ആജന്മതസ്തതോ യത്നം ന കുര്യാം സ്ത്രീവധേ തവ । ചാണ്ഡാല ഉവാച - സ്വാമികാര്യം വിനാ ദുഷ്ട കിം കാര്യം വിദ്യതേഽപരമ്
ജന്മം മുതൽ ഞാൻ നിങ്ങളുടെ സ്ത്രീയെ കൊല്ലാതിരിക്കാൻ എല്ലാം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ചാണ്ഡാളൻ പറഞ്ഞു: സ്വാമിയുടെ കല്പനയൊഴികെ മറ്റെന്ത് ജോലി വേണം, ദുഷ്ടനേ?
ഗൃഹീത്വാ വേതനം മേഽദ്യ കസ്മാത്കാര്യം വിലുമ്പസി । യഃ സ്വാമിവേതനം ഗൃഹ്യ സ്വാമികാര്യം വിലുമ്പതി
ഇന്ന് ഞാൻ വേതനം വാങ്ങിയിട്ടും നീ എന്തുകൊണ്ട് ജോലി ഉപേക്ഷിക്കുന്നു? ആരെങ്കിലും സ്വാമിയുടെ വേതനം വാങ്ങി, സ്വാമിയുടെ ജോലി ഉപേക്ഷിച്ചാൽ—
നരകാന്നിഷ്കൃതിസ്തസ്യ നാസ്തി കല്പായുതൈരപി । രാജോവാച - ചാണ്ഡാലനാഥ മേ ദേഹി പ്രാപ്യമന്യത്സുദാരുണമ്
അവനു പതിനായിരം കാല്പ്പര്യങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാലും നരകത്തിൽ നിന്ന് മോചനം ഉണ്ടാകില്ല. രാജാവ് പറഞ്ഞു: ചാണ്ഡാളനാഥാ, അതിനേക്കാൾ ഭയങ്കരമായ മറ്റൊരു ജോലി എനിക്ക് പറയൂ.
സ്വശത്രും ബ്രൂഹി തം ക്ഷിപ്രം ഘാതയിഷ്യാമ്യസംശയമ് । ഘാതയിത്വാ തു തം ശത്രും തവ ദാസ്യാമി മേദിനീമ്
നിന്റെ ശത്രുവിനെ ഉടൻ പറയൂ, ഞാൻ അവനെ തീർച്ചയായും കൊല്ലും; അവനെ കൊല്ലുമ്പോൾ ഞാൻ ഭൂമി നിനക്കു തരാം.
ദേവ ദേവോരഗൈഃ സിദ്ധൈര്ഗന്ധര്വൈരപി സംയുതമ് । ദേവേന്ദ്രമപി ജേഷ്യാമി നിഹത്യ നിശിതൈഃ ശരൈഃ
ദേവന്മാരെയും, പാമ്പുകളെയും, സിദ്ധന്മാരെയും, ഗാന്ധർവന്മാരെയും കൂടെ, ദേവേന്ദ്രനെയും ഞാൻ മൂർച്ഛയുള്ള അമ്പുകൊണ്ട് തോൽപ്പിക്കും.
ഏതച്ഛ്രുത്വാ തതോ വാക്യം ഹരിശ്ചന്ദ്രസ്യ ഭൂപതേഃ । ചാണ്ഡാലഃ കുപിതഃ പ്രാഹ വേപമാനം മഹീപതിമ്
ഹരിശ്ചന്ദ്രന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ചാണ്ഡാളൻ കോപത്തോടെ വിറയുന്ന രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു.
ചാണ്ഡാല ഉവാച - (നൈതദ്വാക്യം സുഘടിതം യദ്വാക്യം ദാസകീര്തിതമ്) ചാണ്ഡാലദാസതാം കൃത്വാ സുരാണാം ഭാഷസേ വചഃ । ദാസ കിം ബഹുനാ നൂനം ശൃണു മേ ഗദതോ വചഃ
ചാണ്ഡാളൻ പറഞ്ഞു: (ദാസനായിട്ട് ദേവന്മാരുടെ വാക്കുകൾ പറയുന്നത് യോജിച്ചതല്ല.) നീ ചാണ്ഡാളന്റെ ദാസനായി ദേവന്മാരുടെ വാക്കുകൾ പറയുന്നു. ദാസാ, കൂടുതൽ പറയേണ്ട, ഞാൻ പറയുന്നതു കേൾക്കു.
നിര്ലജ്ജ തവ ചേദസ്തി കിഞ്ചിത്പാപഭയം ഹൃദി । കിമര്ഥം ദാസതാം യാതശ്ചാണ്ഡാലസ്യ തു വേശ്മനി
നിനക്കു അല്പം പോലും ലജ്ജയോ പാപഭയമോ ഹൃദയത്തിൽ ഉണ്ടെങ്കിൽ, എന്തിനാണ് നീ ചാണ്ഡാളന്റെ വീട്ടിൽ ദാസത്വം സ്വീകരിച്ചത്?
ഗൃഹാണൈനം തതഃ ഖഡ്ഗമസ്യാശ്ഛിന്ധി ശിരോഽമ്ബുജമ് । ഏവമുക്ത്വാഥ ചാണ്ഡാലോ രാജ്ഞേ ഖഡ്ഗം ന്യവേദയത്
അപ്പോൾ ഈ വാൾ എടുക്കൂ, അവളുടെ താമരപോലെയുള്ള തല വെട്ടിക്കളയൂ. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ചാണ്ഡാളൻ രാജാവിന് വാൾ നൽകി.
ഹരിശ്ചന്ദ്രോപാഖ്യാനേ രാജ്ഞോ ഹുതാശനപ്രവേശോദ്യോഗവര്ണനമ് സൂത ഉവാച - തതോഽഥ ഭൂപതിഃ പ്രാഹ രാജ്ഞീം സ്ഥിത്വാ ഹ്യധോമുഖഃ । അത്രോപവിശ്യതാം ബാലേ പാപസ്യ പുരതോ മമ
ഹരിശ്ചന്ദ്രന്റെ കഥയിൽ: രാജാവ് അഗ്നിയിൽ ചാടാൻ തീരുമാനിക്കുന്നത്. സൂതൻ പറഞ്ഞു: പിന്നെ രാജാവ് തലകുനിഞ്ഞ് രാജ്ഞിയോട് പറഞ്ഞു: 'കുഞ്ഞേ, ഇവിടെ ഇരിക്കൂ, പാപിയായ എന്റെ മുമ്പിൽ.'
ശിരസ്തേ ഛേദയിഷ്യാമി ഹന്തും ശക്നോതി ചേത്കരഃ । ഏവമുക്ത്വാ സമുദ്യമ്യ ഖഡ്ഗം ഹന്തും ഗതോ നൃപഃ
'എന്റെ കൈക്ക് കഴിയുമെങ്കിൽ ഞാൻ നിന്റെ തല വെട്ടിക്കളയും.' ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് രാജാവ് വാൾ ഉയർത്തി കൊല്ലാൻ മുന്നോട്ട് പോയി.
ന ജാനാതി നൃപഃ പത്നീം സാ ന ജാനാതി ഭൂപതിമ് । അബ്രവീദ് ഭൃശദുഃഖാര്താ സ്വമൃത്യുമഭികാങ്ക്ഷതി
രാജാവ് ഭാര്യയെ തിരിച്ചറിയുന്നില്ല, അവളും രാജാവിനെ തിരിച്ചറിയുന്നില്ല. അത്യന്തം ദുഃഖത്തിൽ ആഴ്ന്ന അവൾ മരണത്തെ ആഗ്രഹിച്ചു.
സ്ത്ര്യുവാച - ചാണ്ഡാല ശൃണു മേ വാക്യം കിഞ്ചിത്ത്വം യദി മന്യസേ । മൃതസ്തിഷ്ഠതി മേ പുത്രോ നാതിദൂരേ ബഹിഃ പുരാത്
സ്ത്രീ പറഞ്ഞു: ചാണ്ഡാലാ, എന്റെ വാക്കുകള് കേള്ക്കൂ, നീ സമ്മതിക്കുന്നുവെങ്കില്. എന്റെ മകന് മരിച്ചുകിടക്കുന്നു, നഗരത്തിനു പുറത്തു വളരെ ദൂരമല്ല.
തം ദഹാമി ഹതം യാവദാനയിത്വാ തവാന്തികമ് । താവത്പ്രതീക്ഷ്യതാം പശ്ചാദസിനാ ഘാതയസ്വ മാമ്
അവനെ കൊണ്ടുവന്ന് ദഹിപ്പിക്കാന് എന്നെ അനുവദിക്കൂ; അതുവരെ കാത്തിരിക്കൂ, പിന്നെ വാള് കൊണ്ട് എന്നെ കൊല്ലൂ.
തേനാഥ ബാഢമിത്യുക്ത്വാ പ്രേഷിതാ ബാലകം പ്രതി । സാ ജഗാമാതിദുഃഖാര്താ വിപലന്തീ സുദാരുണമ്
അവന് 'ശരി' എന്ന് പറഞ്ഞ് അവളെ കുട്ടിയുടെ അടുത്തേക്ക് അയച്ചു. അവള് അത്യന്തം ദുഃഖത്തോടെ കരയിക്കൊണ്ട് പോയി.
ഭാര്യാ തസ്യ നരേന്ദ്രസ്യ സര്പദഷ്ടം ഹി ബാലകമ് । ഹാ പുത്ര ഹാ വത്സ ശിശോ ഇത്യേവം വദതീ മുഹുഃ
ആ രാജാവിന്റെ ഭാര്യ, പാമ്പ് കടിച്ച മകനെ കണ്ടു, വീണ്ടും വീണ്ടും 'എന്റെ മകനേ! എന്റെ പ്രിയമകനേ! കുഞ്ഞേ!' എന്ന് വിളിച്ചു കരഞ്ഞു.
കൃശാ വിവര്ണാ മലിനാ പാംസുധ്വസ്തശിരോരുഹാ । ശ്മശാനഭൂമിമാഗത്യ ബാലം സ്ഥാപ്യാവിശദ്ഭുവി
ക്ഷീണിച്ചും വാടിച്ചും മലിനമായും, മുടി പൊടിയില് കുഴഞ്ഞും അവള് ശ്മശാനഭൂമിയിലെത്തി, കുട്ടിയെ നിലത്ത് വെച്ചു.
(രാജന്നദ്യ സ്വബാലം തം പശ്യസീഹ മഹീതലേ । രമമാണം സ്വസഖിഭിര്ദഷ്ടം ദുഷ്ടാഹിനാ മൃതമ് ॥) തസ്യാ വിലാപശബ്ദം തമാകര്ണ്യ സ നരാധിപഃ । ശവസന്നിധിമാഗത്യ വസ്ത്രമസ്യാക്ഷിപത്തദാ
(രാജാവേ, ഇന്നിവിടെ നിലത്തുനിന്ന് നീ സ്വന്തം മകനെ സഖികളോടൊപ്പം കളിക്കുന്നതും, ദുഷ്ടപാമ്പ് കടിച്ച് മരിച്ചതും കാണുന്നു.) അവളുടെ വിലാപശബ്ദം കേട്ട് രാജാവ് ശവത്തിനരികേത്തി, അപ്പോള് അവളുടെ വസ്ത്രം അകറ്റി.
താം തഥാ രുദതീം ഭാര്യാം നാഭിജാനാതി ഭൂമിപഃ । ചിരപ്രവാസസന്തപ്താം പുനര്ജാതാമിവാബലാമ്
അങ്ങനെ കരയുന്ന ഭാര്യയെ കണ്ടിട്ടും, ദീര്ഘനാളത്തെ വേര്പാടില് വേദനിച്ച അവളെ രാജാവ് തിരിച്ചറിയാനായില്ല; അവള് അന്യയായി തോന്നി.
സാപി തം ചാരുകേശാന്തം പുരോ ദൃഷ്ട്വാ ജടാലകമ് । നാഭ്യജാനാന്നൃപവരം ശുഷ്കവൃക്ഷത്വചോപമമ്
അവളും മനോഹരമായ ജടാമുടിയോടെ അവനെ മുന്നില് കണ്ടിട്ടും, ഉണങ്ങിയ വൃക്ഷത്തൊലിപോലെയുണ്ടായിരുന്ന രാജാവിനെ തിരിച്ചറിയാനായില്ല.
ഭൂമൌ നിപതിതം ബാലം ദൃഷ്ട്വാശീവിഷപീഡിതമ് । നരേന്ദ്രലക്ഷണോപേതമചിന്തയദസൌ നൃപഃ
ഭൂമിയില് വീണു, പാമ്പ് വിഷം ബാധിച്ച, രാജകീയ ലക്ഷണങ്ങളുള്ള കുട്ടിയെ കണ്ട രാജാവ് ആലോചിച്ചു.
അസ്യ പൂര്ണേന്ദുവദ്വക്ത്രം ശുഭമുന്നസമവ്രണമ് । ദര്പണപ്രതിമോത്തുങ്ഗകപോലയുഗശോഭിതമ്
അവന്റെ മുഖം പൂർണ്ണചന്ദ്രനുപോലും, മനോഹരവും ഉയർന്നതും മുറിവില്ലാത്തതും, കണ്ണാടി പോലെയുള്ള കവിളുകള് കൊണ്ടു ഭാസുരവുമായിരുന്നു.
നീലാന്കേശാന്കുഞ്ചിതാഗ്രാന് സാന്ദ്രാന്ദീര്ഘാംസ്തരങ്ഗിണഃ । രാജീവസദൃശേ നേത്രേ ഓഷ്ഠൌ ബിമ്ബഫലോപമൌ
കറുത്ത, അറ്റം ചുരുണ്ട, കട്ടിയുള്ള നീണ്ട മുടിയും, താമരപോലെയുള്ള കണ്ണുകളും, പക്വമായ ബിംബഫലത്തിനെപ്പോലെയുള്ള അധരങ്ങളും അവനുണ്ടായിരുന്നു.
വിശാലവക്ഷാ ദീര്ഘാക്ഷോ ദീര്ഘബാഹൂന്നതാംസകഃ । വിശാലപാദോ ഗമ്ഭീരഃസൂക്ഷ്മാങ്ഗുല്യവനീധരഃ
വിപുലമായ നെഞ്ച്, നീണ്ട കണ്ണുകള്, നീളമുള്ള കൈകള്, ഉയർന്ന തോളുകള്, വിശാലമായ കാലുകള്, ഗംഭീരമായ ശബ്ദം, മലനിരകളെപ്പോലെയുള്ള സുന്ദരമായ വിരലുകള്.
മൃണാലപാദോ ഗമ്ഭീരനാഭിരുദ്ധതകന്ധരഃ । അഹോ കഷ്ടം നരേന്ദ്രസ്യ കസ്യാപ്യേഷ കുലേ ശിശുഃ
കമലദണ്ടംപോലെയുള്ള കാലുകള്, ആഴമുള്ള നാഭി, ഉയർന്ന കഴുത്ത്; അയ്യോ, എത്ര ദുർഭാഗ്യം! ഏത് രാജകുടുംബത്തിലാണ് ഈ കുട്ടി ജനിച്ചത്?
ജാതോ നീതഃ കൃതാന്തേന കാലപാശാദ്ദുരാത്മനാ । സൂത ഉവാച - ഏവം ദൃഷ്ട്വാഥ തം ബാലം മാതുരങ്കേ പ്രസാരിതമ്
ജനിച്ച് ഉടനെ കഠിനമായ കാലത്തിന്റെ പാശത്തില് കുടുങ്ങി മരണന് കൊണ്ടുപോയി. സൂതന് പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ അമ്മയുടെ മടിയില് കിടക്കുന്ന കുട്ടിയെ കണ്ടു—
സ്മൃതിമഭ്യാഗതോ രാജാ ഹാഹേത്യശ്രൂണ്യപാതയത് । സോഽപ്യുവാച ച വത്സോ മേ ദശാമേതാമുപാഗതഃ
രാജാവ് ഓര്മ്മ വീണ്ടെടുത്തു, 'ഹാ!' എന്ന് കരഞ്ഞ് കണ്ണീര് വീഴ്ത്തി; 'എന്റെ മകന് ഇത്ര ദുഃഖകരമായ അവസ്ഥയിലായിരിക്കുന്നു' എന്നും പറഞ്ഞു.
നീതോ യദി ച ഘോരേണ കൃതാന്തേനാത്മനോ വശമ് । വിചാരയിത്വാ രാജാസൌ ഹരിശ്ചന്ദ്രസ്തഥാ സ്ഥിതഃ
ഭയങ്കരനായ മരണന് അവനെ കൊണ്ടുപോയിട്ടുണ്ടെങ്കില്, സ്വന്തം വിധിക്ക് വിധേയനായിട്ടുണ്ടെങ്കില്, രാജാവ് ഹരിശ്ചന്ദ്രന് ഇതെല്ലാം ആലോചിച്ച് അചഞ്ചലനായി നിന്നു.
തതോ രാജ്ഞീ മഹാദുഃഖാവേശാദിദമഭാഷത । രാജ്ഞ്യുവാച - ഹാ വത്സ കസ്യ പാപസ്യ ത്വപധ്യാനാദിദം മഹത്
അതിനുശേഷം രാജ്ഞി വലിയ ദുഃഖത്തില് ആകുലയായി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: 'ഹാ മകനേ, ആരുടെ പാപഫലത്താലാണ് ഈ വലിയ ദു:ഖം വന്നത്?'
ദുഃഖമാപതിതം ഘോരം തദ്രൂപം നോപലഭ്യതേ । ഹാ നാഥ രാജന് ഭവതാ മാമപാസ്യ സുദുഃഖിതാമ്
ഈ ഭയങ്കരമായ ദു:ഖം നമ്മെ ബാധിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിന്റെ കാരണമൊന്നും കാണുന്നില്ല. ഹാ നാഥാ, രാജാവേ, ദു:ഖിതയായ എന്നെ ഉപേക്ഷിക്കരുത്.