ജന്മദുഃഖം ജരാദുഃഖം ദുഃഖം ച മരണേ തഥാ । ഗര്ഭവാസേ പുനര്ദുഃഖം വിഷ്ഠാമൂത്രമയേ പിതഃ
ജനനം ദുഃഖമാണ്, വൃദ്ധാവസ്ഥ ദുഃഖമാണ്, മരണം പോലും ദുഃഖമാണ്; അച്ഛാ, ഗർഭത്തിൽ കഴിയുന്നതും മലവും മൂത്രവും നിറഞ്ഞതിൽ വീണ്ടും ദുഃഖം മാത്രമേയുള്ളു.
തസ്മാദതിശയം ദുഃഖം തൃഷ്ണാലോഭസമുദ്ഭവമ് । യാഞ്ചായാം പരമം ദുഃഖം മരണാദപി മാനദ
ആസയും ലോഭവും കൊണ്ടു ഉണ്ടാകുന്ന ദുഃഖം അത്യന്തം വലുതാണ്; ഭിക്ഷയെടുപ്പിൽ മരണമേക്കാൾ വലിയ ദുഃഖമാണ്, അച്ഛാ.
പ്രതിഗ്രഹധനാ വിപ്രാ ന ബുദ്ധിബലജീവനാഃ । പരാശാ പരമം ദുഃഖം മരണം ച ദിനേ ദിനേ
ഭിക്ഷയിലൂടെ ജീവിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാർ ബുദ്ധിയും ശക്തിയും കൊണ്ട് ജീവിക്കുന്നില്ല; ആശ്രയം ഏറ്റവും വലിയ ദുഃഖമാണ്, മരണവും ഓരോ ദിവസവും സംഭവിക്കുന്നു.
പഠിത്വാ സകലാന് വേദാഞ്ഛാസ്ത്രാണി ച സമന്തതഃ । ഗത്വാ ച ധനിനാം കാര്യാ സ്തുതിഃ സര്വാത്മനാ ബുധൈഃ
സകല വേദങ്ങളും ശാസ്ത്രങ്ങളും പഠിച്ചിട്ടും, ജ്ഞാനികൾക്ക് ആവശ്യങ്ങൾക്കായി ധനികരെ തേടി പോയി അവരെ പുകഴ്ത്തേണ്ടി വരുന്നു.
ഏകോദരസ്യ കാ ചിന്താ പത്രമൂലഫലാദിഭിഃ । യേനകേനാപ്യുപായേന സന്തുഷ്ട്യാ ച പ്രപൂര്യതേ
ഒരു വയറിനുവേണ്ടി എന്ത് ചിന്ത? ഇല, മൂല, പഴം മുതലായവയാൽ, അല്ലെങ്കിൽ എങ്ങനെയെങ്കിലും, തൃപ്തിയോടെ അതു നിറയ്ക്കാം.
ഭാര്യാ പുത്രാസ്തഥാ പൌത്രാഃ കുടുമ്ബേ വിപുലേ സതി । പൂരണാര്ഥം മഹദ്ദുഃഖം ക്വ സുഖം പിതരദ്ഭുതമ്
ഭാര്യയും മക്കളും മക്കളുടെ മക്കളും ഉൾപ്പെടുന്ന വലിയ കുടുംബം ഉണ്ടെങ്കിൽ, അവരെ പോഷിപ്പിക്കാൻ വലിയ ദുഃഖം ഉണ്ടാകും; അച്ഛാ, അതിൽ എവിടെയാണ് അത്ഭുതകരമായ സന്തോഷം?
യോഗശാസ്ത്രം വദ മമ ജ്ഞാനശാസ്ത്രം സുഖാകരമ് । കര്മകാണ്ഡേഽഖിലേ താത ന രമേഽഹം കദാചന
അച്ഛാ, സന്തോഷം നൽകുന്ന യോഗശാസ്ത്രവും ജ്ഞാനശാസ്ത്രവും എനിക്ക് പഠിപ്പിക്കൂ; കർമ്മങ്ങൾ എല്ലാം ചെയ്യുന്നതിൽ എനിക്ക് ഒരിക്കലും ആസ്വാദനമില്ല.
വദ കര്മക്ഷയോപായം പ്രാരബ്ധം സഞ്ചിതം തഥാ । വര്തമാനം യഥാ നശ്യേത് ത്രിവിധം കര്മമൂലജമ്
കർമ്മം നശിപ്പിക്കാൻ മാർഗ്ഗം എനിക്കു പറയൂ; പ്രാരബ്ധം, സഞ്ചിതം, ഇപ്പോഴുള്ളത് — ഈ മൂന്നു വിധ കർമ്മത്തിന്റെ വേരും എങ്ങനെ ഇല്ലാതാക്കാം എന്ന് പഠിപ്പിക്കൂ.
ജലൂകേവ സദാ നാരീ രുധിരം പിബതീതി വൈ । മൂര്ഖസ്തു ന വിജാനാതി മോഹിതോ ഭാവചേഷ്ടിതൈഃ
ജലൂക പോലെ സ്ത്രീ എന്നും രക്തം കുടിക്കുന്നവളാണ്. ഭാവങ്ങളുടെ ആകർഷണത്തിൽ അകപ്പെട്ട മണ്ടൻ ഇതൊന്നും മനസ്സിലാക്കുന്നില്ല.
ഭോഗൈര്വീര്യം ധനം പൂര്ണം മനഃ കുടിലഭാഷണൈഃ । കാന്താ ഹരതി സര്വസ്വം കഃ സ്തേനസ്താദൃശോഽപരഃ
സുഖങ്ങൾകൊണ്ടും, ശക്തിയും ധനവും വളഞ്ഞ വാക്കുകളും നിറഞ്ഞ മനസ്സുകൊണ്ടും പ്രിയപ്പെട്ടവൾ എല്ലാം കവർന്നു കൊണ്ടുപോകുന്നു. ഇങ്ങനെ മറ്റൊരു കള്ളൻ ആരുണ്ട്?
നിദ്രാസുഖവിനാശാര്ഥം മൂര്ഖസ്തു ദാരസംഗ്രഹമ് । കരോതി വഞ്ചിതോ ധാത്രാ ദുഃഖായ ന സുഖായ ച
ഉറക്കത്തിന്റെ സുഖം നശിപ്പിക്കാനായി, വിധിയുടെ വഞ്ചനയിൽ പെട്ട മണ്ടൻ ഭാര്യമാരെ കൂട്ടുന്നു. ഇതെല്ലാം ദുഃഖത്തിനായിട്ടാണ്, സുഖത്തിനല്ല.
സൂത ഉവാച ഏവംവിധാനി വാക്യാനി ശ്രുത്വാ വ്യാസഃ ശുകസ്യ ച । സമ്പ്രാപ മഹതീം ചിന്താം കിം കരോമീത്യസംശയമ്
സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ വ്യാസനും ശുകനും പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട്, വ്യാസൻ വലിയ ആശങ്കയിൽ ആകുന്നു. എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് അറിയാതെ മനസ്സിൽ സംശയത്തോടെ ഇരുന്നു.
തസ്യ സുസ്രുവുരശ്രൂണി ലോചനാദുഃഖജാനി ച । വേപഥുശ്ച ശരീരേഽഭൂദ്ഗ്ലാനിം പ്രാപ മനസ്തഥാ
അവന്റെ കണ്ണുകളിൽ നിന്നു ദുഃഖത്തിൽ നിന്നുള്ള കണ്ണുനീർ വീണു. ശരീരം വിറച്ചു, മനസ്സും ക്ഷീണിച്ചു.
ശോചന്തം പിതരം ദൃഷ്ട്വാ ദീനം ശോകപരിപ്ലുതമ് । ഉവാച പിതരം വ്യാസം വിസ്മയോത്ഫുല്ലലോചനഃ
തന്റെ അച്ഛനെ ദുഃഖത്തിൽ, നിരാശയിലും ദുർബലതയിലും കണ്ട്, അത്ഭുതത്തോടെ കണ്ണുകൾ വടിച്ച ശുകൻ അച്ഛനോട് പറഞ്ഞു.
അഹോ മായാബലം ചോഗ്രം യന്മോഹയതി പണ്ഡിതമ് । വേദാന്തസ്യ ച കര്താരം സര്വജ്ഞം വേദസമ്മിതമ്
അയ്യോ, മായയുടെ ശക്തി എത്ര ഭയങ്കരമാണ്! വേദാന്തത്തിന്റെ കർത്താവിനെയും, എല്ലാം അറിയുന്നവനെയും, വേദങ്ങളെ അറിയുന്നവനെയും ഇതു ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നു.
ന ജാനേ കാ ച സാ മായാ കിംസ്വിത്സാതീവ ദുഷ്കരാ । യാ മോഹയതി വിദ്വാംസം വ്യാസം സത്യവതീസുതമ്
ഈ മായ എന്താണെന്നു എനിക്കറിയില്ല. എത്രയും ദുഷ്കരമായവളാണ്. സത്യവതിയുടെ മകനായ വ്യാസനെപ്പോലും ഇവൾ ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നു.
പുരാണാനാം ച വക്താ ച നിര്മാതാ ഭാരതസ്യ ച । വിഭാഗകര്താ വേദാനാം സോഽപി മോഹമുപാഗതഃ
പുരാണങ്ങൾ പറഞ്ഞവനും, ഭാരതം രചിച്ചവനും, വേദങ്ങൾ വിഭജിച്ചവനും, അവനുമത്രേ ഭ്രമത്തിൽ ആകുന്നു.
താം യാമി ശരണം ദേവീം യാ മോഹയതി വൈ ജഗത് । ബ്രഹ്മവിഷ്ണുഹരാദീംശ്ച കഥാന്യേഷാം ച കീദൃശീ
ലോകത്തെയും ബ്രഹ്മാവിനെയും വിഷ്ണുവിനെയും ശിവനെയും ഭ്രമിപ്പിക്കുന്ന ആ ദേവിയെ ഞാൻ ആശ്രയിക്കുന്നു. പിന്നെ മറ്റുള്ളവരെന്ത് പറയണം!
കോഽപ്യസ്തി ത്രിഷു ലോകേഷു യോ ന മുഹ്യതി മായയാ । യന്മോഹം ഗമിതാഃ പൂര്വേ ബ്രഹ്മവിഷ്ണുഹരാദയഃ
ഈ മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും മായയാൽ ഭ്രമിക്കാത്ത ഒരാളെങ്കിലും ഉണ്ടോ? ബ്രഹ്മാവിനെയും വിഷ്ണുവിനെയും ശിവനെയും മുമ്പ് ഇവൾ ഭ്രമിപ്പിച്ചുവല്ലോ.
അഹോ ബലമഹോ വീര്യം ദേവ്യാ ഖലു വിനിര്മിതമ് । മായയൈവ വശം നീതഃ സര്വജ്ഞ ഈശ്വരഃ പ്രഭുഃ
അയ്യോ, ദേവിയുടെ ശക്തിയും വീര്യവും എത്ര അതിശയകരമാണ്! എല്ലാം അറിയുന്ന പ്രഭുവും ഈ മായയാൽ കീഴടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
വിഷ്ണ്വംശസമ്ഭവോ വ്യാസ ഇതി പൌരാണികാ ജഗുഃ । സോഽപി മോഹാര്ണവേ മഗ്നോ ഭഗ്നപോതോ വണിഗ്യഥാ
വ്യാസൻ വിഷ്ണുവിന്റെ വംശത്തിൽ നിന്നാണെന്ന് പുരാണങ്ങൾ പറയുന്നു. എങ്കിലും, തകർന്ന കപ്പലിൽ മുങ്ങുന്ന വ്യാപാരിയെപ്പോലെ, അവനും ഭ്രമത്തിന്റെ സമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്നു.
അശ്രുപാതം കരോത്യദ്യ വിവശഃ പ്രാകൃതോ യഥാ । അഹോ മായാബലം ചൈതദ്ദുസ്ത്യജം പണ്ഡിതൈരപി
ഇന്ന് സാധാരണ മനുഷ്യനെപ്പോലെ അവൻ നിർവശനായി കണ്ണുനീർ വീഴ്ത്തുന്നു. ഈ മായയുടെ ശക്തി പണ്ഡിതന്മാർക്കും ഉപേക്ഷിക്കാൻ എളുപ്പമല്ല.
കോഽയം കോഽഹം കഥം ചേഹ കീദൃശോഽയം ഭ്രമഃ കില । പഞ്ചഭൂതാത്മകേ ദേഹേ പിതാപുത്രേതി വാസനാ
ഇവൻ ആരാണ്? ഞാൻ ആരാണ്? ഇത് എങ്ങനെ? ഈ ഭ്രമം എന്താണ്? അഞ്ചു ഭൂതങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഈ ശരീരത്തിൽ അച്ഛനും മകനുമെന്ന ഭാവം ഉണ്ടാകുന്നു.
ബലിഷ്ഠാ ഖലു മായേയം മായിനാമപി മോഹിനീ । യയാഭിഭൂതഃ കൃഷ്ണോഽപി കരോതി രോദനം ദ്വിജഃ
ഈ മായയെന്നു വളരെയധികം ശക്തിയുള്ളവളാണ്. മായാവിദ്യയിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവരെയും ഭ്രമിപ്പിക്കുന്നവളാണ്. ഇവളാൽ കീഴടക്കപ്പെട്ട് കൃഷ്ണൻ പോലുമെന്ത്, ദ്വിജനും കരയുന്നു.
സൂത ഉവാച താം നത്വാ മനസാ ദേവീം സര്വകാരണകാരണാമ് । ജനനീം സര്വദേവാനാം ബ്രഹ്മാദീനാം തഥേശ്വരീമ്
സൂതൻ പറഞ്ഞു: എല്ലാ കാരണങ്ങളുടെ കാരണമായ ദേവിയെ, ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാരുടെ അമ്മയെയും അവരുടെ ഇശ്വരിയെയും മനസ്സിൽ വണങ്ങി—
പിതരം പ്രാഹ ദീനം തം ശോകാര്ണവപരിപ്ലുതമ് । അരണീസമ്ഭവോ വ്യാസം ഹേതുമദ്വചനം ശുഭമ്
അരണി കട്ടികളിൽ നിന്നു ജനിച്ച വ്യാസൻ, ദുഃഖത്തിന്റെ സമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങി ദയനീയനായി ഇരുന്ന അച്ഛനോടു, കാരണമുള്ള ശുഭമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
പാരാശര്യ മഹാഭാഗ സര്വേഷാം ബോധദഃ സ്വയമ് । കിം ശോകം കുരുഷേ സ്വാമിന്യഥാജ്ഞഃ പ്രാകൃതോ നരഃ
പരാശരപുത്രാ, നീ എല്ലാവർക്കും ജ്ഞാനം നൽകുന്നവനല്ലേ? മഹാഭാഗവ, സത്യത്തെ അറിയാത്ത ഒരു സാധാരണ മനുഷ്യൻപോലെ ദുഃഖം ചെയ്യേണ്ടതെന്ത്?
അദ്യാഹം തവ പുത്രോഽസ്മി ന ജാനേ പൂര്വജന്മനി । കോഽഹം കസ്ത്വം മഹാഭാഗ വിഭ്രമോഽയം മഹാത്മനി
ഇന്ന് ഞാൻ നിന്റെ മകനാണ്, എന്നാൽ മുൻജന്മത്തിൽ ഞാൻ ആരായിരുന്നു എന്നെനിക്ക് അറിയില്ല. മഹാഭാഗവ, ഞാൻ ആരാണ്, നീ ആരാണ്? മഹാത്മാവേ, ഇതൊക്കെ മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയാത്ത ആശയക്കുഴപ്പമാണ്.
കുരു ധൈര്യം പ്രബുധ്യസ്വ മാ വിഷാദേ മനഃ കൃഥാഃ । മോഹജാലമിമം മത്വാ മുഞ്ച ശോകം മഹാമതേ
ധൈര്യത്തോടെ ഇരിക്കൂ, മനസ്സിനെ ഉണർത്തൂ, വിഷാദത്തിൽ വീഴരുത്. ഇതെല്ലാം മായാജാലം എന്ന് തിരിച്ചറിയി, മഹാമതിയായവനേ, ദുഃഖം വിട്ടുകളയൂ.
ക്ഷുധാനിവൃത്തിര്ഭക്ഷ്യേണ ന പുത്രദര്ശനേന ച । പിപാസാ ജലപാനേന യാതി നൈവാത്മജേക്ഷണാത്
വിഭവം കഴിച്ചാൽ വിശപ്പു തീരും, മകനെ കാണുന്നതുകൊണ്ടല്ല. വെള്ളം കുടിച്ചാൽ ദാഹം തീരും, സ്വന്തം മകനെ കണ്ടാൽ അല്ല.