ജ്ഞാനം ലബ്ധ്വാ കൃതാര്ഥഃ സ്യാദിതി വേദാന്തഡിണ്ഡിമഃ । സര്വമുക്തം സമാസേന കിം ഭൂയഃ ശ്രോതുമിച്ഛസി
ജ്ഞാനം ലഭിച്ചാൽ ജീവിതം സഫലമാകും എന്ന് വേദാന്തം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. എല്ലാം സംക്ഷിപ്തമായി പറഞ്ഞു കഴിഞ്ഞു; ഇനി എന്താണ് കേൾക്കാൻ നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?
ദേവീഗീതായാം മഹോത്സവവ്രതസ്ഥാനവര്ണനമ് ഹിമാലയ ഉവാച കതി സ്ഥാനാനി ദേവേശി ദ്രഷ്ടവ്യാനി മഹീതലേ । മുഖ്യാനി ച പവിത്രാണി ദേവീപ്രിയതമാനി ച
ദേവീഗീതയിൽ മഹോത്സവവ്രതങ്ങളും പുണ്യസ്ഥലങ്ങളും വിവരിക്കുന്നു. ഹിമാലയം ചോദിച്ചു: ദേവതകളുടെ ദേവിയേ, ഭൂമിയിൽ എത്ര പ്രധാനവും ശുദ്ധവും ദേവിക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയവുമായ സ്ഥലങ്ങളുണ്ട്?
വ്രതാന്യപി തഥാ യാനി തുഷ്ടിദാന്യുത്സവാ അപി । തത്സര്വം ദേവ മേ മാതഃ കൃതകൃത്യോ യതോ നരഃ
മനസ്സിന് സന്തോഷം നൽകുന്ന വ്രതങ്ങൾ ഏതെല്ലാം? ഉത്സവങ്ങൾ ഏതെല്ലാം? ദേവമാതാവേ, ഇവയൊക്കെയും പറയൂ; ഇവയാൽ മനുഷ്യൻ ജീവിതസാഫല്യം നേടുന്നു.
ശ്രീദേവ്യുവാച സര്വം ദൃശ്യം മമ സ്ഥാനം സര്വേ കാലാ വ്രതാത്മകാഃ । ഉത്സവാഃ സര്വകാലേഷു യതോഽഹം സര്വരൂപിണീ
ശ്രീദേവി പറഞ്ഞു: കാണുന്ന എല്ലാം എന്റെ സ്ഥാനം തന്നെയാണ്; എല്ലാ കാലവും വ്രതത്തിന്റെ രൂപമാണ്; എല്ലാ ഉത്സവങ്ങളും എല്ലാകാലത്തും നടക്കുന്നു, കാരണം ഞാൻ എല്ലാരൂപവും ഉള്ളവളാണ്.
തഥാപി ഭക്തവാത്സല്യാത്കിഞ്ചിത്കിഞ്ചിദഥോച്യതേ । ശൃണുഷ്വാവഹിതോ ഭൂത്വാ നഗരാജ വചോ മമ
എങ്കിലും ഭക്തന്മാരോടുള്ള സ്നേഹത്താൽ കുറച്ച് കാര്യങ്ങൾ ഞാൻ പറയുന്നു; പർവ്വതരാജാവേ, എന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കു.
കോലാപുരം മഹാസ്ഥാനം യത്ര ലക്ഷ്മീഃ സദാ സ്ഥിതാ । മാതുഃ പുരം ദ്വിതീയം ച രേണുകാധിഷ്ഠിതം പരമ്
കൊളാപുരം വലിയ പുണ്യസ്ഥലമാണ്, അവിടെ ലക്ഷ്മി എപ്പോഴും വസിക്കുന്നു; രണ്ടാമത്തെത് മാതാവിന്റെ നഗരം, അതായത് രേണുകയുടെ ആധിപത്യത്തിലുള്ള പരമസ്ഥലം.
തുലജാപുരം തൃതീയം സ്യാത്സപ്തശൃങ്ഗം തഥൈവ ച । ഹിങ്ഗുലായാ മഹാസ്ഥാനം ജ്വാലാമുഖ്യാസ്തഥൈവ ച
തുലജാപുരം മൂന്നാമത്തേതാണ്; അതുപോലെ സപ്തശൃംഗവും, ഹിംഗുലാദേവിയുടെ മഹാസ്ഥലവും, ജ്വാലാമുഖി ദേവിയുടെ സ്ഥലവും ഉണ്ട്.
ശകമ്ഭര്യാഃ പരം സ്ഥാനം ഭ്രാമര്യാഃ സ്ഥാനമുത്തമമ് । ശ്രീരക്തദന്തികാസ്ഥാനം ദുര്ഗാസ്ഥാനം തഥൈവ ച
ശാകംഭരിയുടെ പരമസ്ഥലം, ഭ്രമരിദേവിയുടെ ഉത്തമസ്ഥലം, ശ്രീരക്തദന്തികയുടെ സ്ഥലം, ദുർഗാദേവിയുടെ സ്ഥലം — ഇവയും പ്രധാനമാണ്.
വിന്ധ്യാചലനിവാസിന്യാഃ സ്ഥാനം സര്വോത്തമോത്തമമ് । അന്നപൂര്ണമഹാസ്ഥാനം കാഞ്ചീപുരമനുത്തമമ്
വിന്ദ്യപർവ്വതത്തിൽ വസിക്കുന്ന ദേവിയുടെ ഏറ്റവും ഉത്തമമായ സ്ഥലം, അന്നപൂർണാദേവിയുടെ മഹാസ്ഥലം, അതുപോലെ അതുല്യമായ കാഞ്ചിപുരം.
ഭീമാദേവ്യാഃ പരം സ്ഥാനം വിമലാസ്ഥാനമേവ ച । ശ്രീചന്ദ്രലാമഹാസ്ഥാനം കൌശികീസ്ഥാനമേവ
ഭീമാദേവിയുടെ പരമസ്ഥലം, വിമലാദേവിയുടെ സ്ഥലം, ശ്രീചന്ദ്രലാദേവിയുടെ മഹാസ്ഥലം, കൗശികിദേവിയുടെ സ്ഥലം — ഇവയും ഉണ്ട്.
നീലാമ്ബായാഃ പരം സ്ഥാനം നീലപര്വതമസ്തകേ । ജാമ്ബൂനദേശ്വരീസ്ഥാനം തഥാ ശ്രീനഗരം ശുഭമ്
നീലപർവതത്തിന്റെ മുകളിലുള്ള നീലാംബാദേവിയുടെ പരമസ്ഥലം, ജാംബൂനദേശ്വരിയുടെ സ്ഥലം, അതുപോലെ ശുഭമായ ശ്രീനഗരം.
ഗുഹ്യകാല്യാ മഹാസ്ഥാനം നേപാലേ യത്പ്രതിഷ്ഠിതമ് । മീനാക്ഷ്യാഃ പരമം സ്ഥാനം യച്ച പ്രോക്തം ചിദമ്ബരേ
നേപ്പാളിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന ഗുഹ്യകാളിദേവിയുടെ മഹാസ്ഥലം, മീനാക്ഷിദേവിയുടെ പരമസ്ഥലം, ചിദംബരത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായ സ്ഥലം — ഇവയും ഉണ്ട്.
വേദാരണ്യം മഹാസ്ഥാനം സുന്ദര്യാഃ സമധിഷ്ഠിതമ് । ഏകാമ്ബരം മഹാസ്ഥാനം പരശക്ത്യാ പ്രതിഷ്ഠിതമ്
വേദാരണ്യത്തിലെ മഹത്തായ സ്ഥലം സുന്ദരിയുടെ അനുഗ്രഹത്താൽ സ്ഥാപിതമായതാണ്. ഏകാംബരത്തിലെ മഹാസ്ഥാനം പരാശക്തിയുടെ സാന്നിധ്യത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
മഹാലസാ പരം സ്ഥാനം യോഗേശ്വര്യാസ്തഥൈവ ച । തഥാ നീലസരസ്വത്യാഃ സ്ഥാനം ചീനേഷു വിശ്രുതമ്
മഹാലസയുടെ പരമസ്ഥലവും യോഗേശ്വരിയുടെതും അതുപോലെ തന്നെ. ചൈനയിൽ പ്രശസ്തമായ നീലസരസ്വതിയുടെ സ്ഥലവും ഉണ്ട്.
വൈദ്യനാഥേ തു ബഗലാസ്ഥാനം സര്വോത്തമം മതമ് । ശ്രീമച്ഛ്രീഭുവനേശ്വര്യാ മണിദ്വീപം മമ സ്മൃതമ്
വൈദ്യനാഥക്ഷേത്രത്തിൽ ബഗലയുടെ സ്ഥലം ഏറ്റവും ഉന്നതമായതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ശ്രീഭുവനേശ്വരിയുടെ മണിദ്വീപ് ഞാൻ ഓർക്കുന്നു.
ശ്രീമത്ത്രിപുരഭൈരവ്യാഃ കാമാഖ്യായോനിമണ്ഡലമ് । ഭൂമണ്ഡലേ ക്ഷേത്രരത്നം മഹാമായാധിവാസിതമ്
ശ്രീമത്ത് ത്രിപുരഭൈരവിയുടെ കാമാഖ്യായോനിമണ്ഡലം ഭൂമിയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ രത്നംപോലെയാണ്, മഹാമായയുടെ വാസസ്ഥലമായത്.
നാതഃ പരതരം സ്ഥാനം ക്വചിദസ്തി ധരാതലേ । പ്രതിമാസം ഭവേദ്ദേവീ യത്ര സാക്ഷാദ്രജസ്വലാ
ഇതിനെക്കാൾ വലിയ സ്ഥലം ഭൂമിയിൽ മറ്റൊന്നുമില്ല; ഇവിടെ ദേവി സ്വയം ഓരോ മാസവും രാജസ്വലരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
തത്രത്യാ ദേവതാഃ സര്വാഃ പര്വതാത്മകതാം ഗതാഃ । പര്വതേഷു വസന്ത്യേവ മഹത്യോ ദേവതാ അപി
അവിടെ ഉള്ള എല്ലാ ദേവതകളും പർവതരൂപം സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്; വലിയ ദേവതകളും പർവതങ്ങളിൽ തന്നെ പാർക്കുന്നു.
തത്രത്യാ പൃഥിവീ സര്വാ ദേവീരൂപാ സ്മൃതാ ബുധൈഃ । നാതഃ പരതരം സ്ഥാനം കാമാഖ്യായോനിമണ്ഡലാത്
അവിടത്തെ മുഴുവൻ ഭൂമി ദേവിയുടെ രൂപമായതായി ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നു; കാമാഖ്യായോനിമണ്ഡലത്തേക്കാൾ വലിയ സ്ഥലം ഇല്ല.
ഗായത്ര്യാശ്ച പരം സ്ഥാനം ശ്രീമത്പുഷ്കരമീരിതമ് । അമരേശേ ചണ്ഡികാ സ്യാത്പ്രഭാസേ പുഷ്കരേക്ഷിണീ
ഗായത്രിയുടെ പരമസ്ഥലം ശ്രീമത് പുഷ്കരം എന്നാണ് പറയുന്നത്. അമരേശത്തിൽ ചണ്ഡികയും, പ്രഭാസയിൽ പുഷ്കരക്ഷിണിയും വസിക്കുന്നു.
നൈമിഷേ തു മഹാസ്ഥാനേ ദേവീ സാ ലിങ്ഗധാരിണീ । പുരുഹൂതാ പുഷ്കരാക്ഷേ ആഷാഢൌ ച രതിസ്തഥാ
നൈമിഷത്തിലെ മഹാസ്ഥലത്ത് ദേവി ലിംഗരൂപത്തിലാണ്. പുരുഹൂതയിൽ അവൾ പുഷ്കരാക്ഷി, ആശാഢത്തിൽ രതി എന്ന പേരിലാണ്.
ചണ്ഡമുണ്ഡീമഹാസ്ഥാനേ ദണ്ഡിനീ പരമേശ്വരീ । ഭാരഭൂതൌ ഭവേദ്ഭൂതിര്നാകുലേ നകുലേശ്വരീ
ചണ്ഡമുണ്ടിയുടെ മഹാസ്ഥലത്തിൽ ദണ്ഡിനി പരമേശ്വരിയായി വസിക്കുന്നു. ഭാരഭൂതയിൽ ഭൂതി, നകുലയിൽ നകുലേശ്വരി എന്നാണവൾ.
ചന്ദ്രികാ തു ഹരിശ്ചന്ദ്രേ ശ്രീഗിരൌ ശാങ്കരീ സ്മൃതാ । ജപ്യേശ്വരേ ത്രിശൂലാ സ്യാത്സൂക്ഷ്മാ ചാമ്രാതകേശ്വരേ
ഹരിശ്ചന്ദ്രനിൽ ചന്ദ്രികയും, ശ്രീഗിരിയിൽ ശാംകരിയും ഓർക്കപ്പെടുന്നു. ജപ്യേശ്വരത്തിൽ ത്രിശൂലയും, അമ്രാതകേശ്വരത്തിൽ സൂക്ഷ്മയും ഉണ്ട്.
ശാങ്കരീ തു മഹാകാലേ ശര്വാണീ മധ്യമാഭിധേ । കേദാരാഖ്യേ മഹാക്ഷേത്രേ ദേവീ സാ മാര്ഗദായിനീ
മഹാകാളക്ഷേത്രത്തിൽ ശാംകരി, മധ്യമ എന്ന പേരിൽ ശർവാണി. കേദാരമെന്ന മഹാക്ഷേത്രത്തിൽ ദേവി മാർഗ്ഗം കാണിക്കുന്നവളാണ്.
ഭൈരവാഖ്യേ ഭൈരവീ സാ ഗയായാം മങ്ഗലാ സ്മൃതാ । സ്ഥാണുപ്രിയാ കുരുക്ഷേത്രേ സ്വായമ്ഭുവ്യപി നാകുലേ
ഭൈരവക്ഷേത്രത്തിൽ ഭൈരവി, ഗയയിൽ മംഗള എന്ന പേരിൽ ഓർക്കപ്പെടുന്നു. കുരുക്ഷേത്രത്തിൽ സ്ഥാണുപ്രിയയും, നകുലയിൽ സ്വായംഭുവും ഉണ്ട്.
കനഖലേ ഭവേദുഗ്രാ വിശ്വേശാ വിമലേശ്വരേ । അട്ടഹാസേ മഹാനന്ദാ മഹേന്ദ്രേ തു മഹാന്തകാ
കനഖലയിൽ ഉഗ്ര, വിശ്വേശക്ഷേത്രത്തിൽ വിമലേശ്വരി. അട്ടഹാസത്തിൽ മഹാനന്ദ, മഹേന്ദ്രത്തിൽ മഹാന്തക എന്നാണവൾ.
ഭീമേ ഭീമേശ്വരീ പ്രോക്താ സ്ഥാനേ വസ്ത്രാപഥേ പുനഃ । ഭവാനീ ശാങ്കരീ പ്രോക്താ രുദ്രാണീ ത്വര്ധകോടികേ
ഭീമക്ഷേത്രത്തിൽ ഭീമേശ്വരി എന്നാണവളെ വിളിക്കുന്നത്. വസ്ത്രാപഥത്തിൽ ഭവാനി ശാംകരി, അർദ്ധകോടികയിൽ രുദ്രാണി എന്നാണവൾ.
അവിമുക്തേ വിശാലാക്ഷീ മഹാഭാഗാ മഹാലയേ । ഗോകര്ണേ ഭദ്രകര്ണീ സ്യാദ്ഭദ്രാ സ്യാദ്ഭദ്രകര്ണകേ
അവിമുക്തക്ഷേത്രത്തിൽ വിശാലാക്ഷി മഹാഭാഗ്യവതിയായി മഹാലയത്തിൽ വസിക്കുന്നു. ഗോകർണത്തിൽ ഭദ്രകർണി, ഭദ്രകർണകക്ഷേത്രത്തിൽ ഭദ്ര എന്നാണവൾ.
ഉത്പലാക്ഷീ സുവര്ണാക്ഷേ സ്ഥാണ്വീശാ സ്ഥാണുസഞ്ജ്ഞകേ । കമലാലയേ തു കമലാ പ്രചണ്ഡാ ഛഗലണ്ഡകേ
ഉത്പലാക്ഷി സുവർണാക്ഷയിൽ, സ്ഥാണ്വീശ സ്ഥാണുസഞ്ജ്ഞയിൽ. കമലാലയത്തിൽ കമല, ചഗളണ്ടയിൽ പ്രചണ്ഡ എന്നാണവൾ.
കുരണ്ഡലേ ത്രിസന്ധ്യാ സ്യാന്മാകോടേ മുകുടേശ്വരീ । മണ്ഡലേശേ ശാണ്ഡകീ സ്യാത്കാലീ കാലഞ്ജരേ പുനഃ
കുരണ്ടലയിൽ ത്രിസന്ധ്യ, മാകോട്ടിൽ മുകുടേശ്വരി. മണ്ഡലേശ്വരക്ഷേത്രത്തിൽ ശാണ്ഡകി, കാലഞ്ജരത്തിൽ വീണ്ടും കാലി എന്നാണവൾ.