പൃഷ്ടോ ദക്ഷേണ സ മുനിര്മാലാ കസ്യാസ്ത്യലൌകികീ । കഥം ലബ്ധാ ത്വയാ നാഥ ദുര്ലഭാ ഭുവി മാനവൈഃ
ദക്ഷൻ മുനിയോട് ചോദിച്ചു: ഈ അസാധാരണമായ മാല ആരുടേതാണ്? ഭൂമിയിലെ മനുഷ്യർക്കു അപൂർവമായ ഇതു നീ എങ്ങനെ നേടി, പ്രഭോ?
തച്ഛ്രുത്വാ വചനം തസ്യ പ്രോവാചാശ്രുയുതേക്ഷണഃ । ദേവ്യാഃ പ്രസാദമതുലം പ്രേമഗദ്ഗദിതാന്തരഃ
അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടു, കണ്ണുനീരോടെ, ഹൃദയം സ്നേഹത്തിൽ കുലുങ്ങി, മുനി ദേവിയുടെ അപാരകൃപയെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞു.
പ്രാര്ഥയാമാസ താം മാലാം തം മുനിം സ സതീപിതാ । അദേയം ശക്തിഭക്തായ നാസ്തി ത്രൈലോക്യമണ്ഡലേ
അവളുടെ അച്ഛനും മഹർഷിയും ആ മാല അവളിൽ നിന്ന് അപേക്ഷിച്ചു: 'ശക്തിയുടെ ഭക്തന് ഈ മൂന്ന് ലോകങ്ങളിലും ലഭിക്കാനാവാത്തത് ഒന്നുമില്ല.'
ഇതി ബുദ്ധ്യാ തു താം മാലാം മനവേ സ സമര്പയത് । ഗൃഹീതാ ശിരസാ മാലാ മനുനാ നിജമന്ദിരേ
ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ച്, ആ മാല അവൻ മനുവിന് സമർപ്പിച്ചു. മനു ആ മാല തലയിൽ വെച്ച് സ്വീകരിച്ച് സ്വന്തം വീട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി.
സ്ഥാപിതാ ശയനം യത്ര ദമ്പത്യോരതിസുന്ദരമ് । പശുകര്മരതോ രാത്രൌ മാലാഗന്ധേന മോദിതഃ
അത് ദമ്പതികളുടെ അതീവ മനോഹരമായ കിടക്കയിടത്ത് സ്ഥാപിച്ചു. രാത്രി വീട്ടുപണികളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന മനു, ആ മാലയുടെ സുഗന്ധത്തിൽ ആനന്ദിച്ചു.
അഭവത്സ മഹീപാലസ്തേന പാപേന ശങ്കരേ । ശിവേ ദ്വേഷമതിര്ജാതോ ദേവ്യാം സത്യാം തഥാ നൃപ
ശങ്കരനോടുള്ള ആ പാപം മൂലം രാജാവിന് ശിവനോടും സതിയായ ദേവിയോടും വെറുപ്പും ദ്വേഷവും ജനിച്ചു.
രാജംസ്തേനാപരാധേന തജ്ജന്യോ ദേഹ ഏവ ച । സത്യാ യോഗാഗ്നിനാ ദഗ്ധഃ സതീധര്മദിദൃക്ഷയാ
ആ അപരാധം കാരണം, രാജാവേ, സതീയുടെ യോഗാഗ്നിയിൽ അവന്റെ ശരീരം ദഹിച്ചു; സതീധർമ്മം പാലിക്കാനുള്ള ആകാംക്ഷയിൽ നിന്നായിരുന്നു അത്.
പുനശ്ച ഹിമവത്പൃഷ്ഠേ പ്രാദുരാസീത്തു തന്മഹഃ । ജനമേജയ ഉവാച - ദഹ്യമാനേ സതീദേഹേ ജാതേ കിമകരോച്ഛിവഃ
പിന്നീട് ഹിമാലയത്തിന്റെ കുന്നിൻചിറകിൽ ആ മഹത്തായ പ്രകാശം വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷമായി. ജനമേജയൻ ചോദിച്ചു: 'സതിയുടെ ശരീരം ദഹിക്കുമ്പോൾ ശിവൻ എന്ത് ചെയ്തു?'
പ്രാണാധികാ സതീ തസ്യ തദ്വിയോഗേന കാതരഃ । വ്യാസ ഉവാച - തതഃ പരം തു യജ്ജാതാം മയാ വക്തും ന ശക്യതേ
സതീ അവനു ജീവനേക്കാൾ പ്രിയയായിരുന്നു; അവളിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടപ്പോൾ ശിവൻ അത്യന്തം വിഷണ്ണനായി. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: 'അതിനുശേഷം നടന്നത് ഞാൻ പറയാൻ കഴിയില്ല.'
ത്രൈലോക്യപ്രലയോ ജാതഃ ശിവകോപാഗ്നിനാ നൃപ । വീരഭദ്രഃ സമുത്പന്നോ ഭദ്രകാലീഗണാന്വിതഃ
ശിവന്റെ കോപാഗ്നിയിൽ മൂന്നു ലോകങ്ങളും പ്രളയത്തിലായി, രാജാവേ; വീരഭദ്രനും ഭദ്രകാളിയുടെ സംഘത്തോടൊപ്പം അവിടെ ഉദിച്ചു.
ത്രൈലോക്യനാശനോദ്യുക്തോ വീരഭദ്രോ യദാഭവത് । ബ്രഹ്മാദയസ്തദാ ദേവാം ശങ്കരം ശരണം യയുഃ
വീരഭദ്രൻ മൂന്നു ലോകങ്ങളും നശിപ്പിക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ചപ്പോൾ, ബ്രഹ്മാദികളും മറ്റു ദേവന്മാരും ശങ്കരനിൽ അഭയം തേടി.
ജാതേ സര്വസ്വനാശേഽപി കരുണാനിധിരീശ്വരഃ । അഭയം ദത്തവാംസ്തേഭ്യോ ബസ്തവക്രേണ തം മനുമ്
എല്ലാം നശിക്കുമ്പോഴും, കരുണയുടെ സമുദ്രമായ ഈശ്വരൻ അവർക്കു അഭയം നൽകി; വളഞ്ഞു കിടന്ന മനുവിനെ വീണ്ടും ജീവിപ്പിച്ചു.
അജീവയന്മഹാത്മാസൌ തതഃ ഖിന്നോ മഹേശ്വരഃ । യജ്ഞവാടമുപാഗമ്യ രുരോദ ഭൃശദുഃഖിതഃ
അവൻ മഹാത്മാവിനെ ജീവിപ്പിച്ചു; അതിന് ശേഷം, അതീവ ദുഃഖിതനായ മഹേശ്വരൻ യജ്ഞവാടിയിൽ ചെന്നു കനത്ത ദുഃഖത്തിൽ കരഞ്ഞു.
അപശ്യത്താം സതീം വഹ്നൌ ദഹ്യമാനാം തു ചിത്കലാമ് । സ്കന്ധേഽപ്യാരോപയാമാസ ഹാ സതീതി വദന്മുഹുഃ
ശിവൻ അഗ്നിയിൽ ദഹിക്കപ്പെടുന്ന സതിയുടെ സൂക്ഷ്മശരീരം കണ്ടു; 'ഹാ സതീ!' എന്ന് ആവർത്തിച്ച് വിളിച്ചു, അവളെ തന്റെ തോളിൽ എടുത്തു.
ബഭ്രാമ ഭ്രാന്തചിത്തഃ സന്നാനാദേശേഷു ശങ്കരഃ । തദാ ബ്രഹ്മാദയോ ദേവാശ്ചിന്താമാപുരനുത്തമാമ്
ചിത്തം അശാന്തനായ ശങ്കരൻ പല സ്ഥലങ്ങളിലും അലയിച്ചു; അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ അതീവ ആശങ്കയിൽ ആകി.
വിഷ്ണുസ്തു ത്വരയാ തത്ര ധനുരുദ്യമ്യ മാര്ഗണൈഃ । ചിച്ഛേദാവയവാന്സത്യാസ്തത്തത്സ്ഥാനേഷു തേഽപതന്
വിഷ്ണു അതിവേഗത്തിൽ അമ്പും വില്ലും എടുത്തു, സതിയുടെ അവയവങ്ങൾ വെട്ടി, അവ അവിടവിടെ വീണു.
തത്തത്സ്ഥാനേഷു തത്രാസീന്നാനാമൂര്തിധരോ ഹരഃ । ഉവാച ച തതോ ദേവാന്സ്ഥാനേഷ്വേതേഷു യേ ശിവാമ്
ആ സ്ഥലങ്ങളിൽ ഹരൻ വിവിധ രൂപങ്ങൾ ധരിച്ചു; പിന്നെ ദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു: 'ഈ സ്ഥലങ്ങളിൽ ആരെങ്കിലും പരമഭക്തിയോടെ ശിവയെ ആരാധിച്ചാൽ—'
ഭജന്തി പരയാ ഭക്ത്യാ തേഷാം കിഞ്ചിന്ന ദുര്ലഭമ് । നിത്യം സന്നിഹിതാ യത്ര നിജാങ്ഗേഷു പരാമ്ബികാ
'അവർക്കു ഒന്നും പ്രാപിക്കാനാവാത്തതില്ല; പരാമ്ബികാ അവിടെയെല്ലാം സ്വന്തം അവയവങ്ങളിൽ സദാ സന്നിഹിതയാണു.'
സ്ഥാനേഷ്വേതേഷു യേ മര്ത്യാഃ പുരശ്ചരണകര്മിണഃ । തേഷാം മന്ത്രാഃ പ്രസിദ്ധ്യന്തി മായാബീജം വിശേഷതഃ
'ഈ സ്ഥലങ്ങളിൽ പ്രത്യേക പൂജകൾ ചെയ്യുന്ന凡 മനുഷ്യരുടെ മന്ത്രങ്ങൾ വിജയിക്കും, പ്രത്യേകിച്ച് മായാബീജം.'
ഇത്യുക്ത്വാ ശങ്കരസ്തേഷു സ്ഥാനേഷു വിരഹാതുരഃ । കാലം നിന്യേ നൃപശ്രേഷ്ഠ ജപധ്യാനസമാധിഭിഃ
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞശേഷം, വേർപാടിന്റെ വേദനയിൽ ശങ്കരൻ ആ സ്ഥലങ്ങളിൽ ജപം, ധ്യാനം, സമാധി എന്നിവയിൽ ലീനനായി കാലം കഴിച്ചു, മഹാരാജാവേ.
ജനമേജയ ഉവാച - കാനി സ്ഥാനാനി താനി സ്യുഃ സിദ്ധപീഠാനി ചാനഘ । കതി സംഖ്യാനി നാമാനി കാനി തേഷാം ച മേ വദ
ജനമേജയൻ ചോദിച്ചു: പാപങ്ങൾ ഇല്ലാത്തവനേ, സിദ്ധപീഠങ്ങൾ എന്നു വിളിക്കുന്ന ആ സ്ഥലങ്ങൾ ഏവയാണെന്ന് ദയവായി പറയൂ. അവ എത്രയാണു, അവയുടെ പേരുകൾ എന്തൊക്കെയാണു, അവയൊക്കെ എവിടെയാണ് എന്ന് അറിയാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
തത്ര സ്ഥിതാനാം ദേവീനാം നാമാനി ച കൃപാകര । കൃതാര്ഥോഽഹം ഭവേ യേന തദ്വദാശു മഹാമുനേ
അവിടങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന ദേവികളുടെ പേരുകളും ദയാവാനായവനേ, എന്നോട് പറയൂ. അവ അറിയുന്നതിലൂടെ ഞാൻ പൂർണ്ണനാകാൻ കഴിയും, മഹാമുനിയേ.
വ്യാസ ഉവാച - ശൃണു രാജന്പ്രവക്ഷ്യാമി ദേവേപീഠാനി സാമ്പ്തതമ് । യേഷാം ശ്രവണമാത്രേണ പാപഹീനോ ഭവേന്നരഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ഞാൻ ദേവിയുടെ പീഠങ്ങൾ വിശദമായി പറയാം. അവയുടെ പേരുകൾ കേൾക്കുന്നതു കൊണ്ടു മാത്രമേയുള്ളൂ, മനുഷ്യൻ പാപങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും.
യേഷു യേഷു ച പീഠേഷൂപാസ്യേയം സിദ്ധികാങ്ക്ഷിഭിഃ । ഭൂതികാമൈരഭിധ്യേയാ താനി വക്ഷ്യാമി തത്ത്വതഃ
ഈ പീഠങ്ങളിൽ ഓരോന്നിലും സിദ്ധി ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ദേവിയെ ആരാധിക്കുന്നു; ഐശ്വര്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ അവളെ ധ്യാനിക്കുന്നു. അവയുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം ഞാൻ നിന്നോട് വിശദമായി പറയും.
വാരാണസ്യാം വിശാലാക്ഷീ ഗൌരീമുഖനിവാസിനീ । ക്ഷേത്രേ വൈ നൈമിഷാരണ്യേ പ്രോക്താ സാ ലിങ്ഗധാരിണീ
വാരാണസിയിൽ വിശാലാക്ഷി എന്ന ദേവി ഗൗരിയുടെ മുഖത്താണ് വസിക്കുന്നത്. നൈമിഷാരണ്യത്തിൽ അവളെ ലിംഗധാരിണി എന്നു വിളിക്കുന്നു.
പ്രയാഗേ ലലിതാ പ്രോക്താ കാമുകീ ഗന്ധമാദനേ । മാനസേ കുമുദാ പ്രോക്താ ദക്ഷിണേ ചോത്തരേ തഥാ
പ്രയാഗത്തിൽ അവളെ ലളിതാ എന്നു വിളിക്കുന്നു; ഗന്ധമാദനത്തിൽ കാമുകി; മാനസത്തിൽ അവൾ കുമുദാ എന്ന പേരിലാണ്, തെക്കിലും വടക്കിലും അങ്ങനെ തന്നെ.
വിശ്വകാമാ ഭഗവതീ വിശ്വകാമപ്രപൂരണീ । ഗോമന്തേ ഗോമതീ ദേവീ മന്ദരേ കാമചാരിണീ
വിശ്വകാമ എന്ന ദേവി എല്ലാം ആഗ്രഹങ്ങൾ നിറവേറ്റുന്നവളാണ്; ഗോമന്തത്തിൽ അവൾ ഗോമതിദേവി; മന്ദരപർവതത്തിൽ കാമചാരിണി.
മദോത്കടാ ചൈത്രരഥേ ജയന്തീ ഹസ്തിനാപുരേ । ഗൌരീ പ്രോക്താ കാന്യകുബ്ജേ രമ്ഭാ തു മലയാചലേ
ചൈത്രരഥത്തിൽ അവൾ മദോത്കടാ; ഹസ്തിനാപുരത്തിൽ ജയന്തി; കാന്യകുബ്ജയിൽ ഗൗരി; മലയാചലത്തിൽ രംഭാ.
ഏകാമ്രപീഠേ സമ്പ്രോക്താ ദേവീ സാ കീര്തിമത്യപി । വിശ്വേ വിശ്വേശ്വരീം പ്രാഹുഃ പുരുഹൂതാം ച പുഷ്കരേ
ഏകാംരപീഠത്തിൽ അവളെ കീർത്തി എന്നു വിളിക്കുന്നു; വിശ്വയിൽ വിശ്വേശ്വരി; പുഷ്കരത്തിൽ പുരൂഹൂതാ.
കേദാരപീഠേ സമ്പ്രോക്താ ദേവീ സന്മാര്ഗദായിനീ । മന്ദാ ഹിമവതഃ പൃഷ്ഠേ ഗോകര്ണേ ഭദ്രകര്ണികാ
കേദാരപീഠത്തിൽ അവൾ സന്മാർഗദായിനി; ഹിമവാന്റെ ചിറകിൽ അവൾ മന്ദാ; ഗോകർണത്തിൽ ഭദ്രകർണികാ.