കല്പാന്തസദൃശാകാരം ശ്മശാനം തത്സുദാരുണമ് । സ രാജാ തത്ര സമ്പ്രാപ്തോ ദുഃഖാദേവമശോചത
യുഗാന്തത്തിൽപോലെയുള്ള ഭയങ്കരമായ ആ ശ്മശാനത്തിൽ രാജാവ് എത്തി, ദുഃഖത്തിൽ മുഴുകി ഇങ്ങനെ വിലപിച്ചു.
ഹാ ഭൃത്യാ മന്ത്രിണോ യൂയം ക്വ തദ്രാജ്യം കുലോചിതമ് । ഹാ പ്രിയ പുത്ര മേ ബാല മാം ത്യക്ത്വാ മന്ദഭാഗ്യകമ്
'ഹായ്, എന്റെ ഭൃത്യന്മാരേ, മന്ത്രിമാരേ, നമ്മുടെ വംശത്തിന് യോജിച്ചിരുന്ന ആ രാജ്യ മഹിമ എവിടെയാണ്? പ്രിയപ്പെട്ട മകനേ, നീ ഈ ദുർഭാഗ്യപിതാവിനെ വിട്ടുപോയല്ലോ.'
ബ്രാഹ്മണസ്യ ച കോപേന ഗതാ യൂയം ക്വ ദൂരതഃ । വിനാ ധര്മം മനുഷ്യാണാം ജായതേ ന ശുഭം ക്വചിത്
'ബ്രാഹ്മണന്റെ കോപത്തിൽ നിന്ന് നിങ്ങളെല്ലാവരും എവിടെയാണ് അകന്നു പോയത്? ധർമ്മം ഇല്ലാതെ മനുഷ്യർക്കൊന്നും നല്ലതു സംഭവിക്കില്ല.'
യത്നതോ ധാരയേത്തസ്മാത്പുരുഷോ ധര്മമേവ ഹി । ഇത്യേവം ചിന്തയംസ്തത്ര ചാണ്ഡാലോക്തം പുനഃ പുനഃ
'അതുകൊണ്ട് മനുഷ്യൻ പരിശ്രമിച്ച് ധർമ്മം പാലിക്കണം.' ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചുകൊണ്ട് അവിടെ ചാണ്ഡാലൻ പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ വീണ്ടും വീണ്ടും ഓർത്തു.
മലേന ദിഗ്ധസര്വാങ്ഗഃ ശവാനാം ദര്ശനേ വ്രജന് । ലകുടാകാരകല്പശ്ച ധാവംശ്ചാപി തതസ്തതഃ
മുഴുവൻ ശരീരവും മാലിന്യത്തിൽ മുക്കി, ശവങ്ങൾ കാണാൻ സമീപിച്ചുകൊണ്ട്, ഒരു ചാണ്ഡാലനെപ്പോലെ, കൈയിൽ ദണ്ഡം പിടിച്ച്, ഇവിടെ അവിടെ ഓടിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
അസ്മിഞ്ഛവ ഇദം മൌല്യം ശതം പ്രാപ്സ്യാമി ചാഗ്രതഃ । ഇദം മമ ഇദം രാജ്ഞ ഇദം ചാണ്ഡാലകസ്യ ച
'ഈ ശവത്തിൽ നിന്ന് ഞാൻ നൂറു നാണയം ലഭിക്കും; ഇതെനിക്ക്, ഇതു രാജാവിന്, ഇതു ചാണ്ഡാലനും.' എന്നിങ്ങനെ.
ഇത്യേവം ചിന്തയന് രാജാ വ്യവസ്ഥാം ദുസ്തരാം ഗതഃ । ജീര്ണൈകപടസുഗ്രന്ഥികൃതകന്ഥാപരിഗ്രഹഃ
ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട് രാജാവ് അത്യന്തം സഹിക്കാനാവാത്ത അവസ്ഥയിൽ, പഴയതും ഒറ്റ കെട്ടുമുള്ള വസ്ത്രം ധരിച്ച്, അതിനെ ഒരു കുരുക്കിൽ കെട്ടി സഹിച്ചു.
ചിതാഭസ്മരജോലിപ്തമുഖബാഹൂദരാങ്ഘ്രികഃ । നാനാമേദോവസാമജ്ജാലിപ്തപാണ്യങ്ഗുലിഃ ശ്വസന്
ചിതാഭസ്മം മുഖത്തും കൈകളിലും വയറിലും കാലിലും പുരട്ടി, കൈകളും വിരലുകളും വിവിധ കൊഴുപ്പിലും മജ്ജയിലും മുക്കി, ശ്വാസം വിട്ടുകൊണ്ടിരുന്നു.
നാനാശവൌദനകൃതക്ഷുന്നിവൃത്തിപരായണഃ । തദീയമാല്യസംശ്ലേഷകൃതമസ്തകമണ്ഡലഃ
വിവിധ ശവങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ഭക്ഷണം കഴിച്ച് വിശപ്പു തീർക്കുകയും, അവയിൽ നിന്നെടുത്ത പൂമാലകൾ തലയിൽ അണിയുകയും ചെയ്തു.
ന രാത്രൌ ന ദിവാ ശേതേ ഹാഹേതി പ്രവദന്മുഹുഃ । ഏവം ദ്വാദശ മാസാസ്തു നീതാ വര്ഷശതോപമാഃ
രാത്രിയിലും പകലിലും ഉറങ്ങാതെ, 'ഹായ്, ഹായ്' എന്ന് നിരന്തരം വിലപിച്ചു; അങ്ങനെ പന്ത്രണ്ടു മാസങ്ങൾ നൂറു വർഷം പോലെ കടന്നു.
ചാണ്ഡാലാജ്ഞയാ ഹരിശ്ചന്ദ്രസ്യ ഖഡ്ഗഗ്രഹണവര്ണനമ് സൂത ഉവാച - ഏകദാ തു ഗതോ രന്തും ബാലകൈഃ സഹിതോ ബഹിഃ । വാരാണസ്യാ നാതിദൂരേ രോഹിതാഖ്യഃ കുമാരകഃ
ചാണ്ഡാലന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം: ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ വാൾ എടുക്കുന്നത്.
ക്രീഡാം കൃത്വാ തതോ ദര്ഭാന് ഗ്രഹീതുമുപചക്രമേ । കോമലാനല്പമൂലാംശ്ച സാഗ്രാഞ്ഛക്ത്യനുസാരതഃ
ഒരു ദിവസം, രോഹിതൻ എന്ന ബാലൻ കൂട്ടുകാരോടൊപ്പം പുറത്തു കളിച്ചു കഴിഞ്ഞ്, തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച്, ചെറുതും മൃദുലവുമായ ദർഭ പുല്ലുകൾ എടുക്കാൻ തുടങ്ങി.
ആര്യപ്രീത്യര്ഥമിത്യുക്ത്വാ ഹസ്തയുഗ്മേന യത്നതഃ । സലക്ഷണാശ്ച സമിധോ ബര്ഹിരിധ്മം സലക്ഷണമ്
ആര്യന്മാരെ ആദരിക്കാനാണെന്ന് പറഞ്ഞ്, അവൻ ഇരുകൈകളാലും ശ്രദ്ധയോടെ യജ്ഞത്തിനുള്ള ഉണങ്ങിയ ഇലകളും ദർഭയും വെടിക്കholzും എടുത്തു.
പലാശകാഷ്ഠാന്യാദായ ത്വഗ്നിഹോമാര്ഥമാദരാത് । മസ്തകേ ഭാരകം കൃത്വാ ഖിദ്യമാനഃ പദേ പദേ
അഗ്നിഹോത്രത്തിനായി പാലാശക്കൊമ്പുകൾ ആദരപൂർവ്വം കൂട്ടി, തലയിൽ ഭാരമായി വച്ചു, ഓരോ അടിയിലും കഷ്ടപ്പെട്ടു നടന്നു.
ഉദകസ്ഥാനമാസാദ്യ തദാ ബാലസ്തൃഷാന്വിതഃ । ഭുവി ഭാരം വിനിക്ഷിപ്യ ജലസ്ഥാനേ തദാ ശിശുഃ
ജലത്തിന്റെ അരികിലെത്തിയപ്പോൾ, ദാഹംകൊണ്ട ബാലൻ തനിക്കുള്ള ഭാരമിടത്തിൽ വെച്ച് വെള്ളത്തിനരികിൽ ഇടിച്ചു.
കാമതഃ സലിലം പീത്വാ വിശ്രമ്യ ച മുഹൂര്തകമ് । വല്മീകോപരി വിന്യസ്തഭാരോ ഹര്തും പ്രചക്രമേ
ഇഷ്ടം പോലെ വെള്ളം കുടിച്ച് അല്പം വിശ്രമിച്ചു, പിന്നെ ആ ഭാരമൊന്നു പുഴുവീട്ടിന്റെ മുകളിൽ വച്ച് വീണ്ടും എടുക്കാൻ തയ്യാറായി.
വിശ്വാമിത്രാജ്ഞയാ താവത്കൃഷ്ണസര്പോ ഭയാവഹഃ । മഹാവിഷോ മഹാഘോരോ വല്മീകാന്നിര്ഗതസ്തദാ
അപ്പോൾ വിശ്വാമിത്രന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, ഭയങ്കരമായ കറുത്ത പാമ്പ് ആ പുഴുവീട്ടിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വന്നു.
തേനാസൌ ബാലകോ ദഷ്ടസ്തദൈവ ച പപാത ഹ । രോഹിതാഖ്യം മൃതം ദൃഷ്ട്വാ യയുര്ബാലാ ദ്വിജാലയമ്
അത് ആ ബാലനെ കടിച്ചു, ഉടനെ അവൻ വീണു; രോഹിതൻ മരിച്ചിരിക്കുന്നതു കണ്ട മറ്റ് കുട്ടികൾ ദ്വിജന്റെ വീട്ടിലേക്ക് ഓടി.
ത്വരിതാ ഭയസംവിഗ്നാഃ പ്രോചുസ്തന്മാതുരഗ്രതഃ । ഹേ വിപ്രദാസി തേ പുത്രഃ ക്രീഡാം കര്തും ബഹിര്ഗതഃ
ഭയത്താൽ വിറച്ച്, അവർ വേഗത്തിൽ അമ്മയുടെ മുന്നിൽ പറഞ്ഞു: 'ബ്രാഹ്മണീ, നിന്റെ മകൻ പുറത്തു കളിക്കാനായി പോയിരുന്നു.'
അസ്മാഭിഃ സഹിതസ്തത്ര സര്പദഷ്ടോ മൃതസ്തതഃ । ഇതി സാ തദ്വചഃ ശ്രുത്വാ വജ്രപാതോപമം തദാ
'അവൻ ഞങ്ങളോടൊപ്പം അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു, പക്ഷേ പാമ്പ് കടിച്ച് മരിച്ചു.' ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ അവളെ മിന്നൽപോലെ അടിച്ചു.
പപാത മൂര്ച്ഛിതാ ഭൂമൌ ഛിന്നേവ കദലീ യഥാ । അഥ താം ബ്രാഹ്മണോ രുഷ്ടഃ പാനീയേനാഭ്യഷിഞ്ചത
വെട്ടിയ വാഴപ്പൊലയെപ്പോലെ അവൾ നിലത്ത് വീണു, ബോധംകെട്ടുപോയി; പിന്നെ കോപത്തോടെ ബ്രാഹ്മണൻ വെള്ളം തളിച്ചു.
മുഹൂര്താച്ചേതനാം പ്രാപ്താ ബ്രാഹ്മണസ്താമഥാബ്രവീത് । ബ്രാഹ്മണ ഉവാച - അലക്ഷ്മീകാരകം നിന്ദ്യം ജാനതീ ത്വം നിശാമുഖേ
കുറെ നേരം കഴിഞ്ഞ് അവൾ ബോധം തിരിച്ചപ്പോൾ, ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു: 'രാത്രിയിൽ കരയുന്നത് ദോഷകരവും ദുർദൈവം വരുത്തുന്നതുമാണെന്ന് നീ അറിയുന്നില്ലേ.'
രോദനം കുരുഷേ ദുഷ്ടേ ലജ്ജാ തേ ഹൃദയേ ന കിമ് । ബ്രാഹ്മണേനൈവമുക്താ സാ ന കിഞ്ചിദ്വാക്യമബ്രവീത്
'ദുഷ്ടേ, നീ എന്തിനാണ് കരയുന്നത്? നിന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ലജ്ജയില്ലേ?' ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ അവൾ ഒന്നും പറഞ്ഞു ഇല്ല.
രുരോദ കരുണം ദീനാ പുത്രശോകേന പീഡിതാ । അശ്രുപൂര്ണമുഖീ ദീനാ ധൂസരാ മുക്തമൂര്ധജാ
മകനു വേണ്ടി ദുഃഖത്തിൽ ആകുലയായി അവൾ കരുണയോടെ കരഞ്ഞു; കണ്ണുകൾ നിറഞ്ഞു, ദുർബലയായി, മുടി ചിതറുകയും പൊടിപിടിക്കുകയും ചെയ്തു.
അഥ താം കുപിതോ വിപ്രോ രാജപത്നീമഭാഷത । ധിക്ത്വാം ദുഷ്ടേ ക്രയം ഗൃഹ്യ മമ കാര്യം വിലുമ്പസി
അപ്പോൾ കോപത്തോടെ ബ്രാഹ്മണൻ രാജപത്നിയോട് പറഞ്ഞു: 'ദുഷ്ടേ, നിന്റെ കൂലി വാങ്ങി എന്റെ ജോലി ഉപേക്ഷിക്കുന്നുവല്ലോ, നിനക്ക് ലജ്ജയില്ലേ?'
അശക്താ ചേത്കഥം തര്ഹി ഗൃഹീതം മമ തദ്ധനമ് । ഏവം നിര്ഭര്ത്സിതാ തേന ക്രൂരവാക്യൈഃ പുനഃ പുനഃ
'നിനക്ക് കഴിയില്ലെങ്കിൽ എനിക്ക് കൊടുത്ത പണം എങ്ങനെ സ്വീകരിച്ചു?' ഇങ്ങനെ അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും കഠിനവാക്കുകൾ കൊണ്ട് അവളെ നിന്ദിച്ചു.
രുദിതാ കാരണം പ്രാഹ വിപ്രം ഗദ്ഗദയാ ഗിരാ । സ്വാമിന് മമ സുതോ ബാലഃ സര്പദഷ്ടോ മൃതോ ബഹിഃ
കരഞ്ഞുകൊണ്ട് അവൾ ബ്രാഹ്മണനോട് വിങ്ങി പറഞ്ഞു: 'സ്വാമി, എന്റെ കുഞ്ഞു മകനെ പാമ്പ് കടിച്ചു പുറത്തു മരിച്ചു.'
അനുജ്ഞാം മേ പ്രയച്ഛസ്വ ദ്രഷ്ടും യാസ്യാമി ബാലകമ് । ദുര്ലഭം ദര്ശനം തേന സഞ്ജാതം മമ സുവ്രത
'ദയവായി, ആ ബാലനെ കാണാൻ പോകാൻ അനുമതി തരിക; സദാചാരനേ, ഇപ്പോൾ അവനെ കാണാൻ എനിക്ക് കഴിയുന്നില്ല.'
ഇത്യുക്ത്വാ കരുണം ബാലാ പുനരേവ രുരോദ ഹ । പുനസ്താം കുപിതോ വിപ്രോ രാജപത്നീമഭാഷത
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ദുഃഖിതയായ അവൾ വീണ്ടും കരഞ്ഞു; പിന്നെയും കോപത്തോടെ ബ്രാഹ്മണൻ രാജപത്നിയോട് പറഞ്ഞു.
ബ്രാഹ്മണ ഉവാച - ശഠേ ദുഷ്ടസമാചാരേ കിം ന ജാനാസി പാതകമ് । യഃ സ്വാമിവേതനം ഗൃഹ്യ തസ്യ കാര്യം വിലുമ്പതി
ബ്രാഹ്മണൻ പറഞ്ഞു: 'കപടവും ദുഷ്ടവും ദുഷ്പ്രവർത്തനമുള്ളവളേ, ഇതൊരു പാപമാണെന്ന് അറിയുന്നില്ലേ? ആരെങ്കിലും സ്വാമിയുടെ കൂലി വാങ്ങി ജോലി ഉപേക്ഷിച്ചാൽ...'