വിഷ്ണ്വംശസമ്ഭവോ വ്യാസ ഇതി പൌരാണികാ ജഗുഃ । സോഽപി മോഹാര്ണവേ മഗ്നോ ഭഗ്നപോതോ വണിഗ്യഥാ
വ്യാസൻ വിഷ്ണുവിന്റെ വംശത്തിൽ നിന്നാണെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. എങ്കിലും, തകർന്ന കപ്പലിൽ മുങ്ങുന്ന വ്യാപാരിയെപ്പോലെ, അവനും ഭ്രമത്തിന്റെ സമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
അശ്രുപാതം കരോത്യദ്യ വിവശഃ പ്രാകൃതോ യഥാ । അഹോ മായാബലം ചൈതദ്ദുസ്ത്യജം പണ്ഡിതൈരപി
ഇന്ന് സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ അവൻ നിർവശനായി കണ്ണുനീർ വീഴ്ത്തുന്നു. ഈ മായയുടെ ശക്തി പണ്ഡിതന്മാർക്കും ഉപേക്ഷിക്കാൻ എളുപ്പമല്ല.
കോഽയം കോഽഹം കഥം ചേഹ കീദൃശോഽയം ഭ്രമഃ കില । പഞ്ചഭൂതാത്മകേ ദേഹേ പിതാപുത്രേതി വാസനാ
ഇവൻ ആരാണ്? ഞാൻ ആരാണ്? ഇത് എങ്ങനെ? ഈ ഭ്രമം എന്താണ്? അഞ്ചു ഭൂതങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഈ ശരീരത്തിൽ അച്ഛനും മകനുമെന്ന ഭാവം ഉണ്ടാകുന്നു.
ബലിഷ്ഠാ ഖലു മായേയം മായിനാമപി മോഹിനീ । യയാഭിഭൂതഃ കൃഷ്ണോഽപി കരോതി രോദനം ദ്വിജഃ
ഈ മായയെന്നു വളരെയധികം ശക്തിയുള്ളവളാണ്. മായാവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരെയും ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നവളാണ്. ഇവളാൽ കീഴടക്കപ്പെട്ട് കൃഷ്ണൻ പോലുമെന്ത്, ദ്വിജനും കരയുന്നു.
സൂത ഉവാച താം നത്വാ മനസാ ദേവീം സര്വകാരണകാരണാമ് । ജനനീം സര്വദേവാനാം ബ്രഹ്മാദീനാം തഥേശ്വരീമ്
സൂതൻ പറഞ്ഞു: എല്ലാ കാരണങ്ങളുടെ കാരണമായ ദേവിയെ, ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാരുടെ അമ്മയെയും അവരുടെ ഇശ്വരിയെയും മനസ്സിൽ വണങ്ങി—
പിതരം പ്രാഹ ദീനം തം ശോകാര്ണവപരിപ്ലുതമ് । അരണീസമ്ഭവോ വ്യാസം ഹേതുമദ്വചനം ശുഭമ്
അരണി കട്ടികളിൽ നിന്നു ജനിച്ച വ്യാസൻ, ദുഃഖത്തിന്റെ സമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങി ദയനീയനായി ഇരുന്ന അച്ഛനോടു, കാരണമുള്ള ശുഭമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
പാരാശര്യ മഹാഭാഗ സര്വേഷാം ബോധദഃ സ്വയമ് । കിം ശോകം കുരുഷേ സ്വാമിന്യഥാജ്ഞഃ പ്രാകൃതോ നരഃ
പരാശരപുത്രാ, നീ എല്ലാവർക്കും ജ്ഞാനം നൽകുന്നവനല്ലേ? മഹാഭാഗവ, സത്യത്തെ അറിയാത്ത ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യൻപോലെ ദുഃഖം ചെയ്യേണ്ടതെന്ത്?
അദ്യാഹം തവ പുത്രോഽസ്മി ന ജാനേ പൂര്വജന്മനി । കോഽഹം കസ്ത്വം മഹാഭാഗ വിഭ്രമോഽയം മഹാത്മനി
ഇന്ന് ഞാൻ നിന്റെ മകനാണ്, എന്നാൽ മുൻജന്മത്തിൽ ഞാൻ ആരായിരുന്നു എന്നെനിക്ക് അറിയില്ല. മഹാഭാഗവ, ഞാൻ ആരാണ്, നീ ആരാണ്? മഹാത്മാവേ, ഇതൊക്കെ മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയാത്ത ആശയക്കുഴപ്പമാണ്.
കുരു ധൈര്യം പ്രബുധ്യസ്വ മാ വിഷാദേ മനഃ കൃഥാഃ । മോഹജാലമിമം മത്വാ മുഞ്ച ശോകം മഹാമതേ
ധൈര്യത്തോടെ ഇരിക്കൂ, മനസ്സിനെ ഉണർത്തൂ, വിഷാദത്തിൽ വീഴരുത്. ഇതെല്ലാം മായാജാലം എന്ന് തിരിച്ചറിയി, മഹാമതിയായവനേ, ദുഃഖം വിട്ടുകളയൂ.
ക്ഷുധാനിവൃത്തിര്ഭക്ഷ്യേണ ന പുത്രദര്ശനേന ച । പിപാസാ ജലപാനേന യാതി നൈവാത്മജേക്ഷണാത്
വിഭവം കഴിച്ചാൽ വിശപ്പു തീരും, മകനെ കാണുന്നതുകൊണ്ടല്ല. വെള്ളം കുടിച്ചാൽ ദാഹം തീരും, സ്വന്തം മകനെ കണ്ടാൽ അല്ല.
ഘ്രാണം സുഖം സുഗന്ധേന കര്ണജം ശ്രവണേന ച । സ്ത്രീസുഖം തു സ്ത്രിയാ നൂനം പുത്രോഽഹം കിം കരോമി തേ
മൂക്കിന് സന്തോഷം സുഗന്ധത്തിൽ, ചെവിക്ക് സന്തോഷം കേൾവിയിൽ. സ്ത്രീസുഖം സ്ത്രീയോടാണ്. ഞാൻ മകനായി നിന്നാൽ, നിന്നു വേണ്ടി ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയും?
അജീഗര്തേന പുത്രോഽപി ഹരിശ്ചന്ദ്രായ ഭൂഭുജേ । പശുകാമായ യജ്ഞാര്ഥേ ദത്തോ മൌല്യേന സര്വഥാ
അജീഗർത്തൻ തന്റെ മകനെയും ഹരിശ്ചന്ദ്രനു കന്നുകാലി വേണ്ടിയും യാഗത്തിനും വിലക്ക് വിറ്റു.
സുഖാനാം സാധനം ദ്രവ്യം ധനാത്സുഖസമുച്ചയഃ । ധനമര്ജയ ലോഭശ്ചേത്പുത്രോഽഹം കിം കരോമ്യഹമ്
സുഖം നേടാൻ സമ്പത്താണ് ഉപാധി, സമ്പത്ത് ഉണ്ടെങ്കിൽ സന്തോഷവും കൂടും. എന്നാൽ, ലാഭം കൊണ്ടു സമ്പത്ത് വേണമെങ്കിൽ, ഞാൻ മകനായി നിന്നാൽ എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയും?
മാം പ്രബോധയ ബുദ്ധ്യാ ത്വം ദൈവജ്ഞോഽസി മഹാമതേ । യഥാ മുച്യേയമത്യന്തം ഗര്ഭവാസഭയാന്മുനേ
മഹാമതിയായവനേ, നീ ദൈവജ്ഞനല്ലേ? നിന്റെ ജ്ഞാനത്തോടെ എന്നെ ഉണർത്തൂ. ഞാൻ ഈ ഗർഭഭയത്തിൽ നിന്നു പൂർണ്ണമായി മോചിതനാകാൻ.
ദുര്ലഭം മാനുഷം ജന്മ കര്മഭൂമാവിഹാനഘ । തത്രാപി ബ്രാഹ്മണത്വം വൈ ദുര്ലഭം ചോത്തമേ കുലേ
ഇഹലോകത്തിൽ മനുഷ്യജന്മം കിട്ടുന്നത് വളരെ ദുർലഭമാണ്, പാപരഹിതനേ. അതിലുമുപരി, ഉത്തമകുലത്തിൽ ബ്രാഹ്മണനായി ജനിക്കുന്നത് അതിവിശേഷമാണ്.
ബദ്ധോഽഹമിതി മേ ബുദ്ധിര്നാപസര്പതി ചിത്തതഃ । സംസാരവാസനാജാലേ നിവിഷ്ടാ വൃദ്ധിഗാമിനീ
ഞാൻ ബന്ധനത്തിലാണെന്ന ബോധം എന്റെ മനസ്സിൽ നിന്ന് പോകുന്നില്ല. ലോകവാസനകളുടെ ജാലത്തിൽ ആലിഞ്ഞു, അത് ദിനംപ്രതി വളരുന്നു.
സൂത ഉവാച ഇത്യുക്തസ്തു തദാ വ്യാസഃ പുത്രേണാമിതബുദ്ധിനാ । പ്രത്യുവാച ശുകം ശാന്തം ചതുര്ഥാശ്രമമാനസമ്
സൂതൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ അതീവബുദ്ധിയുള്ള മകൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ, ശാന്തനും ചതുര്ഥാശ്രമത്തിൽ മനസ്സുള്ള ശുകനോടു വ്യാസൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.
വ്യാസ ഉവാച പഠ പുത്ര മഹാഭാഗ മയാ ഭാഗവതം കൃതമ് । ശുഭം ന ചാതിവിസ്തീര്ണം പുരാണം ബ്രഹ്മസമ്മിതമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: മഹാഭാഗവനായ മകനേ, ഞാൻ രചിച്ച ഭാഗവതം നീ പാരായണം ചെയ്യൂ. അതു ശുഭവും, അത്രയും വലുതല്ലാത്ത പുരാണവുമാണ്, ബ്രഹ്മസമമെന്ന് ജ്ഞാനികൾ വിലയിരുത്തുന്നു.
സ്കന്ധാ ദ്വാദശ തത്രൈവ പഞ്ചലക്ഷണസംയുതമ് । സര്വേഷാം ച പുരാണാനാം ഭൂഷണം മമ സമ്മതമ്
അത് പന്ത്രണ്ട് സ്കന്ധങ്ങളോടും അഞ്ചു ലക്ഷണങ്ങളോടും കൂടിയതാണ്. എല്ലാ പുരാണങ്ങളിലും അതാണ് എനിക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട അലങ്കാരം.
സദസജ്ജ്ഞാനവിജ്ഞാനം ശ്രുതമാത്രേണ ജായതേ । യേന ഭാഗവതേനേഹ തത്പഠ ത്വം മഹാമതേ
ഈ ഭാഗവതം കേൾക്കുമ്പോൾ തന്നെ സത്യം അസത്യം എന്നിവയുടെ ജ്ഞാനവും വിവേകവും ലഭിക്കും. അതുകൊണ്ട്, മഹാമതിയായവനേ, അതു പാരായണം ചെയ്യൂ.
വടപത്രശയാനായ വിഷ്ണവേ ബാലരൂപിണേ । കേനാസ്മി ബാലഭാവേന നിര്മിതോഽഹം ചിദാത്മനാ
വടപ്പത്രത്തിൽ കിടക്കുന്ന ബാലരൂപിയായ വിഷ്ണുവേ, ഞാൻ ചൈതന്യസ്വരൂപനായിട്ടും ഈ ബാലഭാവത്തിൽ ആരാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു?
കിമര്ഥം കേന ദ്രവ്യേണ കഥം ജാനാമി ചാഖിലമ് । ഇത്യേവം ചിന്ത്യമാനായ മുകുന്ദായ മഹാത്മനേ
എന്തിനായി, ആരാൽ, എങ്ങനെ, എന്തുപയോഗിച്ച് ഞാൻ ഇതെല്ലാം അറിയുന്നു? ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, മഹാത്മാവായ മുഖുന്ദനോടു—
ശ്ലോകാര്ധേന തയാ പ്രോക്തം ഭഗവത്യാഖിലാര്ഥദമ് । സര്വം ഖല്വിദമേവാഹം നാന്യദസ്തി സനാതനമ്
അവിടുത്തെ ഭഗവതി അർദ്ധശ്ലോകത്തിൽ എല്ലാം വ്യക്തമാക്കിക്കൊണ്ട് പറഞ്ഞു: 'ഈ സകലവും ഞാൻ തന്നെയാണു്; ശാശ്വതമായ മറ്റൊന്നുമില്ല.'
തദ്വചോ വിഷ്ണുനാ പൂര്വം സംവിജ്ഞാതം മനസ്യപി । കേനോക്താ വാഗിയം സത്യാ ചിന്തയാമാസ ചേതസാ
അവിടെ പറഞ്ഞത് വിഷ്ണു മുൻപേ മനസ്സിൽ ഗ്രഹിച്ചിരുന്നു. ഈ സത്യവാക്യം ആരാണ് പറഞ്ഞതെന്ന് ആലോചിച്ച്, ആഴത്തിൽ ചിന്തിച്ചു.
കഥം വേദ്മി പ്രവക്താരം സ്ത്രീപുംസൌ വാ നപുംസകമ് । ഇതി ചിന്താപ്രപന്നേന ധൃതം ഭാഗവതം ഹൃദി
ആർ സംസാരിക്കും, സ്ത്രീയോ പുരുഷനോ അതോ മറ്റൊന്നോ എന്നറിയാൻ എങ്ങിനെ കഴിയുമെന്ന ചിന്തകളോടെ, ഭാഗവതം ഹൃദയത്തിൽ സൂക്ഷിച്ചു.
പുനഃ പുനഃ കൃതോച്ചാരസ്തസ്മിനേവാസ്തചേതസാ । വടപത്രേ ശയാനഃ സന്നഭൂച്ചിന്താസമന്വിതഃ
ആ ചിന്തയിൽ മനസ്സ് മുഴുവനായി ആകുന്നു, വീണ്ടും വീണ്ടും ആ വാക്കുകൾ ഉച്ചരിച്ചുകൊണ്ട്, വടവൃക്ഷത്തിന്റെ ഇലയിൽ കിടന്നുകൊണ്ട്, അവൻ ആശങ്കകളിൽ മുങ്ങി.
തദാ ശാന്താ ഭഗവതീ പ്രാദുരാസ ചതുര്ഭുജാ । ശങ്ഖചക്രഗദാപദ്മവരായുധധരാ ശിവാ
അപ്പോൾ ശാന്തസ്വഭാവമുള്ള ഭഗവതി, നാലു കൈകളോടെ, ശംഖം, ചക്രം, ഗദ, താമര എന്നിവ കൈവശം വഹിച്ച്, മംഗളരൂപിണിയായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.
ദിവ്യാമ്ബരധരാ ദേവീ ദിവ്യഭൂഷണഭൂഷിതാ । സംയുതാ സദൃശീഭിശ്ച സഖീഭിഃ സ്വവിഭൂതിഭിഃ
ദേവി ദിവ്യവസ്ത്രം ധരിച്ച്, ദിവ്യാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, തനിക്കു സമാനമായ സഖികൾക്കൊപ്പം, തൻറെ ശക്തികളാൽ പ്രകാശിച്ചുകൊണ്ട് അവിടെ നിന്നു.
പ്രാദുര്ബഭൂവ തസ്യാഗ്രേ വിഷ്ണോരമിതതേജസഃ । മന്ദഹാസ്യം പ്രയുഞ്ജാനാ മഹാലക്ഷ്മീഃ ശുഭാനനാ
അവളെ, അതീവതേജസ്സുള്ള വിഷ്ണുവിന് മുന്നിൽ, മൃദുലമായ പുഞ്ചിരിയോടെ, ശോഭയുള്ള മുഖത്തോടുകൂടി മഹാലക്ഷ്മി പ്രത്യക്ഷമായി.
സൂത ഉവാച താം തഥാ സംസ്ഥിതാം ദൃഷ്ട്വാ ഹൃദയേ കമലേക്ഷണഃ । വിസ്മിതഃ സലിലേ തസ്മിന്നിരാധാരാ മനോരമാമ്
സൂതൻ പറഞ്ഞു: അവളെ അങ്ങനെ നില്ക്കുന്നത് കണ്ട്, കമലനയനൻ ഹൃദയം ആകർഷിതനായി, ആ അദ്ഭുതമായ വെള്ളത്തിൽ, ആർക്കും ആശ്രയമില്ലാതെ, അത്ഭുതത്തോടെ നിന്നു.