതി ജഗത്ത്രയമ്
അവൻ അപ്പോൾ കഠിനമായ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു, അത്യുത്തമമായ ശക്തി നേടുകയും, രജോഗുണം കൊണ്ടു ചുവന്ന രൂപം ധരിച്ച് മൂന്നു ലോകവും സൃഷ്ടിക്കും.
സഗുണാന്പഞ്ചഭൂതാംശ്ച സമുത്പാദ്യ മഹാമതിഃ । ഇന്ദ്രിയാണീന്ദ്രിയേശാംശ്ച മനഃപൂര്വാന്സമന്തതഃ
ആ മഹാമനസ്സുള്ളവൻ, ഗുണങ്ങളെയും അഞ്ചു ഭൂതങ്ങളെയും, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും അവയുടെ ദേവതകളെയും മനസ്സിനെയും ക്രമമായി സൃഷ്ടിക്കും.
കരിഷ്യതി തതഃ സര്ഗം തേന കര്താ സ ഉച്യതേ । വിശ്വസ്യാസ്യ മഹാഭാഗ ത്വം വൈ പാലയിതാ തഥാ
അങ്ങനെ സൃഷ്ടി നടത്തും; അതുകൊണ്ടാണ് അവനെ സ്രഷ്ടാവ് എന്നു വിളിക്കുന്നത്. മഹാഭാഗ്യവതിയായവളേ, ഈ ലോകത്തിന്റെ രക്ഷകർത്താവും നീ തന്നെയാണ്.
തദ്ഭുവോര്മധ്യദേശാച്ച ക്രോധാദ്രുദ്രോ ഭവിഷ്യതി । തപഃ കൃത്വാ മഹാഘോരം പ്രാപ്യ ശക്തിം തു താമസീമ്
ഭൂമിയുടെ നടുവിൽ നിന്ന്, കോപത്തിൽ നിന്ന് രുദ്രൻ ഉദിക്കും; ഭയങ്കരമായ തപസ്സു ചെയ്തു, താമസികശക്തി നേടും.
കല്പാന്തേ സോഽപി സംഹര്താ ഭവിഷ്യതി മഹാമതേ । തേനാഹം ത്വാമുപായാതാ സാത്ത്വികീം ത്വമവേഹി മാമ്
കാല്പാവസാനത്ത്, മഹാമതിയുള്ളവനേ, അവനും സംഹാരകനാകും. അതുകൊണ്ടാണ് ഞാൻ നിന്നെ സമീപിച്ചത്; സത്ത്വഗുണമുള്ളവളെന്നായി എന്നെ അറിയുക.
സ്ഥാസ്യേഽഹം ത്വത്സമീപസ്ഥാ സദാഹം മധുസൂദന । ഹൃദയേ തേ കൃതാവാസാ ഭവാമി സതതം കില
മധുസൂദനാ, ഞാൻ എപ്പോഴും നിന്റെ അടുത്ത് നില്ക്കും; ഞാൻ നിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ എന്നും വാസം ചെയ്യും.
വിഷ്ണുരുവാച ശ്ലോകസ്യാര്ധം മയാ പൂര്വം ശ്രുതം ദേവി സ്ഫുടാക്ഷരമ് । തത്കേനോക്തം വരാരോഹേ രഹസ്യം പരമം ശിവമ്
വിഷ്ണു പറഞ്ഞു: ദേവി, ഈ ശ്ലോകത്തിന്റെ പകുതി ഞാൻ മുമ്പ് വ്യക്തമായി കേട്ടിട്ടുണ്ട്; ആരാണ് ഈ പരമശുഭമായ രഹസ്യം പറഞ്ഞത്, മനോഹരിയായവളേ?
തന്മേ ബ്രൂഹി വരാരോഹേ സംശയോഽയം വരാനനേ । നിര്ധനോ ഹി യഥാ ദ്രവ്യം തത്സ്മരാമി പുനഃ പുനഃ
മനോഹരിയായവളേ, ദയവായി ഇതെനിക്കു പറയൂ; എനിക്ക് സംശയമുണ്ട്. ദരിദ്രൻ സ്വത്ത് ഓർക്കുന്നതുപോലെ ഞാൻ ഇതിനെ വീണ്ടും വീണ്ടും ഓർക്കുന്നു.
വ്യാസ ഉവാച വിഷ്ണോസ്തദ്വചനം ശ്രുത്വാ മഹാലക്ഷ്മീഃ സ്മിതാനനാ । ഉവാച പരയാ പ്രീത്യാ വചനം ചാരുഹാസിനീ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: വിഷ്ണുവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട മഹാലക്ഷ്മി, സ്നേഹപൂർവ്വം പുഞ്ചിരിയോടെ മനോഹരമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
മഹാലക്ഷ്മീരുവാച ശൃണു ശൌരേ വചോ മഹ്യം സഗുണാഹം ചതുര്ഭുജാ । മാം ജാനാസി ന ജാനാസി നിര്ഗുണാം സഗുണാലയാമ്
മഹാലക്ഷ്മി പറഞ്ഞു: ശൗരേ, എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കു. ഞാൻ ഗുണങ്ങളോടുകൂടിയ നാലു കൈകളുള്ളവളാണ്; നീ എന്നെ അറിയുന്നു, പക്ഷേ ഗുണരഹിതയായും എല്ലാ ഗുണങ്ങളുടെയും ആധാരമായും എന്നെ അറിയുന്നില്ല.
ത്വം ജാനീഹി മഹാഭാഗ തയാ തത്പ്രകടീകൃതമ് । പുണ്യം ഭാഗവതം വിദ്ധി വേദസാരം ശുഭാവഹമ്
മഹാഭാഗവതിയായവനേ, അവൾ ഇതെല്ലാം വെളിപ്പെടുത്തിയതാണെന്ന് നീ അറിയണം. ഭാഗവതം പുണ്യമായതും, വേദങ്ങളുടെ സാരവും, ശുഭം നൽകുന്നതുമാണ് എന്ന് മനസ്സിലാക്കുക.
കൃപാം ച മഹതീം മന്യേ ദേവ്യാഃ ശത്രുനിഷൂദന । യയാ പ്രോക്തം പരം ഗുഹ്യം ഹിതായ തവ സുവ്രത
ശത്രുനാശകനേ, ഈ പരമഗുഹ്യമായത് നിന്റെ ക്ഷേമത്തിനായി ദേവി പറഞ്ഞതിൽ ഞാൻ അവളുടെ മഹത്തായ കരുണ കാണുന്നു.
രക്ഷണീയം സദാ ചിത്തേ ന വിസ്മാര്യം കദാചന । സാരം ഹി സര്വശാസ്ത്രാണാം മഹാവിദ്യാപ്രകാശിതമ്
ഇത് എപ്പോഴും മനസ്സിൽ സൂക്ഷിക്കണം, ഒരിക്കലും മറക്കരുത്; കാരണം ഇതാണ് എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും സാരം, മഹാവിദ്യയായി വെളിപ്പെട്ടത്.
നാതഃ പരം വേദിതവ്യം വര്തതേ ഭുവനത്രയേ । പ്രിയോഽസി ഖലു ദേവ്യാസ്ത്വം തേന തേ വ്യാഹൃതം വചഃ
മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ഇതിന് പുറത്തു അറിയേണ്ടത് ഒന്നുമില്ല; ദേവിക്ക് നീ വളരെ പ്രിയനാണ്, അതുകൊണ്ടാണ് ഈ വാക്കുകൾ നിന്നോട് പറഞ്ഞത്.
വ്യാസ ഉവാച ഇതി ശ്രുത്വാ വചോ ദേവ്യാ മഹാലക്ഷ്യാശ്ചതുര്ഭുജഃ । ദധാര ഹൃദയേ നിത്യം മത്വാ മന്ത്രമനുത്തമമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: നാലു കൈകളുള്ള മഹാലക്ഷ്മിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം, അവൻ ആ അത്യുത്തമമായ മന്ത്രം എപ്പോഴും ഹൃദയത്തിൽ സൂക്ഷിച്ചു.
കാലേന കിയതാ തത്ര തന്നാഭികമലോദ്ഭവഃ । ബ്രഹ്മാ ദൈത്യഭയാത്ത്രസ്തോ ജഗാമ ശരണം ഹരേഃ
അവിടെ കുറച്ച് കാലം കഴിഞ്ഞ്, നാഭികമലത്തിൽ നിന്ന് ജനിച്ച ബ്രഹ്മാവ്, അസുരഭയത്തിൽ ഭയപ്പെട്ട് ഹരിയുടെ ശരണം തേടി.
തതഃ കൃത്വാ മഹായുദ്ധം ഹത്വാ തൌ മധുകൈടഭൌ । ജജാപ ഭഗവാന്വിഷ്ണുഃ ശ്ലോകാര്ധം വിശദാക്ഷരമ്
ശേഷം, മഹായുദ്ധം നടത്തി മധുവിനെയും കൈടഭനെയും സംഹരിച്ച ശേഷം, ഭാഗ്യവാൻ വിഷ്ണു ആ ശ്ലോകത്തിന്റെ പകുതി വ്യക്തമായി ജപിച്ചു.
ജപന്തം വാസുദേവം ച ദൃഷ്ട്വാ ദേവഃ പ്രജാപതിഃ । പപ്രച്ഛ പരമപ്രീതഃ കഞ്ജജഃ കമലാപതിമ്
വാസുദേവൻ ജപിക്കുന്നത് കണ്ട പ്രജാപതി, അതി സന്തോഷത്തോടെ, കമലത്തിൽ ജനിച്ച കമലാപതിയെ ചോദ്യം ചെയ്തു.