ദൃഷ്ട്വാ മൃതം നിജം പുത്രം ഭൃശം ശോകേന പീഡിതാ । യൂഥഭ്രഷ്ടാ കുരങ്ഗീവ വിവത്സാ സൌരഭീ യഥാ
സ്വന്തം മകന് മരിച്ചിരിക്കുന്നതിനെ കണ്ടു, അവള് അത്യന്തം ദുഃഖം അനുഭവിച്ചു. കൂട്ടത്തില് നിന്ന് വേര്പെട്ട മാന് പോലെയും, കിടാവില്ലാത്ത പശു പോലെയും.
വാരാണസ്യാ ബഹിര്ഗത്വാ ക്ഷണാദ് ദൃഷ്ട്വാ നിജം സുതമ് । ശയാനം രങ്കവദ്ഭൂമൌ കാഷ്ഠദര്ഭതൃണോപരി
വാരാണസിയുടെ പുറത്തേക്ക് പോയി, അവള് സ്വന്തം മകനെ നിലത്ത് കിടന്നിരിക്കുന്നതും, മരച്ചില്ല, പുല്ല്, തഴുപ്പ് എന്നിവയുടെ മുകളില് ദരിദ്രനായി കിടക്കുന്നതും കണ്ടു.
വിലലാപാതിദുഃഖാര്താ ശബ്ദം കൃത്വാ സുനിഷ്ഠുരമ് । ഏഹി മേ സമ്മുഖം കസ്മാദ്രോഷിതോഽസി വദാധുനാ
വളരെ ദുഃഖത്തില് പെട്ട് അവള് കഠിനമായ ശബ്ദത്തില് വിലപിച്ചു: 'എന്റെ മുന്നില് വരൂ, നീ എങ്ങനെ കോപിച്ചു? ഇപ്പൊഴെങ്കിലും പറയൂ.'
ആയാസ്യഭിമുഖോ നിത്യമമ്ബേത്യുക്ത്വാ പുനഃ പുനഃ । ഗത്വാ സ്ഖലത്പദാ തസ്യ പപാതോപരി മൂര്ഛിതാ
'എന്നെ സമീപിക്കൂ അമ്മേ' എന്ന് ആവര്ത്തിച്ച് പറഞ്ഞ്, അവള് കാല് തൊടാതെ നടന്ന് അവന്റെ മുകളില് വീണു, ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടു.
പുനഃ സാ ചേതനാം പ്രാപ്യ ദോര്ഭ്യാമാലിങ്ഗ്യ ബാലകമ് । തന്മുഖേ വദനം ന്യസ്യ രുരോദാര്തസ്വനൈസ്തദാ
പിന്നീട് ബോധം തിരിച്ചെത്തി, അവള് കുട്ടിയെ കൈകൊണ്ട് അണച്ചു, മുഖത്ത് മുഖം വെച്ച് ദുഃഖത്തില് ഉച്ചത്തില് കരഞ്ഞു.
കരാഭ്യാം താഡനം ചക്രേ മസ്തകസ്യോദരസ്യ ച । ഹാ ബാല ഹാ ശിശോ വത്സ ഹാ കുമാരക സുന്ദര
കൈകൊണ്ട് അവള് അവന്റെ തലയും വയറും അടിച്ചു, 'ഹായ് മകനേ, ഹായ് കുഞ്ഞേ, ഹായ് പ്രിയനേ, ഹായ് സുന്ദരനായ ബാലനേ!' എന്ന് വിളിച്ചു.
ഹാ രാജന് ക്വ ഗതോഽസി ത്വം പശ്യേമം ബാലകം നിജമ് । പ്രാണേഭ്യോഽപി ഗരീയാംസം ഭൂതലേ പതിതം മൃതമ്
'ഹായ് രാജാവേ, നീ എവിടെ പോയി? നിന്നെക്കാളും പ്രിയപ്പെട്ട ഈ മകനെ നോക്കൂ, ഭൂമിയില് മരിച്ചുകിടക്കുന്നു.'
തഥാപശ്യന്മുഖം തസ്യ ഭൂയോ ജീവിതശങ്കയാ । നിര്ജീവവദനം ജ്ഞാത്വാ മൂര്ഛിതാ നിപപാത ഹ
അവന്റെ മുഖം വീണ്ടും നോക്കി, ജീവന് തിരികെ വരുമോ എന്ന പ്രതീക്ഷയോടെ, പക്ഷേ ജീവന് ഇല്ലെന്ന് മനസ്സിലാക്കി അവള് ബോധംകെട്ട് വീണു.
ഹസ്തേന വദനം ഗൃഹ്യ പുനരേവമഭാഷത । ശയനം ത്യജ ഹേ ബാല ശീഘ്രം ജാഗൃഹി ഭീഷണമ്
അവളുടെ കൈകൊണ്ട് അവന്റെ മുഖം തൊടിച്ച് വീണ്ടും അവളിങ്ങനെ പറഞ്ഞു: "മകനേ, കിടക്ക വിട്ട് ഉടൻ എഴുന്നേൽക്കു, ഭയങ്കരമായിരിക്കുന്നു."
നിശാര്ധം വര്ധതേ ചേദം ശിവാശതനിനാദിതമ് । ഭൂതപ്രേതപിശാചാദിഡാകിനീയൂഥനാദിതമ്
ഇപ്പോൾ അർദ്ധരാത്രി അടുത്തു വരുന്നു, ശിവകളുടെ കൂക്കിളികളും ഭൂതങ്ങൾ, പ്രേതങ്ങൾ, പിശാചുകൾ, ഡാകിനികൾ എന്നിവരുടെ കുരലുകളും മുഴങ്ങുന്നു.
മിത്രാണി തേ ഗതാന്യസ്താത്ത്വമേകസ്തു കുതഃ സ്ഥിതഃ । സൂത ഉവാച - ഏവമുക്ത്വാ പുനസ്തന്വീ കരുണം പ്രരുരോദ ഹ
നിന്റെ സുഹൃത്തുക്കൾ എല്ലാവരും പോയി, നീ മാത്രം ഇവിടെ എങ്ങനെ ഇരിക്കാം? സൂതൻ പറഞ്ഞു: ഇതു പറഞ്ഞ് ആ സുന്ദരിയായ സ്ത്രീ ദുഃഖത്തോടെ കരയിത്തുടങ്ങി.
ഹാ ശിശോ ബാല ഹാ വത്സ രോഹിതാഖ്യ കുമാരക । രേ പുത്ര പ്രതിശബ്ദം മേ കസ്മാത്ത്വം ന പ്രയച്ഛസി
"ഹാ കുഞ്ഞേ! മകനേ! ഹാ എന്റെ രോഹിത എന്ന മകനേ! മകനേ, ഞാൻ വിളിക്കുമ്പോൾ നീ എനിക്ക് മറുപടി പറയുന്നില്ലേ?"
തവാഹം ജനനീ വത്സ കിം ന ജാനാസി പശ്യ മാമ് । ദേശത്യാഗാദ്രാജ്യനാശാത്പുത്ര ഭര്ത്രാ സ്വവിക്രയാത്
"ഞാനാണ് നിന്റെ അമ്മ, മകനേ, നീ എന്നെ അറിയുന്നില്ലേ? എന്നെ നോക്കു, ദേശം നഷ്ടപ്പെട്ടവളായി, രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടവളായി, ഭർത്താവിനാൽ വിറ്റയച്ചവളായി ഞാൻ ഇവിടെ നിൽക്കുന്നു."
യദ്ദാസീത്വാച്ച ജീവാമി ത്വാം ദൃഷ്ട്വാ പുത്ര കേവലമ് । തേ ജന്മസമയേ വിപ്രൈരാദിഷ്ടം യത്ത്വനാഗതമ്
"ഇപ്പോൾ ഞാൻ ദാസിയായി ജീവിക്കുന്നു, മകനേ, നിന്നെ കാണുന്നതുകൊണ്ടു മാത്രമാണ് ഞാൻ ജീവിക്കുന്നത്. നിന്റെ ജനനസമയത്ത് ബ്രാഹ്മണന്മാർ പറഞ്ഞ പ്രവചനം ഇതുവരെ സഫലമായിട്ടില്ല."
ദീര്ഘായുഃ പൃഥിവീരാജഃ പുത്രപൌത്രസമന്വിതഃ । ശൌര്യദാനരതിഃ സത്ത്വോ ഗുരുദേവദ്വിജാര്ചകഃ
"നീ ദീർഘായുസ്സുള്ളവനും ഭൂമിയുടെ രാജാവും മക്കളും മുമ്മക്കളും ചുറ്റിപ്പറ്റിയവനും ധൈര്യത്തിലും ദാനത്തിലും ആസ്വാദനമുള്ളവനും സത്വഗുണമുള്ളവനും ഗുരു, ദേവൻ, ബ്രാഹ്മണൻ എന്നിവരെ ആരാധിക്കുന്നവനും ആയിരിക്കും എന്നു പറഞ്ഞു."
മാതാപിത്രോസ്തു പ്രിയകൃത്സത്യവാദീ ജിതേന്ദ്രിയഃ । ഇത്യാദി സകലം ജാതമസത്യമധുനാ സുത
"നീ മാതാപിതാക്കൾക്ക് പ്രിയനായവനും സത്യവാദിയും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും ആയിരിക്കും എന്നിങ്ങനെ എല്ലാം പ്രവചിച്ചു, മകനേ, എന്നാൽ ഇപ്പോൾ അതൊന്നും സത്യമായില്ല."
ചക്രമത്സ്യാവാതപത്രശ്രീവത്സസ്വസ്തികധ്വജാഃ । തവ പാണിതലേ പുത്ര കലശശ്ചാമരം തഥാ
"ചക്രം, മീൻ, കുട, ശ്രീവത്സം, സ്വസ്തികം, പതാക, കലശം, ചാമരം എന്നിവ—all ഈ രാജലക്ഷണങ്ങൾ നിന്റെ കൈയിലുണ്ടായിരുന്നു, മകനേ."
ലക്ഷണാനി തഥാന്യാനി ത്വദ്ധസ്തേ യാനി സന്തി ച । താനി സര്വാണി മോഘാനി സഞ്ജാതാന്യധുനാ സുത
"നിന്റെ കൈയിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന മറ്റെല്ലാ ശുഭലക്ഷണങ്ങളും, മകനേ, ഇപ്പോൾ എല്ലാം വെറുതെയായി പോയി."
ഹാ രാജന്പൃഥിവീനാഥ ക്വ തേ രാജ്യം ക്വ മന്ത്രിണഃ । ക്വ തേ സിംഹാസനം ഛത്രം ക്വ തേ ഖഡ്ഗഃ ക്വ തദ്ധനമ്
"ഹാ രാജാവേ, ഭൂമിയുടെ നാഥാ, എവിടെയാണ് നിന്റെ രാജ്യം, എവിടെയാണ് മന്ത്രിമാർ? എവിടെയാണ് സിംഹാസനം, കുട, വാൾ, ആ ധനം?"
ക്വ സായോധ്യാ ക്വ ഹര്മ്യാണി ക്വ ഗജാശ്വരഥപ്രജാഃ । സര്വമേതത്തഥാ പുത്ര മാം ത്യക്ത്വാ ക്വ ഗതോഽസി രേ
"എവിടെയാണ് അയോധ്യ, എവിടെയാണ് കൊട്ടാരങ്ങൾ, എവിടെയാണ് ആനകൾ, കുതിരകൾ, രഥങ്ങൾ, ജനങ്ങൾ? ഇതെല്ലാം നീ ഉപേക്ഷിച്ചു, മകനേ, നീ എവിടേക്കാണ് പോയത്?"
ഹാ കാന്ത ഹാ നൃപാഗച്ഛ പശ്യേമം സ്വസുതം പ്രിയമ് । യേന തേ രിങ്ഗതാ വക്ഷഃ കുംകുമേനാവലേപിതമ്
"ഹാ പ്രിയനേ, ഹാ രാജാവേ, വന്നു നോക്കു, നിന്റെ പ്രിയപ്പെട്ട മകനെ. ഒരിക്കൽ നീ ചേർത്തു പിടിച്ച, കുങ്കുമം പുരട്ടിയിരുന്ന നെഞ്ചുള്ളവനാണ് അവൻ."
സ്വശരീരരജഃപങ്കൈര്വിശാലം മലിനീകൃതമ് । യേന തേ ബാലഭാവേന മൃഗനാഭിവിലേപിതഃ
"ഇപ്പോൾ അവന്റെ വിശാലമായ ശരീരം സ്വയം പൊടിയും മലിനവും കൊണ്ട് മൂടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ബാല്യത്തിൽ അവനെ കസ്തൂരി പുരട്ടിയിരുന്നു."
ഭ്രംശിതോ ഭാലതിലകസ്തവാങ്കസ്ഥേന ഭൂപതേ । യസ്യ വക്ത്രം മൃദാ ലിപ്തം സ്നേഹാദ്വൈ ചുമ്ബിതം മയാ
"രാജാവേ, അവൻ നിന്റെ മടിയിൽ കിടക്കുമ്പോൾ അവന്റെ ഭാലത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന തിലകം വീണു പോയി. അവന്റെ മുഖം മണ്ണ് പുരട്ടിയിരുന്നതു ഞാൻ സ്നേഹത്തോടെ ചുംബിച്ചിരുന്നു."
തന്മുഖം മക്ഷികാലിങ്ഗ്യം പശ്യേ കീടൈര്വിദൂഷിതമ് । ഹാ രാജന് പശ്യ തം പുത്രം ഭുവിസ്ഥം രങ്കവന്മൃതമ്
"ഇപ്പോൾ ആ മുഖം ഈച്ചകളും തേനീച്ചകളും ചുറ്റി, കീടങ്ങൾ മലിനമാക്കിയിരിക്കുന്നു. ഹാ രാജാവേ, ഭൂമിയിൽ കിടക്കുന്ന ദരിദ്രനെപ്പോലെ മരിച്ചിരിക്കുന്ന നിന്റെ മകനെ നോക്കൂ."
ഹാ ദേവ കിം മയാ കൃത്യം കൃതം പൂര്വഭവാന്തരേ । തസ്യ കര്മഫലസ്യേഹ ന പാരമുപലക്ഷയേ
"ഹാ ദൈവമേ, മുൻജന്മത്തിൽ ഞാൻ എന്താണ് ചെയ്തതെന്ന് അറിയില്ല. ആ കർമ്മഫലത്തിന്റെ അവസാനം എനിക്ക് ഇവിടെ കാണുന്നില്ല."
ഹാ പുത്ര ഹാ ശിശോ വത്സ കാ കുമാരക സുന്ദര । ഏവം തസ്യാ വിലാപം തേ ശ്രുത്വാ നഗരപാലകാഃ
"ഹാ മകനേ, ഹാ കുഞ്ഞേ, ഹാ പ്രിയമായ മനോഹരനായ മകനേ!" ഇങ്ങനെ അവളുടെ വിലാപം കേട്ടപ്പോൾ നഗരരക്ഷകർ...
ജാഗൃതാസ്ത്വരിതാസ്തസ്യാഃ പാര്ശ്വമീയുഃ സുവിസ്മിതാഃ । ജനാ ഊചുഃ - കാ ത്വം ബാലസ്യ കസ്യായം പതിസ്തേ കുത്ര തിഷ്ഠതി
അവർ ഉണർന്നു, അതിവേഗം അവളുടെ അടുക്കൽ ചെന്നു, അതിശയത്തോടെ നോക്കി പറഞ്ഞു: 'നീ ആരാണ്? ഈ കുഞ്ഞ് ആരുടേതാണ്? നിന്റെ ഭർത്താവ് ആരാണ്? അവൻ എവിടെയാണ് താമസിക്കുന്നത്?'
ഏകൈവ നിര്ഭയാ രാത്രൌ കസ്മാത്ത്വമിഹ രോദിഷി । ഏവമുക്താഥ സാ തന്വീ ന കിഞ്ചിദ്വാക്യമബ്രവീത്
'നീ ഒറ്റയ്ക്കും ഭയമില്ലാതെ രാത്രിയിൽ ഇവിടെ കരയുന്നതെന്തിന്?' എന്നിങ്ങനെ ചോദിച്ചപ്പോൾ, ആ സുന്ദരിയായ സ്ത്രീ ഒന്നും മറുപടി പറഞ്ഞില്ല.
ഭൂയോഽപി പൃഷ്ടാ സാ തൂഷ്ണീം സ്തബ്ധീഭൂതാ ബഭൂവ ഹ । വിലലാപാതിദുഃഖാര്താ ശോകാശ്രുപ്ലുതലോചനാ
വീണ്ടും വീണ്ടും ചോദിച്ചിട്ടും അവൾ മിണ്ടാതെ, അചഞ്ചലമായി നിന്നു. അത്യന്തം ദുഃഖത്തിൽ ആകൃശയോടെ, കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ് അവൾ കരയുകയായിരുന്നു.
അഥ തേ ശങ്കിതാസ്തസ്യാം രോമാഞ്ചിതതനൂരുഹാഃ । സംത്രസ്താഃ പ്രാഹുരന്യോന്യമുദ്ധൃതായുധപാണയഃ
അവളിൽ സംശയം തോന്നി, രോമാഞ്ചംകൊണ്ട് ശരീരം വിറച്ച്, ഭയപ്പെട്ട അവർ തമ്മിൽ തമ്മിൽ സംസാരിച്ചു, ആയുധങ്ങൾ കൈയിൽ പിടിച്ചു.