സ്വപുത്രമരണം ഭീരുര്യഥാവത്തം ന്യവേദയത് । ശ്രുത്വാ രാജാ തഥാ വാക്യം നിപപാത മഹീതലേ
ഭയത്തോടെ തന്റെ സ്വന്തം മകന്റെ മരണം എങ്ങനെ സംഭവിച്ചുവെന്നു വിശദമായി അറിയിച്ചു. അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രാജാവ് നിലത്തു വീണു.
മൃതപുത്രം സമാനീയ ജിഹ്വയാ വിലിഹന്മുഹുഃ । ഹരിശ്ചന്ദ്രമഥോ പ്രാഹ ശൈവ്യാ ഗദ്ഗദയാ ഗിരാ
മരിച്ച മകനെ അടുത്ത് ചേർത്തു, അവനെ വീണ്ടും വീണ്ടും നാവുകൊണ്ട് തൊട്ടു. പിന്നെ ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ ശൈബ്യയോട് വിങ്ങുന്ന ശബ്ദത്തിൽ പറഞ്ഞു—
കുരുഷ്വ സ്വാമിനഃ പ്രേഷ്യം ഛേദയിത്വാ ശിരോ മമ । സ്വാമിദ്രോഹോ ന തേഽസ്ത്വദ്യ മാസത്യോ ഭവ ഭൂപതേ
'നിന്റെ യജമാനന്റെ കല്പന അനുസരിച്ച് എന്റെ തല വെട്ടി നീ നിർവഹണം നടത്തുക. ഭൂപതിയേ, ഇന്നത്തെ ദിവസം യജമാനനോട് വിശ്വാസദ്രോഹം ചെയ്യരുത്.'
മാസത്യം തവ രാജേന്ദ്ര പരദ്രോഹസ്തു പാതകമ് । ഏതദാകര്ണ്യ രാജാ തു പപാത ഭുവി മൂര്ച്ഛിതഃ
'രാജാധിരാജാ, യജമാനനോട് വിശ്വാസദ്രോഹം ചെയ്യരുത്; എന്നാൽ മറ്റൊരാളോട് ദ്രോഹം ചെയ്യുന്നത് പാപമാണ്.' ഇതു കേട്ട് രാജാവ് നിലത്തു വീണു, ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടു.
ക്ഷണേന ചേതനാം പ്രാപ്യ വിലലാപാതിദുഃഖിതഃ । രാജോവാച - കഥം പ്രിയേ ത്വയാ പ്രോക്തം വചനം ത്വതിനിഷ്ഠുരമ്
കുറച്ച് നേരം കഴിഞ്ഞ് ബോധം തിരിച്ചപ്പോൾ, അതീവ ദു:ഖത്തിൽ വിങ്ങി വിലപിച്ചു. രാജാവ് പറഞ്ഞു: 'പ്രിയേ, നീ എങ്ങനെ ഇങ്ങനെ കഠിനമായ വാക്കുകൾ പറയാൻ കഴിഞ്ഞു—'
യദശക്യം ഭവേദ്വക്തും തത്കര്മ ക്രിയതേ കഥമ് । പത്ന്യുവാച - മയാ ച പൂജിതാ ഗൌരീ ദേവാ വിപ്രാസ്തഥൈവ ച
'പറയാൻ പോലും കഴിയാത്ത വാക്കുകൾ, അത്തരം പ്രവൃത്തികൾ എങ്ങനെ ചെയ്യാൻ കഴിയും?' രാജ്ഞി പറഞ്ഞു: 'ഞാൻ ഗൗരിയെയും ദേവന്മാരെയും ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ആരാധിച്ചിട്ടുണ്ട്.'
ഭവിഷ്യസി പതിസ്ത്വം മേ ഹ്യന്യസ്മിഞ്ജന്മനി പ്രഭോ । ശ്രുത്വാ രാജാ തദാ വാക്യം നിപപാത മഹീതലേ
നിന്റെ അടുത്ത ജന്മത്തിൽ നീ എന്റെ ഭർത്താവായിരിക്കും, പ്രഭോ. രാജാവ് ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് നിലത്തേക്ക് വീണു.
മൃതസ്യ പുത്രസ്യ തദാ ചുചുമ്ബ ദുഃഖിതോ മുഖമ് । രാജോവാച - പ്രിയേ ന രോചതേ ദീര്ഘം കാലം ക്ലേശം മയാശിതുമ്
മകനിന്റെ മരിച്ച ശരീരത്തെ ദുഃഖത്തോടെ രാജാവ് ചുംബിച്ചു. രാജാവ് പറഞ്ഞു: പ്രിയേ, ഇങ്ങനെ ദീർഘകാലം ഈ വേദന സഹിക്കാൻ എനിക്ക് കഴിയില്ല.
നാത്മായത്തോഽഹം തന്വങ്ഗി പശ്യ മേ മന്ദഭാഗ്യതാമ് । ചാണ്ഡാലേനാനനുജ്ഞാതഃ പ്രവേക്ഷ്യേ ജ്വലനം യദി
എനിക്ക് എന്റെ മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിക്കാൻ കഴിയുന്നില്ല, സുന്ദരിയായവളേ, എന്റെ ദുർഭാഗ്യം നോക്കൂ. ചാണ്ഡാളൻ അനുമതി നൽകുന്നില്ലെങ്കിൽ ഞാൻ തീയിൽ ചാടും.
ചാണ്ഡാലദാസതാം യാസ്യേ പുനരപ്യന്യജന്മനി । നരകം ച വരം പ്രാപ്യ ഖേദം പ്രാപ്സ്യാമി ദാരുണമ്
മറ്റൊരു ജന്മത്തിൽ ഞാൻ വീണ്ടും ചാണ്ഡാളരുടെ ദാസനാകും, അല്ലെങ്കിൽ നരകത്തിൽ കയറി ഭയങ്കരമായ വേദന അനുഭവിക്കും.
താപം പ്രാപ്സ്യാമി സമ്പ്രാപ്യ മഹാരൌരവരൌരവേ । മഗ്നസ്യ ദുഃഖജലധൌ വരം പ്രാണൈര്വിയോജനമ്
വലിയ റൗരവനരകത്തിൽ ഞാൻ കഠിനമായ വേദന അനുഭവിക്കും; ദുഃഖത്തിന്റെ സമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങിയവർക്കു ജീവൻ വിട്ടുപോകുന്നതാണ് നല്ലത്.
കഥം പ്രാണാന്വിമുഞ്ചാമി പരായത്തോഽസ്മി ദുര്ഗതഃ । തഥാപി ദുഃഖബാഹുല്യാത്ത്യക്ഷ്യാമി തു നിജാം തനുമ്
എങ്ങനെ ഞാൻ ജീവൻ വിടും? ഞാൻ നിർബന്ധിതനും ദുർദശയിലുമാണ്; എന്നിരുന്നാലും ഈ അതിയായ ദുഃഖം കാരണം ഞാൻ എന്റെ ശരീരം ഉപേക്ഷിക്കും.
ത്രൈലോക്യേ നാസ്തി തദ്ദുഃഖം നാസിപത്രവനേ തഥാ । വൈതരണ്യാം കുതസ്തദ്വദ്യാദൃശം പുത്രവിപ്ലവേ
മൂന്ന് ലോകത്തും ഇത്രയും വലിയ ദുഃഖം ഇല്ല, വാൾ ഇലകളുടെ കാടിലും വൈതരണി നദിയിലും പോലും ഇല്ല; മകൻ നഷ്ടപ്പെടുന്നതുപോലെയുള്ള വേദന എവിടെയും ഇല്ല.
സോഽഹം സുതശരീരേണ ദീപ്യമാനേ ഹുതാശനേ । നിപതിഷ്യാമി തന്വങ്ഗി ക്ഷന്തവ്യം തന്മമാധുനാ
എന്റെ മകന്റെ ശരീരവുമായി ഞാൻ, സുന്ദരിയായവളേ, ജ്വലിക്കുന്ന തീയിൽ വീഴും; ദയവായി ഇതിന് എനിക്ക് ക്ഷമിക്കണം.
ന വക്തവ്യ ത്വയാ കിഞ്ചിദതഃ കമലലോചനേ । മമ വാക്യം ച തന്വങ്ഗി നിബോധാഹതമാനസാ
കമലനയനിയായവളേ, ഇനി നീ ഒന്നും പറയേണ്ട; സുന്ദരിയായവളേ, എന്റെ മനസ്സ് തകർന്നിട്ടും എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ.
അനുജ്ഞാതാഥ ഗച്ഛ ത്വം വിപ്രവേശ്മ ശുചിസ്മിതേ । യദി ദത്തം യദി ഹുതം ഗുരവോ യദി തോഷിതാഃ
ഇപ്പോൾ എന്റെ അനുമതിയോടെ നീ ബ്രാഹ്മണന്റെ വീട്ടിലേക്ക് പോവൂ, ശുദ്ധഹാസമുള്ളവളേ; ദാനം നൽകിയിട്ടുണ്ടോ, ഹോമം ചെയ്തിട്ടുണ്ടോ, ഗുരുക്കന്മാർ സന്തോഷിച്ചിട്ടുണ്ടോ—
സങ്ഗമഃ പരലോകേ മേ നിജപുത്രേണ ചേത്ത്വയാ । ഇഹലോകേ കുതസ്ത്വേതദ്ഭവിഷ്യതി സമീപ്സിതമ്
മറ്റു ലോകത്ത് നീയും ഞാനും നമ്മുടെ മകനെ കൂടെ കാണാൻ കഴിയുമെങ്കിൽ, ഈ ലോകത്ത് ആ ആഗ്രഹം എങ്ങനെ സാധിക്കും?
യന്മയാ ഹസതാ കിഞ്ചിദ്രഹസി ത്വാം ശുചിസ്മിതേ । അശേഷമുക്തം തത്സര്വം ക്ഷന്തവ്യം മമ യാസ്യതഃ
ശുദ്ധഹാസമുള്ളവളേ, ഞാൻ ഒരിക്കലും ഒറ്റയ്ക്ക് നിന്നെ പരിഹസിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, ഞാൻ പറഞ്ഞതെല്ലാം ഞാൻ പോകുമ്പോൾ ക്ഷമിക്കണം.
രാജപത്നീതി ഗര്വേണ നാവജ്ഞേയഃ സ മേ ദ്വിജഃ । സര്വയത്നേന തോഷ്യം സ്യാത്സ്വാമീ ദൈവതവച്ഛുഭേ
രാജപത്നിയായതിന്റെ അഹങ്കാരത്തിൽ ആ ബ്രാഹ്മണനെ അവഹേളിക്കരുത്; എല്ലാ ശ്രമവും നടത്തി സ്വാമിയെ ദൈവത്തെപോലെ സന്തോഷിപ്പിക്കണം, ശുഭേ.
രാജ്ഞ്യുവാച അഹമപ്യത്ര രാജര്ഷേ നിപതിഷ്യേ ഹുതാശനേ । ദുഃഖഭാരാസഹാ ദേവ സഹ യാസ്യാമി വൈ ത്വയാ
രാജ്ഞി പറഞ്ഞു: രാജർഷേ, ഞാനും ഇവിടെ തീയിൽ വീഴും; ഈ ദുഃഖഭാരം സഹിക്കാൻ കഴിയാത്തതിനാൽ ദേവാ, ഞാൻ നിനക്കൊപ്പം പോകും.
ത്വയാ സഹ മമ ശ്രേയോ ഗമനം നാന്യഥാ ഭവേത് । സഹ സ്വര്ഗം ച നരകം ത്വയാ ഭോക്ഷ്യാമി മാനദ । ശ്രുത്വാ രാജാ തദോവാച ഏവമസ്തു പതിവ്രതേ
നിനക്കൊപ്പം പോകുന്നതാണ് എനിക്ക് ഏറ്റവും നല്ലത്; നിനക്കൊപ്പം സ്വർഗ്ഗവും നരകവും അനുഭവിക്കും, മാനദാ. ഇത് കേട്ട് രാജാവ് പറഞ്ഞു: അതുപോലെ തന്നെ, പത്യവ്രതേ.
ഹരിശ്ചന്ദ്രാഖ്യാനശ്രവണഫലവര്ണനമ് സൂത ഉവാച - തതഃ കൃത്വാ ചിതാം രാജാ ആരോപ്യ തനയം സ്വകമ് । ഭാര്യയാ സഹിതോ രാജാ ബദ്ധാഞ്ജലിപുടസ്തദാ
ഹരിശ്ചന്ദ്രന്റെ കഥ കേൾക്കുന്നതിന്റെ ഫലം. സൂതൻ പറഞ്ഞു: അതിനുശേഷം രാജാവ് ചിത ഒരുക്കി തന്റെ മകനെ അതിൽ വെച്ചു; ഭാര്യയോടൊപ്പം രാജാവ് കയ്യുകൂപ്പി നിന്നു.
ചിന്തയന്പരമേശാനീം ശതാക്ഷീം ജഗദീശ്വരീമ് । പഞ്ചകോശാന്തരഗതാം പുച്ഛബ്രഹ്മസ്വരൂപിണീമ്
അവൻ പരമേശ്വരിയായ ശതാക്ഷിയെ, ലോകത്തിന്റെ ഇശ്വരിയെ, അഞ്ചു കൊശങ്ങൾക്കുള്ളിൽ വസിക്കുന്നവളെയും പൂച്ചയുടെ വാൽപോലെയുള്ള ബ്രഹ്മസ്വരൂപിണിയെയും ധ്യാനിച്ചു.
രക്താമ്ബരപരീധാനാം കരുണാരസസാഗരമ് । നാനായുധധരാമമ്ബാം ജഗത്പാലനതത്പരാമ്
ചുവപ്പുനിറമുള്ള വസ്ത്രം ധരിച്ച, കരുണയുടെ സമുദ്രമായ, വിവിധ ആയുധങ്ങൾ കൈവശമുള്ള, ലോകസംരക്ഷണത്തിൽ താല്പര്യമുള്ള അമ്മയെ അവൻ ധ്യാനിച്ചു.
തസ്യ ചിന്തയമാനസ്യ സര്വേ ദേവാഃ സവാസവാഃ । ധര്മം പ്രമുഖതഃ കൃത്വാ സമാജഗ്മുസ്ത്വരാന്വിതാഃ
അവൻ ആലോചിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, എല്ലാ ദേവന്മാരും അവരുടെ നേതാക്കളുമായി ധർമ്മത്തെ മുൻപിൽ വച്ച് വേഗത്തിൽ അങ്ങോട്ട് എത്തി കൂട്ടമായി കൂടി.
ആഗത്യ സര്വേ പ്രോചുസ്തേ രാജഞ്ഛ്രുണു മഹാപ്രഭോ । അഹം പിതാമഹഃ സാക്ഷാദ്ധര്മശ്ച ഭവഗാന്സ്വയമ്
എല്ലാവരും എത്തി പറഞ്ഞു: രാജാവേ, മഹാപ്രഭുവേ, കേൾക്കൂ. ഞാനാണ് പിതാമഹൻ, കൂടെ ധർമ്മനും ഭവനും നേരിട്ട് വന്നിരിക്കുന്നു.
സാധ്യാഃ സവിശ്വേ മരുതോ ലോകപാലാഃ സചാരണാഃ । നാഗാഃ സിദ്ധാഃ സഗന്ധര്വാ രുദ്രാശ്ചൈവ തഥാശ്വിനൌ
സാധ്യന്മാർ, വിശ്വദേവന്മാർ, മരുത് ദേവന്മാർ, ലോകപാലന്മാർ, ചാരണന്മാർ, നാഗന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, രുദ്രന്മാർ, അശ്വിനീദേവന്മാർ — ഇവരും അങ്ങോട്ട് എത്തിയിരുന്നു.
ഏതേ ചാന്യേഽഥ ബഹവോ വിശ്വാമിത്രസ്തഥൈവ ച । വിശ്വത്രയേണ യോ മൈത്രീം കര്തുമിച്ഛതി ധര്മതഃ
വിശ്വാമിത്രനും മറ്റു പലരും അങ്ങോട്ട് എത്തിയിരുന്നു; മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും ധർമ്മപ്രകാരം സൗഹൃദം ഉണ്ടാക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവരൊക്കെയും ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു.
തിതിക്ഷാദമസത്ത്വാദ്യൈസ്ത്വദ്ഗുണൈഃ പരിതോഷിതഃ । ഇന്ദ്ര ഉവാച - ഹരിശ്ചന്ദ്ര മഹാഭാഗ പ്രാപ്തഃ ശക്രോഽസ്മി തേഽന്തികമ്
നിന്റെ ക്ഷമ, ആത്മനിയന്ത്രണം, സത്യവ്രതം തുടങ്ങിയ ഗുണങ്ങൾകൊണ്ട് സന്തോഷംകൊണ്ടു, ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: ഹരിശ്ചന്ദ്രാ, മഹാഭാഗവ, ശക്രൻ നിന്നടുത്തു എത്തിയിരിക്കുന്നു.
ത്വയാദ്യ ഭാര്യാപുത്രേണ ജിതാ ലോകാഃ സനാതനാഃ । ആരോഹ ത്രിദിവം രാജന് ഭാര്യാപുത്രസമന്വിതഃ
നീ ഭാര്യയെയും മകനെയും കൂട്ടി ഇന്നത്തെ ദിവസം ശാശ്വതലോകങ്ങൾ ജയിച്ചു. രാജാവേ, ഭാര്യയെയും മകനെയും കൂട്ടി സ്വർഗത്തിലേക്ക് കയറി വരിക.