നിദ്രാസുഖവിനാശാര്ഥം മൂര്ഖസ്തു ദാരസംഗ്രഹമ് । കരോതി വഞ്ചിതോ ധാത്രാ ദുഃഖായ ന സുഖായ ച
ഉറക്കത്തിന്റെ സുഖം നശിപ്പിക്കാനായി, വിധിയുടെ വഞ്ചനയിൽ പെട്ട മണ്ടൻ ഭാര്യമാരെ കൂട്ടുന്നു. ഇതെല്ലാം ദുഃഖത്തിനായിട്ടാണ്, സുഖത്തിനല്ല.
സൂത ഉവാച ഏവംവിധാനി വാക്യാനി ശ്രുത്വാ വ്യാസഃ ശുകസ്യ ച । സമ്പ്രാപ മഹതീം ചിന്താം കിം കരോമീത്യസംശയമ്
സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ വ്യാസനും ശുകനും പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട്, വ്യാസൻ വലിയ ആശങ്കയിൽ ആകുന്നു. എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് അറിയാതെ മനസ്സിൽ സംശയത്തോടെ ഇരുന്നു.
തസ്യ സുസ്രുവുരശ്രൂണി ലോചനാദുഃഖജാനി ച । വേപഥുശ്ച ശരീരേഽഭൂദ്ഗ്ലാനിം പ്രാപ മനസ്തഥാ
അവന്റെ കണ്ണുകളിൽ നിന്നു ദുഃഖത്തിൽ നിന്നുള്ള കണ്ണുനീർ വീണു. ശരീരം വിറച്ചു, മനസ്സും ക്ഷീണിച്ചു.
ശോചന്തം പിതരം ദൃഷ്ട്വാ ദീനം ശോകപരിപ്ലുതമ് । ഉവാച പിതരം വ്യാസം വിസ്മയോത്ഫുല്ലലോചനഃ
തന്റെ അച്ഛനെ ദുഃഖത്തിൽ, നിരാശയിലും ദുർബലതയിലും കണ്ട്, അത്ഭുതത്തോടെ കണ്ണുകൾ വടിച്ച ശുകൻ അച്ഛനോട് പറഞ്ഞു.
അഹോ മായാബലം ചോഗ്രം യന്മോഹയതി പണ്ഡിതമ് । വേദാന്തസ്യ ച കര്താരം സര്വജ്ഞം വേദസമ്മിതമ്
അയ്യോ, മായയുടെ ശക്തി എത്ര ഭയങ്കരമാണ്! വേദാന്തത്തിന്റെ കർത്താവിനെയും, എല്ലാം അറിയുന്നവനെയും, വേദങ്ങളെ അറിയുന്നവനെയും ഇതു ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നു.
ന ജാനേ കാ ച സാ മായാ കിംസ്വിത്സാതീവ ദുഷ്കരാ । യാ മോഹയതി വിദ്വാംസം വ്യാസം സത്യവതീസുതമ്
ഈ മായ എന്താണെന്നു എനിക്കറിയില്ല. എത്രയും ദുഷ്കരമായവളാണ്. സത്യവതിയുടെ മകനായ വ്യാസനെപ്പോലും ഇവൾ ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നു.
പുരാണാനാം ച വക്താ ച നിര്മാതാ ഭാരതസ്യ ച । വിഭാഗകര്താ വേദാനാം സോഽപി മോഹമുപാഗതഃ
പുരാണങ്ങൾ പറഞ്ഞവനും, ഭാരതം രചിച്ചവനും, വേദങ്ങൾ വിഭജിച്ചവനും, അവനുമത്രേ ഭ്രമത്തിൽ ആകുന്നു.
താം യാമി ശരണം ദേവീം യാ മോഹയതി വൈ ജഗത് । ബ്രഹ്മവിഷ്ണുഹരാദീംശ്ച കഥാന്യേഷാം ച കീദൃശീ
ലോകത്തെയും ബ്രഹ്മാവിനെയും വിഷ്ണുവിനെയും ശിവനെയും ഭ്രമിപ്പിക്കുന്ന ആ ദേവിയെ ഞാൻ ആശ്രയിക്കുന്നു. പിന്നെ മറ്റുള്ളവരെന്ത് പറയണം!
കോഽപ്യസ്തി ത്രിഷു ലോകേഷു യോ ന മുഹ്യതി മായയാ । യന്മോഹം ഗമിതാഃ പൂര്വേ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുഹരാദയഃ
ഈ മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും മായയാൽ ഭ്രമിക്കാത്ത ഒരാളെങ്കിലും ഉണ്ടോ? ബ്രഹ്മാവിനെയും വിഷ്ണുവിനെയും ശിവനെയും മുമ്പ് ഇവൾ ഭ്രമിപ്പിച്ചുവല്ലോ.
അഹോ ബലമഹോ വീര്യം ദേവ്യാ ഖലു വിനിര്മിതമ് । മായയൈവ വശം നീതഃ സര്വജ്ഞ ഈശ്വരഃ പ്രഭുഃ
അയ്യോ, ദേവിയുടെ ശക്തിയും വീര്യവും എത്ര അതിശയകരമാണ്! എല്ലാം അറിയുന്ന പ്രഭുവും ഈ മായയാൽ കീഴടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
വിഷ്ണ്വംശസമ്ഭവോ വ്യാസ ഇതി പൌരാണികാ ജഗുഃ । സോഽപി മോഹാര്ണവേ മഗ്നോ ഭഗ്നപോതോ വണിഗ്യഥാ
വ്യാസൻ വിഷ്ണുവിന്റെ വംശത്തിൽ നിന്നാണെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. എങ്കിലും, തകർന്ന കപ്പലിൽ മുങ്ങുന്ന വ്യാപാരിയെപ്പോലെ, അവനും ഭ്രമത്തിന്റെ സമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
അശ്രുപാതം കരോത്യദ്യ വിവശഃ പ്രാകൃതോ യഥാ । അഹോ മായാബലം ചൈതദ്ദുസ്ത്യജം പണ്ഡിതൈരപി
ഇന്ന് സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ അവൻ നിർവശനായി കണ്ണുനീർ വീഴ്ത്തുന്നു. ഈ മായയുടെ ശക്തി പണ്ഡിതന്മാർക്കും ഉപേക്ഷിക്കാൻ എളുപ്പമല്ല.
കോഽയം കോഽഹം കഥം ചേഹ കീദൃശോഽയം ഭ്രമഃ കില । പഞ്ചഭൂതാത്മകേ ദേഹേ പിതാപുത്രേതി വാസനാ
ഇവൻ ആരാണ്? ഞാൻ ആരാണ്? ഇത് എങ്ങനെ? ഈ ഭ്രമം എന്താണ്? അഞ്ചു ഭൂതങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഈ ശരീരത്തിൽ അച്ഛനും മകനുമെന്ന ഭാവം ഉണ്ടാകുന്നു.
ബലിഷ്ഠാ ഖലു മായേയം മായിനാമപി മോഹിനീ । യയാഭിഭൂതഃ കൃഷ്ണോഽപി കരോതി രോദനം ദ്വിജഃ
ഈ മായയെന്നു വളരെയധികം ശക്തിയുള്ളവളാണ്. മായാവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരെയും ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നവളാണ്. ഇവളാൽ കീഴടക്കപ്പെട്ട് കൃഷ്ണൻ പോലുമെന്ത്, ദ്വിജനും കരയുന്നു.
സൂത ഉവാച താം നത്വാ മനസാ ദേവീം സര്വകാരണകാരണാമ് । ജനനീം സര്വദേവാനാം ബ്രഹ്മാദീനാം തഥേശ്വരീമ്
സൂതൻ പറഞ്ഞു: എല്ലാ കാരണങ്ങളുടെ കാരണമായ ദേവിയെ, ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാരുടെ അമ്മയെയും അവരുടെ ഇശ്വരിയെയും മനസ്സിൽ വണങ്ങി—
പിതരം പ്രാഹ ദീനം തം ശോകാര്ണവപരിപ്ലുതമ് । അരണീസമ്ഭവോ വ്യാസം ഹേതുമദ്വചനം ശുഭമ്
അരണി കട്ടികളിൽ നിന്നു ജനിച്ച വ്യാസൻ, ദുഃഖത്തിന്റെ സമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങി ദയനീയനായി ഇരുന്ന അച്ഛനോടു, കാരണമുള്ള ശുഭമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
പാരാശര്യ മഹാഭാഗ സര്വേഷാം ബോധദഃ സ്വയമ് । കിം ശോകം കുരുഷേ സ്വാമിന്യഥാജ്ഞഃ പ്രാകൃതോ നരഃ
പരാശരപുത്രാ, നീ എല്ലാവർക്കും ജ്ഞാനം നൽകുന്നവനല്ലേ? മഹാഭാഗവ, സത്യത്തെ അറിയാത്ത ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യൻപോലെ ദുഃഖം ചെയ്യേണ്ടതെന്ത്?
അദ്യാഹം തവ പുത്രോഽസ്മി ന ജാനേ പൂര്വജന്മനി । കോഽഹം കസ്ത്വം മഹാഭാഗ വിഭ്രമോഽയം മഹാത്മനി
ഇന്ന് ഞാൻ നിന്റെ മകനാണ്, എന്നാൽ മുൻജന്മത്തിൽ ഞാൻ ആരായിരുന്നു എന്നെനിക്ക് അറിയില്ല. മഹാഭാഗവ, ഞാൻ ആരാണ്, നീ ആരാണ്? മഹാത്മാവേ, ഇതൊക്കെ മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയാത്ത ആശയക്കുഴപ്പമാണ്.
കുരു ധൈര്യം പ്രബുധ്യസ്വ മാ വിഷാദേ മനഃ കൃഥാഃ । മോഹജാലമിമം മത്വാ മുഞ്ച ശോകം മഹാമതേ
ധൈര്യത്തോടെ ഇരിക്കൂ, മനസ്സിനെ ഉണർത്തൂ, വിഷാദത്തിൽ വീഴരുത്. ഇതെല്ലാം മായാജാലം എന്ന് തിരിച്ചറിയി, മഹാമതിയായവനേ, ദുഃഖം വിട്ടുകളയൂ.
ക്ഷുധാനിവൃത്തിര്ഭക്ഷ്യേണ ന പുത്രദര്ശനേന ച । പിപാസാ ജലപാനേന യാതി നൈവാത്മജേക്ഷണാത്
വിഭവം കഴിച്ചാൽ വിശപ്പു തീരും, മകനെ കാണുന്നതുകൊണ്ടല്ല. വെള്ളം കുടിച്ചാൽ ദാഹം തീരും, സ്വന്തം മകനെ കണ്ടാൽ അല്ല.
ഘ്രാണം സുഖം സുഗന്ധേന കര്ണജം ശ്രവണേന ച । സ്ത്രീസുഖം തു സ്ത്രിയാ നൂനം പുത്രോഽഹം കിം കരോമി തേ
മൂക്കിന് സന്തോഷം സുഗന്ധത്തിൽ, ചെവിക്ക് സന്തോഷം കേൾവിയിൽ. സ്ത്രീസുഖം സ്ത്രീയോടാണ്. ഞാൻ മകനായി നിന്നാൽ, നിന്നു വേണ്ടി ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയും?
അജീഗര്തേന പുത്രോഽപി ഹരിശ്ചന്ദ്രായ ഭൂഭുജേ । പശുകാമായ യജ്ഞാര്ഥേ ദത്തോ മൌല്യേന സര്വഥാ
അജീഗർത്തൻ തന്റെ മകനെയും ഹരിശ്ചന്ദ്രനു കന്നുകാലി വേണ്ടിയും യാഗത്തിനും വിലക്ക് വിറ്റു.
സുഖാനാം സാധനം ദ്രവ്യം ധനാത്സുഖസമുച്ചയഃ । ധനമര്ജയ ലോഭശ്ചേത്പുത്രോഽഹം കിം കരോമ്യഹമ്
സുഖം നേടാൻ സമ്പത്താണ് ഉപാധി, സമ്പത്ത് ഉണ്ടെങ്കിൽ സന്തോഷവും കൂടും. എന്നാൽ, ലാഭം കൊണ്ടു സമ്പത്ത് വേണമെങ്കിൽ, ഞാൻ മകനായി നിന്നാൽ എന്ത് ചെയ്യാൻ കഴിയും?
മാം പ്രബോധയ ബുദ്ധ്യാ ത്വം ദൈവജ്ഞോഽസി മഹാമതേ । യഥാ മുച്യേയമത്യന്തം ഗര്ഭവാസഭയാന്മുനേ
മഹാമതിയായവനേ, നീ ദൈവജ്ഞനല്ലേ? നിന്റെ ജ്ഞാനത്തോടെ എന്നെ ഉണർത്തൂ. ഞാൻ ഈ ഗർഭഭയത്തിൽ നിന്നു പൂർണ്ണമായി മോചിതനാകാൻ.
ദുര്ലഭം മാനുഷം ജന്മ കര്മഭൂമാവിഹാനഘ । തത്രാപി ബ്രാഹ്മണത്വം വൈ ദുര്ലഭം ചോത്തമേ കുലേ
ഇഹലോകത്തിൽ മനുഷ്യജന്മം കിട്ടുന്നത് വളരെ ദുർലഭമാണ്, പാപരഹിതനേ. അതിലുമുപരി, ഉത്തമകുലത്തിൽ ബ്രാഹ്മണനായി ജനിക്കുന്നത് അതിവിശേഷമാണ്.
ബദ്ധോഽഹമിതി മേ ബുദ്ധിര്നാപസര്പതി ചിത്തതഃ । സംസാരവാസനാജാലേ നിവിഷ്ടാ വൃദ്ധിഗാമിനീ
ഞാൻ ബന്ധനത്തിലാണെന്ന ബോധം എന്റെ മനസ്സിൽ നിന്ന് പോകുന്നില്ല. ലോകവാസനകളുടെ ജാലത്തിൽ ആലിഞ്ഞു, അത് ദിനംപ്രതി വളരുന്നു.
സൂത ഉവാച ഇത്യുക്തസ്തു തദാ വ്യാസഃ പുത്രേണാമിതബുദ്ധിനാ । പ്രത്യുവാച ശുകം ശാന്തം ചതുര്ഥാശ്രമമാനസമ്
സൂതൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ അതീവബുദ്ധിയുള്ള മകൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ, ശാന്തനും ചതുര്ഥാശ്രമത്തിൽ മനസ്സുള്ള ശുകനോടു വ്യാസൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.
വ്യാസ ഉവാച പഠ പുത്ര മഹാഭാഗ മയാ ഭാഗവതം കൃതമ് । ശുഭം ന ചാതിവിസ്തീര്ണം പുരാണം ബ്രഹ്മസമ്മിതമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: മഹാഭാഗവനായ മകനേ, ഞാൻ രചിച്ച ഭാഗവതം നീ പാരായണം ചെയ്യൂ. അതു ശുഭവും, അത്രയും വലുതല്ലാത്ത പുരാണവുമാണ്, ബ്രഹ്മസമമെന്ന് ജ്ഞാനികൾ വിലയിരുത്തുന്നു.
സ്കന്ധാ ദ്വാദശ തത്രൈവ പഞ്ചലക്ഷണസംയുതമ് । സര്വേഷാം ച പുരാണാനാം ഭൂഷണം മമ സമ്മതമ്
അത് പന്ത്രണ്ട് സ്കന്ധങ്ങളോടും അഞ്ചു ലക്ഷണങ്ങളോടും കൂടിയതാണ്. എല്ലാ പുരാണങ്ങളിലും അതാണ് എനിക്ക് ഏറ്റവും പ്രിയപ്പെട്ട അലങ്കാരം.
സദസജ്ജ്ഞാനവിജ്ഞാനം ശ്രുതമാത്രേണ ജായതേ । യേന ഭാഗവതേനേഹ തത്പഠ ത്വം മഹാമതേ
ഈ ഭാഗവതം കേൾക്കുമ്പോൾ തന്നെ സത്യം അസത്യം എന്നിവയുടെ ജ്ഞാനവും വിവേകവും ലഭിക്കും. അതുകൊണ്ട്, മഹാമതിയായവനേ, അതു പാരായണം ചെയ്യൂ.