ത്രൈലോക്യനാശനോദ്യുക്തോ വീരഭദ്രോ യദാഭവത് । ബ്രഹ്മാദയസ്തദാ ദേവാം ശങ്കരം ശരണം യയുഃ
വീരഭദ്രൻ മൂന്നു ലോകങ്ങളും നശിപ്പിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ചപ്പോൾ, ബ്രഹ്മാദികളും മറ്റു ദേവന്മാരും ശങ്കരനിൽ അഭയം തേടി.
ജാതേ സര്വസ്വനാശേഽപി കരുണാനിധിരീശ്വരഃ । അഭയം ദത്തവാംസ്തേഭ്യോ ബസ്തവക്രേണ തം മനുമ്
എല്ലാം നശിക്കുമ്പോഴും, കരുണയുടെ സമുദ്രമായ ഈശ്വരൻ അവർക്കു അഭയം നൽകി; വളഞ്ഞു കിടന്ന മനുവിനെ വീണ്ടും ജീവിപ്പിച്ചു.
അജീവയന്മഹാത്മാസൌ തതഃ ഖിന്നോ മഹേശ്വരഃ । യജ്ഞവാടമുപാഗമ്യ രുരോദ ഭൃശദുഃഖിതഃ
അവൻ മഹാത്മാവിനെ ജീവിപ്പിച്ചു; അതിന് ശേഷം, അതീവ ദുഃഖിതനായ മഹേശ്വരൻ യജ്ഞവാടിയിൽ ചെന്നു കനത്ത ദുഃഖത്തിൽ കരഞ്ഞു.
അപശ്യത്താം സതീം വഹ്നൌ ദഹ്യമാനാം തു ചിത്കലാമ് । സ്കന്ധേഽപ്യാരോപയാമാസ ഹാ സതീതി വദന്മുഹുഃ
ശിവൻ അഗ്നിയിൽ ദഹിക്കപ്പെടുന്ന സതിയുടെ സൂക്ഷ്മശരീരം കണ്ടു; 'ഹാ സതീ!' എന്ന് ആവർത്തിച്ച് വിളിച്ചു, അവളെ തന്റെ തോളിൽ എടുത്തു.
ബഭ്രാമ ഭ്രാന്തചിത്തഃ സന്നാനാദേശേഷു ശങ്കരഃ । തദാ ബ്രഹ്മാദയോ ദേവാശ്ചിന്താമാപുരനുത്തമാമ്
ചിത്തം അശാന്തനായ ശങ്കരൻ പല സ്ഥലങ്ങളിലും അലയിച്ചു; അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ അതീവ ആശങ്കയിൽ ആകി.
വിഷ്ണുസ്തു ത്വരയാ തത്ര ധനുരുദ്യമ്യ മാര്ഗണൈഃ । ചിച്ഛേദാവയവാന്സത്യാസ്തത്തത്സ്ഥാനേഷു തേഽപതന്
വിഷ്ണു അതിവേഗത്തിൽ അമ്പും വില്ലും എടുത്തു, സതിയുടെ അവയവങ്ങൾ വെട്ടി, അവ അവിടവിടെ വീണു.
തത്തത്സ്ഥാനേഷു തത്രാസീന്നാനാമൂര്തിധരോ ഹരഃ । ഉവാച ച തതോ ദേവാന്സ്ഥാനേഷ്വേതേഷു യേ ശിവാമ്
ആ സ്ഥലങ്ങളിൽ ഹരൻ വിവിധ രൂപങ്ങൾ ധരിച്ചു; പിന്നെ ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു: 'ഈ സ്ഥലങ്ങളിൽ ആരെങ്കിലും പരമഭക്തിയോടെ ശിവയെ ആരാധിച്ചാൽ—'
ഭജന്തി പരയാ ഭക്ത്യാ തേഷാം കിഞ്ചിന്ന ദുര്ലഭമ് । നിത്യം സന്നിഹിതാ യത്ര നിജാങ്ഗേഷു പരാമ്ബികാ
'അവർക്കു ഒന്നും പ്രാപിക്കാനാവാത്തതില്ല; പരാമ്ബികാ അവിടെയെല്ലാം സ്വന്തം അവയവങ്ങളിൽ സദാ സന്നിഹിതയാണു.'
സ്ഥാനേഷ്വേതേഷു യേ മര്ത്യാഃ പുരശ്ചരണകര്മിണഃ । തേഷാം മന്ത്രാഃ പ്രസിദ്ധ്യന്തി മായാബീജം വിശേഷതഃ
'ഈ സ്ഥലങ്ങളിൽ പ്രത്യേക പൂജകൾ ചെയ്യുന്ന凡 മനുഷ്യരുടെ മന്ത്രങ്ങൾ വിജയിക്കും, പ്രത്യേകിച്ച് മായാബീജം.'
ഇത്യുക്ത്വാ ശങ്കരസ്തേഷു സ്ഥാനേഷു വിരഹാതുരഃ । കാലം നിന്യേ നൃപശ്രേഷ്ഠ ജപധ്യാനസമാധിഭിഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, വേർപാടിന്റെ വേദനയിൽ ശങ്കരൻ ആ സ്ഥലങ്ങളിൽ ജപം, ധ്യാനം, സമാധി എന്നിവയിൽ ലീനനായി കാലം കഴിച്ചു, മഹാരാജാവേ.
ജനമേജയ ഉവാച - കാനി സ്ഥാനാനി താനി സ്യുഃ സിദ്ധപീഠാനി ചാനഘ । കതി സംഖ്യാനി നാമാനി കാനി തേഷാം ച മേ വദ
ജനമേജയൻ ചോദിച്ചു: പാപങ്ങൾ ഇല്ലാത്തവനേ, സിദ്ധപീഠങ്ങൾ എന്നു വിളിക്കുന്ന ആ സ്ഥലങ്ങൾ ഏവയാണെന്ന് ദയവായി പറയൂ. അവ എത്രയാണു, അവയുടെ പേരുകൾ എന്തൊക്കെയാണു, അവയൊക്കെ എവിടെയാണ് എന്ന് അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
തത്ര സ്ഥിതാനാം ദേവീനാം നാമാനി ച കൃപാകര । കൃതാര്ഥോഽഹം ഭവേ യേന തദ്വദാശു മഹാമുനേ
അവിടങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന ദേവികളുടെ പേരുകളും ദയാവാനായവനേ, എന്നോട് പറയൂ. അവ അറിയുന്നതിലൂടെ ഞാൻ പൂർണ്ണനാകാൻ കഴിയും, മഹാമുനിയേ.
വ്യാസ ഉവാച - ശൃണു രാജന്പ്രവക്ഷ്യാമി ദേവേപീഠാനി സാമ്പ്തതമ് । യേഷാം ശ്രവണമാത്രേണ പാപഹീനോ ഭവേന്നരഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ഞാൻ ദേവിയുടെ പീഠങ്ങൾ വിശദമായി പറയാം. അവയുടെ പേരുകൾ കേൾക്കുന്നതു കൊണ്ടു മാത്രമേയുള്ളൂ, മനുഷ്യൻ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും.
യേഷു യേഷു ച പീഠേഷൂപാസ്യേയം സിദ്ധികാങ്ക്ഷിഭിഃ । ഭൂതികാമൈരഭിധ്യേയാ താനി വക്ഷ്യാമി തത്ത്വതഃ
ഈ പീഠങ്ങളിൽ ഓരോന്നിലും സിദ്ധി ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ദേവിയെ ആരാധിക്കുന്നു; ഐശ്വര്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ അവളെ ധ്യാനിക്കുന്നു. അവയുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം ഞാൻ നിന്നോട് വിശദമായി പറയും.
വാരാണസ്യാം വിശാലാക്ഷീ ഗൌരീമുഖനിവാസിനീ । ക്ഷേത്രേ വൈ നൈമിഷാരണ്യേ പ്രോക്താ സാ ലിങ്ഗധാരിണീ
വാരാണസിയിൽ വിശാലാക്ഷി എന്ന ദേവി ഗൗരിയുടെ മുഖത്താണ് വസിക്കുന്നത്. നൈമിഷാരണ്യത്തിൽ അവളെ ലിംഗധാരിണി എന്നു വിളിക്കുന്നു.
പ്രയാഗേ ലലിതാ പ്രോക്താ കാമുകീ ഗന്ധമാദനേ । മാനസേ കുമുദാ പ്രോക്താ ദക്ഷിണേ ചോത്തരേ തഥാ
പ്രയാഗത്തിൽ അവളെ ലളിതാ എന്നു വിളിക്കുന്നു; ഗന്ധമാദനത്തിൽ കാമുകി; മാനസത്തിൽ അവൾ കുമുദാ എന്ന പേരിലാണ്, തെക്കിലും വടക്കിലും അങ്ങനെ തന്നെ.
വിശ്വകാമാ ഭഗവതീ വിശ്വകാമപ്രപൂരണീ । ഗോമന്തേ ഗോമതീ ദേവീ മന്ദരേ കാമചാരിണീ
വിശ്വകാമ എന്ന ദേവി എല്ലാം ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നവളാണ്; ഗോമന്തത്തിൽ അവൾ ഗോമതിദേവി; മന്ദരപർവതത്തിൽ കാമചാരിണി.
മദോത്കടാ ചൈത്രരഥേ ജയന്തീ ഹസ്തിനാപുരേ । ഗൌരീ പ്രോക്താ കാന്യകുബ്ജേ രമ്ഭാ തു മലയാചലേ
ചൈത്രരഥത്തിൽ അവൾ മദോത്കടാ; ഹസ്തിനാപുരത്തിൽ ജയന്തി; കാന്യകുബ്ജയിൽ ഗൗരി; മലയാചലത്തിൽ രംഭാ.
ഏകാമ്രപീഠേ സമ്പ്രോക്താ ദേവീ സാ കീര്തിമത്യപി । വിശ്വേ വിശ്വേശ്വരീം പ്രാഹുഃ പുരുഹൂതാം ച പുഷ്കരേ
ഏകാംരപീഠത്തിൽ അവളെ കീർത്തി എന്നു വിളിക്കുന്നു; വിശ്വയിൽ വിശ്വേശ്വരി; പുഷ്കരത്തിൽ പുരൂഹൂതാ.
കേദാരപീഠേ സമ്പ്രോക്താ ദേവീ സന്മാര്ഗദായിനീ । മന്ദാ ഹിമവതഃ പൃഷ്ഠേ ഗോകര്ണേ ഭദ്രകര്ണികാ
കേദാരപീഠത്തിൽ അവൾ സന്മാർഗദായിനി; ഹിമവാന്റെ ചിറകിൽ അവൾ മന്ദാ; ഗോകർണത്തിൽ ഭദ്രകർണികാ.
സ്ഥാനേശ്വരേ ഭവാനീ തു ബില്വലേ ബില്വപത്രികാ । ശ്രീശൈലേ മാധവീ പ്രോക്താ ഭദ്രാ ഭദ്രേശ്വരേ തഥാ
സ്ഥാനേശ്വരത്തിൽ ഭവാനി; ബിൽവയിൽ ബിൽവപത്രികാ; ശ്രീശൈലത്തിൽ മാധവി; ഭദ്രേശ്വരത്തിൽ ഭദ്രാ.
വരാഹശൈലേ തു ജയാ കമലാ കമലാലയേ । രുദ്രാണീ രുദ്രകോട്യാം തു കാലീ കാലഞ്ജരേ തഥാ
വർാഹശൈലത്തിൽ ജയാ; കമലാലയത്തിൽ കമലാ; രുദ്രകോടിയിൽ രുദ്രാണി; കാലഞ്ജരത്തിൽ കാളി.
ശാലഗ്രാമേ മഹാദേവീ ശിവലിങ്ഗേ ജലപ്രിയാ । മഹാലിങ്ഗേ തു കപിലാ മാകോടേ മുകുടേശ്വരീ
ശാലഗ്രാമത്തിൽ മഹാദേവി; ശിവലിംഗത്തിൽ ജലപ്രിയ; മഹാലിംഗത്തിൽ കപിലാ; മകോട്ടയിൽ മുകുടേശ്വരി.
മായാപുര്യാം കുമാരീ സ്യാത്സന്താനേ ലലിതാമ്ബികാ । ഗംയായാം മങ്ഗലാ പ്രോക്താ വിമലാ പുരുഷോത്തമേ
മായാപുരിയിൽ കുമാരി; സന്താനത്തിൽ ലളിതാംബികാ; ഗംയയിൽ മംഗളാ; പുരുഷോത്തമക്ഷേത്രത്തിൽ വിമലാ.
ഉത്പലാഷീ സഹസ്രാക്ഷേ ഹിരണ്യാക്ഷേ മഹോത്പലാ । വിപാശായാമമോഘാക്ഷീ പാഡലാ പുണ്ഡ്രവര്ധനേ
ഉത്പലാശിയിൽ സഹസ്രാക്ഷി; ഹിരണ്യാക്ഷയിൽ മഹോത്പലാ; വിപാശയിൽ അമോഘാക്ഷി; പാഡലയിൽ പുണ്ഡ്രവർധിനി.
നാരായണീ സുപാര്ശ്വേ തു ത്രികുടേ രുദ്രസുന്ദരീ । വിപുലേ വിപുലാ ദേവീ കല്യാണീ മലയാചലേ
നാരായണിയിൽ സുപാർശ്വ; ത്രികൂട്ടത്തിൽ രുദ്രസുന്ദരി; വിപുലയിൽ വിപുലാദേവി; മലയാചലത്തിൽ കല്യാണി.
സഹ്യാദ്രാവകവീരാ തു ഹരിശ്ചന്ദ്രേ തു ചന്ദ്രികാ । രമണാ രാമതീര്ഥേ തു യമുനായാം മൃഗാവതീ
സഹ്യാദ്രിയിൽ അവകവീരാ; ഹരിശ്ചന്ദ്രപർവതത്തിൽ ചന്ദ്രികാ; രമണയിൽ രമതീർഥ; യമുനയിൽ മൃഗാവതി.
കോടവീ കോടതീര്ഥേ തു സുഗന്ധാ മാധവേ വനേ । ഗോദാവര്യാം ത്രിസന്ധ്യാ തു ഗങ്ഗാദ്വാരേ രതിപ്രിയാ
കോട്ടവിയിൽ കോട്ടതീർഥ; മാധവവനത്തിൽ സുഗന്ധാ; ഗോദാവരിയിൽ ത്രിസന്ധ്യാ; ഗംഗാദ്വാരത്തിൽ രതിപ്രിയ.
ശിവകുണ്ഡേ ശുഭാനന്ദാ നന്ദിനീ ദേവികാതടേ । രുക്മിണീ ദ്വാരവയാം തു രാധാ വൃന്ദാവനേ വനേ
ശിവകുണ്ഡത്തിൽ അവൾ ശുഭാനന്ദയായി, ദേവികാതടത്തിൽ നന്ദിനിയായി, ദ്വാരകയിൽ രുക്മിണിയായി, വൃന്ദാവനവനത്തിൽ രാധയായി വസിക്കുന്നു.
ദേവകീ മഥുരായാം തു പാതാലേ പരമേശ്വരീ । ചിത്രകൂടേ തഥാ സീതാ വിന്ധ്യേ വിന്ധ്യാധിവാസിനീ
മഥുരയിൽ അവൾ ദേവകിയായി, പാതാളത്തിൽ പരമേശ്വരിയായി, ചിത്രകൂട്ടിൽ സീതയായി, വിന്ധ്യപർവതത്തിൽ വിന്ധ്യാധിവാസിനിയായി അറിയപ്പെടുന്നു.