ന കര്മ തജ്ജം നോപാസ്തിര്വിരോധാഭാവതോ ഗിരേ । പ്രത്യുതാശാജ്ഞാനനാശേ കര്മണാ നൈവ ഭാവ്യതാമ്
അജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്ന പ്രവൃത്തികളും ഉപാസനയും അതിനെ നശിപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല, കാരണം അവയ്ക്ക് തമ്മിൽ വിരോധമില്ല. പ്രവൃത്തിയാൽ ആശയും അജ്ഞാനവും നശിപ്പിക്കാൻ കഴിയില്ല.
അനര്ഥദാനി കര്മാണി പുനഃ പുനരുശന്തി ഹി । തതോ രാഗസ്തതോ ദോഷസ്തതോഽനര്ഥോ മഹാന്ഭവേത്
ദുർഭാഗ്യം നൽകുന്ന പ്രവൃത്തികൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ഉണ്ടാകുന്നു. അവയിൽ നിന്ന് ആസക്തി, ആസക്തിയിൽ നിന്ന് ദോഷം, അതിൽ നിന്ന് വലിയ അനർത്ഥം ഉണ്ടാകുന്നു.
തസ്മാത്സര്വപ്രയത്നേന ജ്ഞാനം സമ്പാദയേന്നരഃ । കുര്വന്നേവേഹ കര്മാണീത്യതഃ കര്മാപ്യവശ്യകമ്
അതിനാൽ, എല്ലാ ശ്രമത്തോടും കൂടി മനുഷ്യൻ ജ്ഞാനം നേടാൻ ശ്രമിക്കണം. എങ്കിലും, ഇവിടെ പ്രവൃത്തികൾ ചെയ്യുന്നതും അത്യാവശ്യമാണ്.
ജ്ഞാനാദേവ ഹി കൈവല്യമതഃ സ്യാത്തത്സമുച്ചയഃ । സഹായതാം വ്രജേത്കര്മ ജ്ഞാനസ്യ ഹിതകാരി ച
മോക്ഷം ജ്ഞാനത്തിലൂടെ മാത്രമേ ലഭിക്കൂ. അതിനാൽ, ജ്ഞാനവും പ്രവൃത്തിയും ചേർന്നിരിക്കണം; പ്രവൃത്തി ജ്ഞാനത്തിന് സഹായകവും ഉപകാരപ്രദവുമാണ്.
ഇതി കേചിദ്വദന്ത്യത്ര തദ്വിരോധാന്ന സമ്ഭവേത് । ജ്ഞാനാധൃദ്ഗ്രന്ഥിഭേദഃ സ്യാദ്ധൃദ്ഗ്രന്ഥൌ കര്മസമ്ഭവഃ
ഇവയ്ക്ക് തമ്മിൽ വിരോധം ഉള്ളതിനാൽ, ഒരുമിച്ച് നടക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് ചിലർ പറയുന്നു. ഹൃദയഗ്രന്ഥി ജ്ഞാനത്തിലൂടെ മുറിയുന്നു; ഹൃദയഗ്രന്ഥി പ്രവൃത്തിയിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്.
യൌഗപദ്യം ന സമ്ഭാവ്യം വിരോധാത്തു തതസ്തയോഃ । തമഃ പ്രകാശയോര്യദ്വദ്യൌഗപദ്യം ന സമ്ഭവി
വിരോധം കൊണ്ടു അവയ്ക്ക് ഒരേസമയം ഉണ്ടാകാൻ കഴിയില്ല. ഇരുട്ടും വെളിച്ചവും ഒരുപോലെ ഉണ്ടാകാൻ കഴിയാത്തതുപോലെ തന്നെയാണ്.
തസ്മാത് സര്വാണി കര്മാണി വൈദികാനി മഹാമതേ । ചിത്തശുദ്ധ്യന്തമേവ സ്യുസ്താനി കുര്യാത്പ്രയത്നതഃ
അതിനാൽ, മഹാമതിയുള്ളവനേ, എല്ലാ വേദപ്രവൃത്തികളും മനസ്സിന്റെ ശുദ്ധിക്കായാണ് ചെയ്യേണ്ടത്. അതിനായി പരിശ്രമത്തോടെ അവ നടത്തണം.
ശമോ ദമസ്തിതിക്ഷാ ച വൈരാഗ്യം സത്ത്വസമ്ഭവഃ । താവത്പര്യന്തമേവ സ്യുഃ കര്മാണി ന തതഃ പരമ്
ശമം, ദമം, ക്ഷമ, വൈരാഗ്യം, സത്ത്വത്തിന്റെ ഉദയം—ഇവയോളം മാത്രം പ്രവൃത്തികൾ ആവശ്യമാണ്; അതിന് അതിൽപ്പുറമില്ല.
തദന്തേ ചൈവ സംന്യസ്യ സംശ്രയേദ് ഗുരുമാത്മവാന് । ശ്രോത്രിയം ബ്രഹ്മനിഷ്ഠം ച ഭക്ത്യാ നിര്വ്യാജയാ പുനഃ
അതിനു ശേഷം, സന്ന്യാസം സ്വീകരിച്ച്, ആത്മസംയമനം ഉള്ള, വേദങ്ങളിൽ പ്രാവീണ്യവും ബ്രഹ്മത്തിൽ സ്ഥിരതയും ഉള്ള ഗുരുവിനെ ഭക്തിയോടെ സേവിക്കണം.
വേദാന്തശ്രവണം കുര്യാന്നിത്യമേവമതന്ദ്രിതഃ । തത്ത്വമസ്യാദിവാക്യസ്യ നിത്യമര്ഥം വിചാരയേത്
വേദാന്തം എന്നും ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കണം; 'തത് ത്വം അസി' പോലെയുള്ള വാക്യങ്ങളുടെ അർത്ഥം എപ്പോഴും ആലോചിക്കണം.
തത്ത്വമസ്യാദി വാക്യം തു ജീവബ്രഹ്മൈക്യബോധകമ് । ഐക്യേ ജ്ഞാതേ നിര്ഭയസ്തു മദ്രൂപോ ഹി പ്രജായതേ
'തത് ത്വം അസി' എന്ന വാക്യം ജീവനും ബ്രഹ്മവും ഒന്നാണെന്ന ബോധം നൽകുന്നു. ആ ഐക്യം അറിയുമ്പോൾ ഭയം ഇല്ലാതായി, എന്റെ സ്വരൂപം പ്രാപിക്കുന്നു.
പദാര്ഥാവഗതിഃ പൂര്വം വാക്യാര്ഥാവഗതിസ്തതഃ । തത്പദസ്യ ച വാക്യാര്ഥോ ഗിരേഽഹം പരികീര്തിതഃ
ആദ്യം പദാർത്ഥത്തിന്റെ അർത്ഥം മനസ്സിലാക്കണം, പിന്നെ വാക്യത്തിന്റെ അർത്ഥം. ആ വാക്യത്തിലെ 'തത്' എന്ന പദത്തിന്റെ അർത്ഥം ഞാൻ പറയുന്നു.
ത്വം പദസ്യ ച വാച്യാര്ഥോ ജീവ ഏവ ന സംശയഃ । ഉഭയോരൈക്യമസിനാ പദേന പ്രോച്യതേ ബുധൈഃ
നീ വാച്യാർത്ഥമായ ജീവൻ തന്നെയാണ്, ഇതിൽ സംശയമില്ല; 'അസി' എന്ന പദം ഉപയോഗിച്ച് ഇരുവരുടെയും ഏകത്വം പണ്ഡിതന്മാർ വ്യക്തമാക്കുന്നു.
വാച്യാര്ഥയോര്വിരുദ്ധത്വാദൈക്യം നൈവ ഘടേത ഹ । ലക്ഷണാതഃ പ്രകര്തവ്യാ തത്ത്വമോഃ ശ്രുതിസംസ്ഥയോഃ
വാച്യാർത്ഥങ്ങൾ തമ്മിൽ വിരുദ്ധമായതിനാൽ ഏകത്വം നേരിട്ട് ഉണ്ടാകില്ല; അതിനാൽ 'തത് ത്വം അസി' എന്ന ഉപദേശത്തിൽ കാണുന്നപോലെ, ലക്ഷ്യാർത്ഥത്തിലൂടെ മാത്രമേ അതു സാധ്യമാകൂ.
ചിന്മാത്രം തു തയോര്ലക്ഷ്യം തയോരൈക്യസ്യ സമ്ഭവഃ । തയോരൈക്യം തഥാ ജ്ഞാത്വാ സ്വാഭേദേനാദ്വയോ ഭവേത്
ഇരുവരുടെയും ലക്ഷ്യം ശുദ്ധചൈതന്യമാണ്, അതിൽ ഏകത്വം സാധ്യമാണ്; ഈ ഏകത്വം മനസ്സിലാക്കി, വ്യത്യാസങ്ങൾ ഇല്ലാതെ ഒരൊറ്റതായിത്തീരും.
ദേവദത്തഃ സ ഏവായമിതിവല്ലക്ഷണാ സ്മൃതാ । സ്ഥൂലാദി ദേഹരഹിതോ ബ്രഹ്മ സമ്പദ്യതേ നരഃ
'ഇവൻ ആzelfde ദേവദത്തൻ' എന്ന ഉദാഹരണത്തിൽപോലെ, സ്ഥൂലശരീരം മുതലായവ വിട്ട് മോചിതനായാൽ, മനുഷ്യൻ ബ്രഹ്മത്തിൽ ലയിക്കുന്നു.
പഞ്ചീകൃതമഹാഭൂതസമ്ഭൂതഃ സ്ഥൂലദേഹകഃ । ഭോഗാലയോ ജരാവ്യാധിസംയുതഃ സര്വകര്മണാമ്
അഞ്ച് മഹാഭൂതങ്ങൾ ചേർന്നു രൂപംകൊണ്ടതാണ് സ്ഥൂലശരീരം; അനുഭവങ്ങളുടെ ആസ്ഥാനം, വയസ്സും രോഗവും അനുഭവിക്കുന്നതും എല്ലാ പ്രവർത്തികളുടെയും കേന്ദ്രവുമാണ് ഇത്.
മിഥ്യാഭൂതോഽയമാഭാതി സ്ഫുടം മായാമയത്വതഃ । സോഽയം സ്ഥൂല ഉപാധിഃ സ്യാദാത്മനോ മേ നഗേശ്വര
ഇത് സത്യമെന്നു തോന്നുന്നുവെങ്കിലും, യാഥാർത്ഥ്യത്തിൽ മായയാൽ ഉണ്ടാക്കിയതുകൊണ്ട് അസത്യമാണ്; ഈ സ്ഥൂലശരീരം ആത്മാവിന്റെ ഉപാധിയാണ്, പർവ്വതാധിപാ.
ജ്ഞാനകര്മേന്ദ്രിയയുതം പ്രാണപഞ്ചകസംയുതമ് । മനോബുദ്ധിയുതം ചൈതത്സൂക്ഷ്മം തത്കവയോ വിദുഃ
ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങളും കർമേന്ദ്രിയങ്ങളും, അഞ്ചു പ്രാണന്മാരും, മനസ്സും ബുദ്ധിയും ചേർന്നതാണ് സൂക്ഷ്മശരീരം എന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ പറയുന്നു.
അപഞ്ചീകൃതഭൂതോത്ഥം സൂക്ഷ്മദേഹോഽയമാത്മനഃ । ദ്വിതീയോഽയമുപാധിഃ സ്യാത്സുഖാദേരവബോധകഃ
അഞ്ചു ഭൂതങ്ങൾ ചേർക്കാതെ ഉണ്ടായതാണ് ആത്മാവിന്റെ ഈ സൂക്ഷ്മശരീരം; ഇത് രണ്ടാം ഉപാധിയാണ്, സുഖം മുതലായവ അനുഭവിക്കുന്നതും ഇതുവഴിയാണ്.
അനാദ്യനിര്വാച്യമിദമജ്ഞാനം തു തൃതീയകഃ । ദേഹോഽയമാത്മനോ ഭാതി കാരണാത്മാ നഗേശ്വര
ആദ്യമില്ലാത്തതും വിവരണം ചെയ്യാനാകാത്തതുമായ അജ്ഞാനമാണ് മൂന്നാമത്തെത്; ഈ കാരണശരീരം ആത്മാവിന്റെ രൂപത്തിൽ പ്രകടമാകുന്നു, പർവ്വതാധിപാ.
ഉപാധിവിലയേ ജാതേ കേവലാത്മാവശിഷ്യതേ । ദേഹത്രയേ പഞ്ചകോശാ അന്തഃസ്ഥാഃ സന്തി സര്വദാ
ഉപാധികൾ ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ ശുദ്ധാത്മാവു മാത്രം ശേഷിക്കും; മൂന്ന് ശരീരങ്ങൾക്കുള്ളിൽ അഞ്ചു കോശങ്ങൾ എല്ലായ്പ്പോഴും അകത്തുണ്ട്.
പഞ്ചകോശപരിത്യാഗേ ബ്രഹ്മ പുച്ഛം ഹി ലഭ്യതേ । നേതിനേതീത്യാദിവാക്യൈര്മമ രൂപം യദുച്യതേ
അഞ്ചു കോശങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ ബ്രഹ്മം എന്ന ആധാരം ലഭിക്കും; 'ഇത് അല്ല, അത് അല്ല' എന്നവയിലൂടെ എന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപം വിവരിക്കപ്പെടുന്നു.
ന ജായതേ മ്രിയതേ തത്കദാചി- ന്നായം ഭൂത്വാ ന ബഭൂവ കശ്ചിത് । അജോ നിത്യഃ ശാശ്വതോഽയം പുരാണോ ന ഹന്യതേ ഹന്യമാനേ ശരീരേ
അത് ഒരിക്കലും ജനിക്കുകയോ മരിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല; ഒരിക്കൽ ഉണ്ടായാൽ പിന്നെ ഇല്ലാതാകുന്നില്ല. അതു ജനനമില്ലാത്തതും ശാശ്വതവുമായതും അനാദിയായതും പുരാതനവുമായതും ആണ്; ശരീരം നശിച്ചാലും അതിനെ കൊല്ലാൻ കഴിയില്ല.
ഹതം ചേന്മന്യതേ ഹന്തും ഹതശ്ചേന്മന്യതേ ഹതമ് । ഉഭൌ തൌ ന വിജാനീതൌ നായം ഹന്തി ന ഹന്യതേ
ആത്മാവിനെ കൊല്ലുന്നവനാണെന്ന് ആരെങ്കിലും കരുതുകയോ, കൊല്ലപ്പെട്ടവനാണെന്ന് കരുതുകയോ ചെയ്താൽ, ഇരുവരും യാഥാർത്ഥ്യം അറിയുന്നില്ല; അത് ആരെയും കൊല്ലുന്നില്ല, അതിനെയും കൊല്ലാൻ കഴിയില്ല.
അണോരണീയാന്മഹതോ മഹീയാ- നാത്മാസ്യ ജന്തോര്നിഹിതോ ഗുഹായാമ് । തമക്രതുഃ പശ്യതി വീതശോകോ ധാതുഃ പ്രസാദാന്മഹിമാനമസ്യ
അത്യന്തം സൂക്ഷ്മമായതിലും സൂക്ഷ്മം, അത്യന്തം മഹത്തായതിലും വലിയതും, ജീവിയുടെ ഹൃദയഗുഹയിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്നതുമാണ് ആത്മാവ്; ആഗ്രഹവും ദുഃഖവും വിട്ടവൻ സ്രഷ്ടാവിന്റെ കൃപയാൽ അതിന്റെ മഹത്വം കാണുന്നു.
ആത്മാനം രഥിനം വിദ്ധി ശരീരം രഥമേവ തു । ബുദ്ധിം തു സാരഥിം വിദ്ധി മനഃ പ്രഗ്രഹമേവ ച
ആത്മാവിനെ രഥികനായി അറിയണം, ശരീരം രഥം തന്നെയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം; ബുദ്ധിയെ രഥസാരഥിയെന്നും മനസ്സിനെ കുതിരയുടെ കയ്യൊപ്പാണെന്നും അറിയണം.
ഇന്ദ്രിയാണി ഹയാനാഹുര്വിഷയാംസ്തേഷു ഗോചരാന് । ആത്മേന്ദ്രിയമനോയുക്തം ഭോക്തേത്യാഹുര്മനീഷിണഃ
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ കുതിരകളാണ്, വിഷയങ്ങൾ അവയുടെ വഴി; ആത്മാവ് മനസ്സും ഇന്ദ്രിയങ്ങളും ചേർന്ന് അനുഭവിക്കുന്നവനാണെന്ന് പണ്ഡിതന്മാർ പറയുന്നു.
യസ്ത്വവിദ്വാന്ഭവതി ചാമനസ്കശ്ച സദാശുചിഃ । ന തത്പദമവാപ്നോതി സംസാരം ചാധിഗച്ഛതി
അജ്ഞാനിയും മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കാത്തവനും എപ്പോഴും അശുദ്ധനുമായവനും ആ പരമപദം നേടില്ല; അവൻ പുനർജന്മചക്രത്തിൽ അകപ്പെടുന്നു.
യസ്തു വിജ്ഞാനവാന്ഭവതി സമനസ്കഃ സദാ ശുചിഃ । സ തു തത്പദമാപ്നോതി യസ്മാദ്ഭൂയോ ന ജായതേ
ജ്ഞാനവും മനസ്സിന്റെ നിയന്ത്രണവും എപ്പോഴും ശുദ്ധതയും ഉള്ളവൻ ആ പരമപദം നേടുന്നു; അവിടെ നിന്ന് വീണ്ടും ജനനം ഉണ്ടാകില്ല.