താപം പ്രാപ്സ്യാമി സമ്പ്രാപ്യ മഹാരൌരവരൌരവേ । മഗ്നസ്യ ദുഃഖജലധൌ വരം പ്രാണൈര്വിയോജനമ്
വലിയ റൗരവനരകത്തിൽ ഞാൻ കഠിനമായ വേദന അനുഭവിക്കും; ദുഃഖത്തിന്റെ സമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിയവർക്കു ജീവൻ വിട്ടുപോകുന്നതാണ് നല്ലത്.
കഥം പ്രാണാന്വിമുഞ്ചാമി പരായത്തോഽസ്മി ദുര്ഗതഃ । തഥാപി ദുഃഖബാഹുല്യാത്ത്യക്ഷ്യാമി തു നിജാം തനുമ്
എങ്ങനെ ഞാൻ ജീവൻ വിടും? ഞാൻ നിർബന്ധിതനും ദുർദശയിലുമാണ്; എന്നിരുന്നാലും ഈ അതിയായ ദുഃഖം കാരണം ഞാൻ എന്റെ ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കും.
ത്രൈലോക്യേ നാസ്തി തദ്ദുഃഖം നാസിപത്രവനേ തഥാ । വൈതരണ്യാം കുതസ്തദ്വദ്യാദൃശം പുത്രവിപ്ലവേ
മൂന്ന് ലോകത്തും ഇത്രയും വലിയ ദുഃഖം ഇല്ല, വാൾ ഇലകളുടെ കാടിലും വൈതരണി നദിയിലും പോലും ഇല്ല; മകൻ നഷ്ടപ്പെടുന്നതുപോലെയുള്ള വേദന എവിടെയും ഇല്ല.
സോഽഹം സുതശരീരേണ ദീപ്യമാനേ ഹുതാശനേ । നിപതിഷ്യാമി തന്വങ്ഗി ക്ഷന്തവ്യം തന്മമാധുനാ
എന്റെ മകന്റെ ശരീരവുമായി ഞാൻ, സുന്ദരിയായവളേ, ജ്വലിക്കുന്ന തീയിൽ വീഴും; ദയവായി ഇതിന് എനിക്ക് ക്ഷമിക്കണം.
ന വക്തവ്യ ത്വയാ കിഞ്ചിദതഃ കമലലോചനേ । മമ വാക്യം ച തന്വങ്ഗി നിബോധാഹതമാനസാ
കമലനയനിയായവളേ, ഇനി നീ ഒന്നും പറയേണ്ട; സുന്ദരിയായവളേ, എന്റെ മനസ്സ് തകർന്നിട്ടും എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ.
അനുജ്ഞാതാഥ ഗച്ഛ ത്വം വിപ്രവേശ്മ ശുചിസ്മിതേ । യദി ദത്തം യദി ഹുതം ഗുരവോ യദി തോഷിതാഃ
ഇപ്പോൾ എന്റെ അനുമതിയോടെ നീ ബ്രാഹ്മണന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോവൂ, ശുദ്ധഹാസമുള്ളവളേ; ദാനം നൽകിയിട്ടുണ്ടോ, ഹോമം ചെയ്തിട്ടുണ്ടോ, ഗുരുക്കന്മാർ സന്തോഷിച്ചിട്ടുണ്ടോ—
സങ്ഗമഃ പരലോകേ മേ നിജപുത്രേണ ചേത്ത്വയാ । ഇഹലോകേ കുതസ്ത്വേതദ്ഭവിഷ്യതി സമീപ്സിതമ്
മറ്റു ലോകത്ത് നീയും ഞാനും നമ്മുടെ മകനെ കൂടെ കാണാൻ കഴിയുമെങ്കിൽ, ഈ ലോകത്ത് ആ ആഗ്രഹം എങ്ങനെ സാധിക്കും?
യന്മയാ ഹസതാ കിഞ്ചിദ്രഹസി ത്വാം ശുചിസ്മിതേ । അശേഷമുക്തം തത്സര്വം ക്ഷന്തവ്യം മമ യാസ്യതഃ
ശുദ്ധഹാസമുള്ളവളേ, ഞാൻ ഒരിക്കലും ഒറ്റയ്ക്ക് നിന്നെ പരിഹസിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ഞാൻ പറഞ്ഞതെല്ലാം ഞാൻ പോകുമ്പോൾ ക്ഷമിക്കണം.
രാജപത്നീതി ഗര്വേണ നാവജ്ഞേയഃ സ മേ ദ്വിജഃ । സര്വയത്നേന തോഷ്യം സ്യാത്സ്വാമീ ദൈവതവച്ഛുഭേ
രാജപത്നിയായതിന്റെ അഹങ്കാരത്തിൽ ആ ബ്രാഹ്മണനെ അവഹേളിക്കരുത്; എല്ലാ ശ്രമവും നടത്തി സ്വാമിയെ ദൈവത്തെപോലെ സന്തോഷിപ്പിക്കണം, ശുഭേ.
രാജ്ഞ്യുവാച അഹമപ്യത്ര രാജര്ഷേ നിപതിഷ്യേ ഹുതാശനേ । ദുഃഖഭാരാസഹാ ദേവ സഹ യാസ്യാമി വൈ ത്വയാ
രാജ്ഞി പറഞ്ഞു: രാജർഷേ, ഞാനും ഇവിടെ തീയിൽ വീഴും; ഈ ദുഃഖഭാരം സഹിക്കാൻ കഴിയാത്തതിനാൽ ദേവാ, ഞാൻ നിനക്കൊപ്പം പോകും.
ത്വയാ സഹ മമ ശ്രേയോ ഗമനം നാന്യഥാ ഭവേത് । സഹ സ്വര്ഗം ച നരകം ത്വയാ ഭോക്ഷ്യാമി മാനദ । ശ്രുത്വാ രാജാ തദോവാച ഏവമസ്തു പതിവ്രതേ
നിനക്കൊപ്പം പോകുന്നതാണ് എനിക്ക് ഏറ്റവും നല്ലത്; നിനക്കൊപ്പം സ്വർഗ്ഗവും നരകവും അനുഭവിക്കും, മാനദാ. ഇത് കേട്ട് രാജാവ് പറഞ്ഞു: അതുപോലെ തന്നെ, പത്യവ്രതേ.
ഹരിശ്ചന്ദ്രാഖ്യാനശ്രവണഫലവര്ണനമ് സൂത ഉവാച - തതഃ കൃത്വാ ചിതാം രാജാ ആരോപ്യ തനയം സ്വകമ് । ഭാര്യയാ സഹിതോ രാജാ ബദ്ധാഞ്ജലിപുടസ്തദാ
ഹരിശ്ചന്ദ്രന്റെ കഥ കേൾക്കുന്നതിന്റെ ഫലം. സൂതൻ പറഞ്ഞു: അതിനുശേഷം രാജാവ് ചിത ഒരുക്കി തന്റെ മകനെ അതിൽ വെച്ചു; ഭാര്യയോടൊപ്പം രാജാവ് കയ്യുകൂപ്പി നിന്നു.
ചിന്തയന്പരമേശാനീം ശതാക്ഷീം ജഗദീശ്വരീമ് । പഞ്ചകോശാന്തരഗതാം പുച്ഛബ്രഹ്മസ്വരൂപിണീമ്
അവൻ പരമേശ്വരിയായ ശതാക്ഷിയെ, ലോകത്തിന്റെ ഇശ്വരിയെ, അഞ്ചു കൊശങ്ങൾക്കുള്ളിൽ വസിക്കുന്നവളെയും പൂച്ചയുടെ വാൽപോലെയുള്ള ബ്രഹ്മസ്വരൂപിണിയെയും ധ്യാനിച്ചു.
രക്താമ്ബരപരീധാനാം കരുണാരസസാഗരമ് । നാനായുധധരാമമ്ബാം ജഗത്പാലനതത്പരാമ്
ചുവപ്പുനിറമുള്ള വസ്ത്രം ധരിച്ച, കരുണയുടെ സമുദ്രമായ, വിവിധ ആയുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ള, ലോകസംരക്ഷണത്തിൽ താല്പര്യമുള്ള അമ്മയെ അവൻ ധ്യാനിച്ചു.
തസ്യ ചിന്തയമാനസ്യ സര്വേ ദേവാഃ സവാസവാഃ । ധര്മം പ്രമുഖതഃ കൃത്വാ സമാജഗ്മുസ്ത്വരാന്വിതാഃ
അവൻ ആലോചിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, എല്ലാ ദേവന്മാരും അവരുടെ നേതാക്കളുമായി ധർമ്മത്തെ മുൻപിൽ വച്ച് വേഗത്തിൽ അങ്ങോട്ട് എത്തി കൂട്ടമായി കൂടി.
ആഗത്യ സര്വേ പ്രോചുസ്തേ രാജഞ്ഛ്രുണു മഹാപ്രഭോ । അഹം പിതാമഹഃ സാക്ഷാദ്ധര്മശ്ച ഭവഗാന്സ്വയമ്
എല്ലാവരും എത്തി പറഞ്ഞു: രാജാവേ, മഹാപ്രഭുവേ, കേൾക്കൂ. ഞാനാണ് പിതാമഹൻ, കൂടെ ധർമ്മനും ഭവനും നേരിട്ട് വന്നിരിക്കുന്നു.
സാധ്യാഃ സവിശ്വേ മരുതോ ലോകപാലാഃ സചാരണാഃ । നാഗാഃ സിദ്ധാഃ സഗന്ധര്വാ രുദ്രാശ്ചൈവ തഥാശ്വിനൌ
സാധ്യന്മാർ, വിശ്വദേവന്മാർ, മരുത് ദേവന്മാർ, ലോകപാലന്മാർ, ചാരണന്മാർ, നാഗന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, രുദ്രന്മാർ, അശ്വിനീദേവന്മാർ — ഇവരും അങ്ങോട്ട് എത്തിയിരുന്നു.
ഏതേ ചാന്യേഽഥ ബഹവോ വിശ്വാമിത്രസ്തഥൈവ ച । വിശ്വത്രയേണ യോ മൈത്രീം കര്തുമിച്ഛതി ധര്മതഃ
വിശ്വാമിത്രനും മറ്റു പലരും അങ്ങോട്ട് എത്തിയിരുന്നു; മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ധർമ്മപ്രകാരം സൗഹൃദം ഉണ്ടാക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവരൊക്കെയും ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു.
തിതിക്ഷാദമസത്ത്വാദ്യൈസ്ത്വദ്ഗുണൈഃ പരിതോഷിതഃ । ഇന്ദ്ര ഉവാച - ഹരിശ്ചന്ദ്ര മഹാഭാഗ പ്രാപ്തഃ ശക്രോഽസ്മി തേഽന്തികമ്
നിന്റെ ക്ഷമ, ആത്മനിയന്ത്രണം, സത്യവ്രതം തുടങ്ങിയ ഗുണങ്ങൾകൊണ്ട് സന്തോഷംകൊണ്ടു, ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: ഹരിശ്ചന്ദ്രാ, മഹാഭാഗവ, ശക്രൻ നിന്നടുത്തു എത്തിയിരിക്കുന്നു.
ത്വയാദ്യ ഭാര്യാപുത്രേണ ജിതാ ലോകാഃ സനാതനാഃ । ആരോഹ ത്രിദിവം രാജന് ഭാര്യാപുത്രസമന്വിതഃ
നീ ഭാര്യയെയും മകനെയും കൂട്ടി ഇന്നത്തെ ദിവസം ശാശ്വതലോകങ്ങൾ ജയിച്ചു. രാജാവേ, ഭാര്യയെയും മകനെയും കൂട്ടി സ്വർഗത്തിലേക്ക് കയറി വരിക.
സുദുഷ്പ്രാപം നരൈരന്യൈര്ജിതമാത്മീയകര്മഭിഃ । സൂത ഉവാച - തതോഽമൃതമയം വര്ഷമപമൃത്യുവിനാശനമ്
മറ്റു മനുഷ്യർക്കു വളരെ പ്രയാസത്തോടെ മാത്രമേ ലഭിക്കാൻ കഴിയൂ എന്നതിനെ നീ നിന്റെ സ്വന്തം പ്രവൃത്തികൾകൊണ്ടു നേടിയിരിക്കുന്നു. സൂതൻ പറഞ്ഞു: പിന്നെ മരണത്തെ ഇല്ലാതാക്കുന്ന അമൃതം മഴ പോലെ പെയ്തുവീണു.
ഇന്ദ്രഃ പ്രാസൃജദാകാശാച്ചിതാമധ്യഗതേ ശിശൌ । പുഷ്പവൃഷ്ടിശ്ച മഹതീ ദുന്ദുഭിസ്വന ഏവ ച
ഇന്ദ്രൻ ആ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ചിതയിൽ കിടന്നിരുന്ന ബാലന്റെ മേൽ അമൃതം ചൊരിഞ്ഞു; വലിയ പൂമഴയും ദുന്ദുഭി മേളവും അപ്പോൾ ഉണ്ടായി.
സമുത്തസ്ഥൌ മൃതഃ പുത്രോ രാജ്ഞസ്തസ്യ മഹാത്മനഃ । സുകുമാരതനുഃ സ്വസ്ഥഃ പ്രസന്നഃ പ്രീതമാനസഃ
ആ മഹാത്മാവായ രാജാവിന്റെ മകൻ മരിച്ച നിലയിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റു; സുന്ദരമായ ശരീരവും ആരോഗ്യവും പ്രകാശവും സന്തോഷപൂർണ്ണമായ മനസ്സും അവനുണ്ടായിരുന്നു.
തതോ രാജാ ഹരിശ്ചന്ദ്രഃ പരിഷ്വജ്യ സുതം തദാ । സഭാര്യഃ സ്വശ്രിയാ യുക്തോ ദിവ്യമാലാമ്ബരാവൃതഃ
അപ്പോൾ രാജാവ് ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ തന്റെ മകനെ അണകെട്ടി, ഭാര്യയോടൊപ്പം, സ്വന്തം തേജസ്സോടെ ദിവ്യമായ പൂമാലകളും വസ്ത്രങ്ങളും അണിഞ്ഞു.
ബഭൂവ തത്ക്ഷണാദിന്ദ്രോ ഭൂപം ചൈവമഭാഷത
അന്നേ സമയം ഇന്ദ്രൻ അവിടെ പ്രത്യക്ഷമായി, രാജാവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
സഭാര്യസ്ത്വം സപുത്രശ്ച സ്വര്ലോകം സദ്ഗതിം പരാമ് । സമാരോഹ മഹാഭാഗ നിജാനാം കര്മണാം ഫലമ്
നീ ഭാര്യയെയും മകനെയും കൂട്ടി സ്വർഗലോകത്തേക്കും പരമഗതിയിലേക്കും കയറുക, മഹാഭാഗവേ; നിന്റെ സത്കർമ്മങ്ങളുടെ ഫലം അനുഭവിക്കു.
ഹരിശ്ചന്ദ്ര ഉവാച - ദേവരാജാനനുജ്ഞാതഃ സ്വാമിനാ ശ്വപചേന ഹി । അകൃത്വാ നിഷ്കൃതിം തസ്യ നാരോക്ഷ്യേ വൈ സുരാലയമ്
ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: ദേവരാജാവിന്റെ അനുമതിയുണ്ടെങ്കിലും, ഞാൻ ഇപ്പോഴും ശ്വപചനോടുള്ള കടം തീർത്തിട്ടില്ല; അതു ചെയ്യാതെ ഞാൻ ദേവലോകത്തിലേക്ക് കയറില്ല.
ധര്മ ഉവാച - തവൈവം ഭാവിനം ക്ലേശമവഗമ്യാത്മമായയാ । ആത്മാ ശ്വപചതാം നീതോ ദര്ശിതം തച്ച പക്കണമ്
ധർമ്മൻ പറഞ്ഞു: നിന്റെ ഭാവിയിൽ സംഭവിക്കേണ്ട കഷ്ടം ഞാൻ എന്റെ മായയാൽ മനസ്സിലാക്കി; അതിനാൽ ഞാൻ തന്നെ ശ്വപചന്റെ രൂപം ധരിച്ചു, ആ പരീക്ഷണം നിനക്കു കാണിച്ചു.
ഇന്ദ്ര ഉവാച - പ്രാര്ഥ്യതേ യത്പരം സ്ഥാനം സമസ്തൈര്മനുജൈര്ഭുവി । തദാരോഹ ഹരിശ്ചന്ദ്ര സ്ഥാനം പുണ്യകൃതാം നൃണാമ്
ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: ഭൂമിയിലെ എല്ലാവരും ആഗ്രഹിക്കുന്ന പരമസ്ഥാനം, ഹരിശ്ചന്ദ്രാ, നീ അതിലേക്കു കയറുക; സത്കർമ്മം ചെയ്തവരുടെ സ്ഥാനം അതാണ്.
ഹരിശ്ചന്ദ്ര ഉവാച - ദേവരാജ നമസ്തുഭ്യം വാക്യം ചേദം നിബോധ മേ । മച്ഛോകമഗ്നമനസഃ കൌസലേ നഗരേ നരാഃ
ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: ദേവരാജാവേ, നമസ്കാരം! എന്റെ വാക്കുകൾ ദയവായി കേൾക്കൂ: കൌസല നഗരത്തിലെ ജനങ്ങൾ എന്റെ ദുഃഖത്തിൽ മനസ്സു കുഴഞ്ഞിരിക്കുന്നു.