കിമസാധ്യം മഹാഭാഗ വേദോക്താനി ച കുര്വതഃ । സ്വര്ഗം മോക്ഷം ച സജ്ജന്മ യദ്യദ്വാഞ്ഛതി തദ്ഭവേത്
ഭാഗ്യശാലിയായവനേ, വേദങ്ങളിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ പ്രവർത്തിക്കുന്നവനു എന്താണ് പ്രാപിക്കാനാവാത്തത്? സ്വർഗ്ഗം, മോക്ഷം, ഉത്തമജന്മം—എന്ത് ആഗ്രഹിച്ചാലും അതു ലഭിക്കും.
ആശ്രമാദാശ്രമം ഗച്ഛേദിതി ധര്മവിദോ വിദുഃ । തസ്മാദഗ്നിം സമാധായ കുരു കര്മാണ്യതന്ദ്രിതഃ
ധർമ്മം അറിയുന്നവർ പറയുന്നു: ഒരാശ്രമത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് കടക്കണം. അതിനാൽ അഗ്നി സ്ഥാപിച്ച് ഉത്സാഹത്തോടെ കർമങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കണം.
ദേവാന്പിതൄന്മനുഷ്യാംശ്ച സന്തര്പ്യ വിധിവത്സുത । പുത്രമുത്പാദ്യ ധര്മജ്ഞ സംയോജ്യ ച ഗൃഹാശ്രമേ
മകനേ, നിയമപ്രകാരം ദേവന്മാരെയും പിതൃകളെയും മനുഷ്യരെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം. ധർമ്മം അറിയുന്ന മകനു ജനനം നൽകുകയും ഗൃഹസ്ഥാശ്രമത്തിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കയും ചെയ്യണം.
ത്യക്ത്വാഗൃഹം വനം ഗത്വാ കര്താസി വ്രതമുത്തമമ് । വാനപ്രസ്ഥാശ്രമം കൃത്വാ സംന്യാസം ച തതഃ പരമ്
വീട് ഉപേക്ഷിച്ച് വനത്തിലേക്ക് പോയ ശേഷം ഉത്തമമായ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കണം; വനപ്രസ്ഥാശ്രമം സ്വീകരിച്ച് പിന്നീട് സന്ന്യാസം സ്വീകരിക്കണം.
ഇന്ദ്രിയാണി മഹാഭാഗ മാദകാനി സുനിശ്ചിതമ് । അദാരസ്യ ദുരന്താനി പഞ്ചൈവ മനസാ സഹ
ഭാഗ്യശാലിയായവനേ, ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഉറപ്പായും മയക്കമുള്ളവയാണ്; ഭാര്യയില്ലാതെ മനസ്സിനൊപ്പം ആഞ്ചു ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും നിയന്ത്രിക്കാൻ അത്യന്തം ബുദ്ധിമുട്ടാണ്.
തസ്മാദ്ദാരാന്പ്രകുര്വീത തജ്ജയായ മഹാമതേ । വാര്ധകേ തപ ആതിഷ്ഠേദിതി ശാസ്ത്രോദിതം വചഃ
അതിനാൽ, മഹാമതിയുള്ളവനേ, അവയെ ജയിക്കാൻ വിവാഹം കഴിക്കണം; വയസ്സായപ്പോൾ തപസ്സിൽ ഏർപ്പെടണം—ഇതാണ് ശാസ്ത്രം പറയുന്നത്.
വിശ്വാമിത്രോ മഹാഭാഗ തപഃ കൃത്വാതിദുശ്ചരമ് । ത്രീണി വര്ഷസഹസ്രാണി നിരാഹാരോ ജിതേന്ദ്രിയഃ
വിശ്വാമിത്രൻ, ഭാഗ്യശാലിയായവനേ, അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തപസ്സ് മൂവായിരം വർഷം ആചരിച്ചു; ആഹാരം കഴിക്കാതെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചു.
മോഹിതശ്ച മഹാതേജാ വനേ മേനകയാ സ്ഥിതഃ । ശകുന്തലാ സമുത്പന്നാ പുത്രീ തദ്വീര്യജാ ശുഭാ
മഹാതപസ്സുകാരനായ വിശ്വാമിത്രൻ, അത്ര ശക്തനായിരുന്നിട്ടും, വനത്തിൽ മേനകയുടെ മായയിൽപ്പെട്ട്, അവരുടെ സംഗമത്തിൽ ശകുന്തള എന്ന ഗുണവതിയായ മകൾ ജനിച്ചു.
ദൃഷ്ട്വാ ദാശസുതാം കാലീം പിതാ മമ പരാശരഃ । കാമബാണാര്ദിതഃ കന്യാം താം ജഗ്രാഹോഡുപേ സ്ഥിതഃ
എന്റെ അച്ഛൻ പരാശരൻ, മീനവാളിയുടെ മകൾ കാളിയെ കണ്ടപ്പോൾ, കാമബാണങ്ങളിൽ വീണു, അവർ കപ്പലിനരികിൽ നിൽക്കുമ്പോൾ അവളെ സ്വീകരിച്ചു.
ബ്രഹ്മാപി സ്വസുതാം ദൃഷ്ട്വാ പഞ്ചബാണപ്രപീഡിതഃ । ധാവമാനശ്ച രുദ്രേണ മൂര്ച്ഛിതശ്ച നിവാരിതഃ
ബ്രഹ്മാവു പോലും തന്റെ സ്വന്തം മകളെ കണ്ടപ്പോൾ കാമദേവന്റെ അഞ്ചു ബാണങ്ങളിൽ പെട്ടു, അവളെ പിന്തുടർന്ന് ഓടിയപ്പോൾ, രുദ്രൻ തടഞ്ഞു അവനെ അന്ധനായാക്കി.
തസ്മാത്ത്വമപി കല്യാണ കുരു മേ വചനം ഹിതമ് । കുലജാം കന്യകാം വൃത്വാ വേദമാര്ഗം സമാശ്രയ
അതിനാൽ, ഭദ്രയേ, നീയും എന്റെ ഉപദേശം അനുസരിച്ച് നല്ല കുടുംബത്തിൽ പിറന്ന ഒരു പെൺകുട്ടിയെ വിവാഹം കഴിച്ച്, വേദപഥം പിന്തുടരണം.
ശുകവൈരാഗ്യവര്ണനമ് നാഹം ഗൃഹം കരിഷ്യാമി ദുഃഖദം സര്വദാ പിതഃ । വാഗുരാസദൃശം നിത്യം ബന്ധനം സര്വദേഹിനാമ്
അച്ഛാ, ഞാൻ വീട്ടുവഴി സ്വീകരിക്കില്ല; അതു എല്ലായ്പ്പോഴും ദുഃഖം മാത്രമേ തരൂ. എല്ലാ ജീവികൾക്കും വീട്ടുവഴി ഒരു വലപോലെയാണ്, എപ്പോഴും ബന്ധനം മാത്രം.
ധനചിന്താതുരാണാം ഹി ക്വ സുഖം താത ദൃശ്യതേ । സ്വജനൈഃ ഖലു പീഡ്യന്തേ നിര്ധനാ ലോലുപാ ജനാഃ
ധനത്തെക്കുറിച്ച് ചിന്തിച്ച് വിഷമിക്കുന്നവർക്കു എവിടെയാണ് സന്തോഷം, അച്ഛാ? ലോഭികൾ ദരിദ്രരെ പീഡിപ്പിക്കുന്നു; സ്വന്തം ബന്ധുക്കളും വേദന മാത്രമേ നൽകൂ.
ഇന്ദ്രോഽപി ന സുഖീ താദൃഗ്യാദൃശോ ഭിക്ഷുനിഃസ്പൃഹഃ । കോഽന്യഃ സ്യാദിഹ സംസാരേ ത്രിലോകീവിഭവേ സതി
ഇന്ദ്രനും സന്തോഷവാനല്ല, വിശ്രമം ഉള്ള ഭിക്ഷുക്കളും അല്ല; ഈ ലോകത്തിൽ മൂന്നു ലോകത്തിന്റെ സമ്പത്ത് ഉള്ളവരിൽ ആരാണ് സുഖം അനുഭവിക്കുന്നത്?
തപന്തം താപസം ദൃഷ്ട്വാ മഘവാ ദുഃഖിതോഽഭവത് । വിഘ്നാന്ബഹുവിധാനസ്യ കരോതി ച ദിവസ്പതിഃ
തപസ്സു ചെയ്യുന്ന സന്യാസിയെ കഷ്ടപ്പെടുന്നത് കണ്ടു മഘവാൻ ദുഃഖിതനായി; സ്വർഗ്ഗത്തിലെ രാജാവ് അവനു പലവിധ തടസ്സങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.
ബ്രഹ്മാപി ന സുഖീ വിഷ്ണുര്ലക്ഷ്മീം പ്രാപ്യ മനോരമാമ് । ഖേദം പ്രാപ്നോതി സതതം സംഗ്രാമൈരസുരൈഃ സഹ
ബ്രഹ്മാവും സന്തോഷവാനല്ല, മനോഹരിയായ ലക്ഷ്മിയെ നേടിയ വിഷ്ണുവും അല്ല; അസുരന്മാരോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്യുമ്പോൾ അവൻ എപ്പോഴും വിഷമം അനുഭവിക്കുന്നു.
കരോതി വിപുലാന്യത്നാംസ്തപശ്ചരതി ദുശ്ചരമ് । രമാപതിരപി ശ്രീമാന്കസ്യാസ്തി വിപുലം സുഖമ്
ലക്ഷ്മിയുടെ ഭർത്താവായ ശ്രീമാനായവനും വലിയ പരിശ്രമങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു, കഠിനമായ തപസ്സും അനുഷ്ഠിക്കുന്നു; എങ്കിൽ ആര്ക്കാണ് ഈ ലോകത്ത് വലിയ സന്തോഷം ലഭിക്കുന്നത്?
ശങ്കരോഽപി സദാ ദുഃഖീ ഭവത്യേവ ച വേദ്മ്യഹമ് । തപശ്ചര്യാം പ്രകുര്വാണോ ദൈത്യയുദ്ധകരഃ സദാ
ശങ്കരനും എപ്പോഴും ദുഃഖിതനാണ്, ഞാൻ അതറിയുന്നു; അവൻ തപസ്സു ചെയ്യുകയും, അസുരന്മാരോട് യുദ്ധം നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.
കദാചിന്ന സുഖീ ശേതേ ധനവാനപി ലോലുപഃ । നിര്ധനസ്തു കഥം താത സുഖം പ്രാപ്നോതി മാനവഃ
ലോഭിയായ ധനികനും ഒരിക്കലും സന്തോഷത്തോടെ ഉറങ്ങാറില്ല; അച്ഛാ, എങ്കിൽ ദരിദ്രനു എങ്ങനെ സന്തോഷം ലഭിക്കും?
ജാനന്നപി മഹാഭാഗ പുത്രം വാ വീര്യസമ്ഭവമ് । നിയോക്ഷ്യസി മഹാഘോരേ സംസാരേ ദുഃഖദേ സദാ
നിന്റെ സ്വന്തം ശക്തിയിൽ ജനിച്ച മകനാണെന്നു അറിഞ്ഞിട്ടും, മഹാഭാഗ്യവാനേ, നീ അവനെ എപ്പോഴും ദുഃഖം മാത്രം തരുന്ന ഈ ഭയങ്കര ലോകത്തിലേക്കു അയക്കും.
ജന്മദുഃഖം ജരാദുഃഖം ദുഃഖം ച മരണേ തഥാ । ഗര്ഭവാസേ പുനര്ദുഃഖം വിഷ്ഠാമൂത്രമയേ പിതഃ
ജനനം ദുഃഖമാണ്, വൃദ്ധാവസ്ഥ ദുഃഖമാണ്, മരണം പോലും ദുഃഖമാണ്; അച്ഛാ, ഗർഭത്തിൽ കഴിയുന്നതും മലവും മൂത്രവും നിറഞ്ഞതിൽ വീണ്ടും ദുഃഖം മാത്രമേയുള്ളു.
തസ്മാദതിശയം ദുഃഖം തൃഷ്ണാലോഭസമുദ്ഭവമ് । യാഞ്ചായാം പരമം ദുഃഖം മരണാദപി മാനദ
ആസയും ലോഭവും കൊണ്ടു ഉണ്ടാകുന്ന ദുഃഖം അത്യന്തം വലുതാണ്; ഭിക്ഷയെടുപ്പിൽ മരണമേക്കാൾ വലിയ ദുഃഖമാണ്, അച്ഛാ.
പ്രതിഗ്രഹധനാ വിപ്രാ ന ബുദ്ധിബലജീവനാഃ । പരാശാ പരമം ദുഃഖം മരണം ച ദിനേ ദിനേ
ഭിക്ഷയിലൂടെ ജീവിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണന്മാർ ബുദ്ധിയും ശക്തിയും കൊണ്ട് ജീവിക്കുന്നില്ല; ആശ്രയം ഏറ്റവും വലിയ ദുഃഖമാണ്, മരണവും ഓരോ ദിവസവും സംഭവിക്കുന്നു.
പഠിത്വാ സകലാന് വേദാഞ്ഛാസ്ത്രാണി ച സമന്തതഃ । ഗത്വാ ച ധനിനാം കാര്യാ സ്തുതിഃ സര്വാത്മനാ ബുധൈഃ
സകല വേദങ്ങളും ശാസ്ത്രങ്ങളും പഠിച്ചിട്ടും, ജ്ഞാനികൾക്ക് ആവശ്യങ്ങൾക്കായി ധനികരെ തേടി പോയി അവരെ പുകഴ്ത്തേണ്ടി വരുന്നു.
ഏകോദരസ്യ കാ ചിന്താ പത്രമൂലഫലാദിഭിഃ । യേനകേനാപ്യുപായേന സന്തുഷ്ട്യാ ച പ്രപൂര്യതേ
ഒരു വയറിനുവേണ്ടി എന്ത് ചിന്ത? ഇല, മൂല, പഴം മുതലായവയാൽ, അല്ലെങ്കിൽ എങ്ങനെയെങ്കിലും, തൃപ്തിയോടെ അതു നിറയ്ക്കാം.
ഭാര്യാ പുത്രാസ്തഥാ പൌത്രാഃ കുടുമ്ബേ വിപുലേ സതി । പൂരണാര്ഥം മഹദ്ദുഃഖം ക്വ സുഖം പിതരദ്ഭുതമ്
ഭാര്യയും മക്കളും മക്കളുടെ മക്കളും ഉൾപ്പെടുന്ന വലിയ കുടുംബം ഉണ്ടെങ്കിൽ, അവരെ പോഷിപ്പിക്കാൻ വലിയ ദുഃഖം ഉണ്ടാകും; അച്ഛാ, അതിൽ എവിടെയാണ് അത്ഭുതകരമായ സന്തോഷം?
യോഗശാസ്ത്രം വദ മമ ജ്ഞാനശാസ്ത്രം സുഖാകരമ് । കര്മകാണ്ഡേഽഖിലേ താത ന രമേഽഹം കദാചന
അച്ഛാ, സന്തോഷം നൽകുന്ന യോഗശാസ്ത്രവും ജ്ഞാനശാസ്ത്രവും എനിക്ക് പഠിപ്പിക്കൂ; കർമ്മങ്ങൾ എല്ലാം ചെയ്യുന്നതിൽ എനിക്ക് ഒരിക്കലും ആസ്വാദനമില്ല.
വദ കര്മക്ഷയോപായം പ്രാരബ്ധം സഞ്ചിതം തഥാ । വര്തമാനം യഥാ നശ്യേത് ത്രിവിധം കര്മമൂലജമ്
കർമ്മം നശിപ്പിക്കാൻ മാർഗ്ഗം എനിക്കു പറയൂ; പ്രാരബ്ധം, സഞ്ചിതം, ഇപ്പോഴുള്ളത് — ഈ മൂന്നു വിധ കർമ്മത്തിന്റെ വേരും എങ്ങനെ ഇല്ലാതാക്കാം എന്ന് പഠിപ്പിക്കൂ.
ജലൂകേവ സദാ നാരീ രുധിരം പിബതീതി വൈ । മൂര്ഖസ്തു ന വിജാനാതി മോഹിതോ ഭാവചേഷ്ടിതൈഃ
ജലൂക പോലെ സ്ത്രീ എന്നും രക്തം കുടിക്കുന്നവളാണ്. ഭാവങ്ങളുടെ ആകർഷണത്തിൽ അകപ്പെട്ട മണ്ടൻ ഇതൊന്നും മനസ്സിലാക്കുന്നില്ല.
ഭോഗൈര്വീര്യം ധനം പൂര്ണം മനഃ കുടിലഭാഷണൈഃ । കാന്താ ഹരതി സര്വസ്വം കഃ സ്തേനസ്താദൃശോഽപരഃ
സുഖങ്ങൾകൊണ്ടും, ശക്തിയും ധനവും വളഞ്ഞ വാക്കുകളും നിറഞ്ഞ മനസ്സുകൊണ്ടും പ്രിയപ്പെട്ടവൾ എല്ലാം കവർന്നു കൊണ്ടുപോകുന്നു. ഇങ്ങനെ മറ്റൊരു കള്ളൻ ആരുണ്ട്?