വിശ്വാമിത്രേ ഗതേ രാജാ തതഃ ശോകമുപാഗതഃ । ശ്വാസോച്ഛ്വാസം മുഹുഃ കൃത്വാ പ്രോവാചോച്ചൈരധോമുഖഃ
വിശ്വാമിത്രൻ പോയതിനു ശേഷം രാജാവിനെ ദു:ഖം പിടിച്ചു. പലതവണ ആഴമായി ഉശിരിട്ട്, തല താഴ്ത്തി, ഉച്ചത്തിൽ സംസാരിച്ചു.
വിത്തക്രീതേന യസ്യാര്തിര്മയാ പ്രേതേന ഗച്ഛതി । സ ബ്രവീതു ത്വരായുക്തോ യാമേ തിഷ്ഠതി ഭാസ്കരഃ
എന്റെ പണംകൊണ്ടു ആരുടെ കഷ്ടം മാറിയോ, അവൻ സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുന്നതിനു മുൻപ് വേഗത്തിൽ പറയട്ടെ.
അഥാജഗാമ ത്വരിതോ ധര്മശ്ചാണ്ഡാലരൂപധൃക് । ദുര്ഗന്ധോ വികൃതോരസ്കഃ ശ്മശ്രുലോ ദന്തുരോഽഘൃണീ
അപ്പോൾ ധർമ്മൻ ചാണ്ഡാളന്റെ രൂപത്തിൽ വേഗത്തിൽ എത്തി. ദുർഗന്ധവും വളഞ്ഞ നെഞ്ചും കൂർത്ത ദന്തവും കൂർത്ത മുടിയും കരുണയില്ലാത്തതുമായവനായിരുന്നു.
കൃഷ്ണോ ലമ്ബോദരഃ സ്നിഗ്ധഃ കരാലഃ പുരുഷാധമഃ । ഹസ്തജര്ജരയഷ്ടിശ്ച ശവമാല്യൈരലങ്കൃതഃ
കറുത്ത നിറം, വലിയ വയറ്, തൈലംപോലെയുള്ള ശരീരം, ഭയാനക രൂപം, ഏറ്റവും താഴ്ന്ന മനുഷ്യൻ, കൈയിൽ തകർന്ന ഒരു ദണ്ഡം, ശവമാലകൾ അണിഞ്ഞവൻ.
ചാണ്ഡാല ഉവാച - അഹം ഗൃഹ്ണാമി ദാസത്വേ ഭൃത്യാര്ഥഃ സുമഹാന്മമ । ക്ഷിപ്രമാചക്ഷ്വ മൌല്യം കിമേതത്തേ സമ്പ്രദീയതേ
ചാണ്ഡാളൻ പറഞ്ഞു: ഞാൻ അടിമത്വം സ്വീകരിക്കുന്നു; എനിക്ക് ഒരു ഭൃത്യൻ വളരെ ആവശ്യമുണ്ട്. വില എത്രയാണെന്ന് വേഗം പറയൂ—നീ എന്താണ് ഇതിന് തരുന്നത്?
വ്യാസ ഉവാച - തം താദൃശമഥാലക്ഷ്യ ക്രൂരദൃഷ്ടിം സുനിര്ഘൃണമ് । വദന്തമതിദുഃശീലം കസ്ത്വമിത്യാഹ പാര്ഥിവഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ ക്രൂരമായ കാഴ്ചയും കരുണയില്ലാത്തതും മോശം ഭാഷയും കണ്ട രാജാവ് ചോദിച്ചു: നീ ആരാണ്?
ചാണ്ഡാല ഉവാച - ചാണ്ഡാലോഽഹമിഹ ഖ്യാതഃ പ്രവീരേതി നൃപോത്തമ । ശാസനേ സര്വദാ തിഷ്ഠ മൃതചൈലാപഹാരകഃ
ചാണ്ഡാളൻ പറഞ്ഞു: ഞാൻ ഇവിടെ പ്രസിദ്ധനായ ചാണ്ഡാളൻ, പ്രवीരൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു; ഞാൻ എപ്പോഴും ആജ്ഞ അനുസരിച്ച് മരിച്ചവരുടെ വസ്ത്രങ്ങൾ എടുക്കുന്നവനാണ്.
ഏവമുക്തസ്തദാ രാജാ വചനം ചേദമബ്രവീത് । ബ്രാഹ്മണഃ ക്ഷത്രിയോ വാപി ഗൃഹ്ണാത്വിതി മതിര്മമ
അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ രാജാവ് പറഞ്ഞു: ബ്രാഹ്മണനോ ക്ഷത്രിയനോ ആയാലും സ്വീകരിക്കട്ടെ; ഇതാണ് എന്റെ തീരുമാനം.
ഉത്തമസ്യോത്തമോ ധര്മോ മധ്യമസ്യ ച മധ്യമഃ । അധമസ്യാധമശ്ചൈവ ഇതി പ്രാഹുര്മനീഷിണഃ
ഉയർന്നവർക്കു ഉചിതമായ ധർമ്മം, മദ്ധ്യസ്ഥർക്കു മദ്ധ്യസ്ഥമായത്, താഴ്ന്നവർക്കു താഴ്ന്നത്—ഇതാണു ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നത്.
ചാണ്ഡാല ഉവാച ഏവമേവ ത്വയാ ധര്മഃ കഥിതോ നൃപസത്തമ । അവിചാര്യ ത്വയാ രാജന്നധുനോക്തം മമാഗ്രതഃ
ചാണ്ഡാളൻ പറഞ്ഞു: നീ ധർമ്മം അങ്ങനെ പറഞ്ഞുവെങ്കിലും, രാജാവേ, ആലോചിക്കാതെ എന്റെ മുമ്പിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
വിചാരയിത്വാ യോ ബ്രൂതേ സോഽഭീഷ്ടം ലഭതേ നരഃ । സാമാന്യമേവ തത്പ്രോക്തമവിചാര്യ ത്വയാനഘ
ആലോചിച്ച് സംസാരിക്കുന്നവനാണ് ഇഷ്ടം നേടുന്നത്; നീ പറഞ്ഞത് സാധാരണമാണ്, വിശുദ്ധനായവാ, ആലോചിക്കാതെ പറഞ്ഞത്.
യദി സത്യം പ്രമാണം തേ ഗൃഹീതോഽസി ന സംശയഃ । ഹരിശ്ചന്ദ്ര ഉവാച - അസത്യാന്നരകേ ഗച്ഛേത്സദ്യഃ ക്രൂരേ നരാധമഃ
സത്യം തന്നെയാണ് നിന്റെ മാനദണ്ഡം എങ്കിൽ നീ സ്വീകരിച്ചു, സംശയമില്ല. ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: സത്യം പറയാത്തവൻ, ക്രൂരനും ഏറ്റവും താഴ്ന്നവനും, ഉടൻ തന്നെ നരകത്തിലേക്ക് പോകും.
തതശ്ചാണ്ഡാലതാ സാധ്വീ ന വരാ മേ ഹ്യസത്യതാ । വ്യാസ ഉവാച - തസ്യൈവം വദതഃ പ്രാപ്തോ വിശ്വാമിത്രസ്തപോനിധിഃ
അതിനാൽ, ചാണ്ഡാളാ, ഞാൻ അസത്യം സ്വീകരിക്കില്ല; സത്യം മാത്രമാണ് എന്റെ വരം. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ സംസാരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ തപസ്സിന്റെ നിധിയായ വിശ്വാമിത്രൻ എത്തി.
ക്രോധാമര്ഷവിവൃത്താക്ഷഃ പ്രാഹ ചേദം നരാധിപമ് । ചാണ്ഡാലോഽയം മനസ്ഥം തേ ദാതും വിത്തമുപസ്ഥിതഃ
കോപവും അസഹിഷ്ണുതയും കൊണ്ടു കണ്ണ് വീർപ്പിച്ച്, അവൻ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു: ഈ ചാണ്ഡാളൻ നിന്റെ മനസ്സിലുള്ള പണം വാങ്ങാൻ വന്നിരിക്കുന്നു.
കസ്മാന്ന ദീയതേ മഹ്യമശേഷാ യജ്ഞദക്ഷിണാ । രാജോവാച - ഭഗവന്സൂര്യവംശോത്ഥമാത്മാനം വേദ്മി കൌശിക
എനിക്ക് മുഴുവൻ യജ്ഞദക്ഷിണ എങ്ങനെ നൽകുന്നില്ല? രാജാവ് പറഞ്ഞു: മഹാനുഭാവേ, സൂര്യവംശത്തിൽ ജനിച്ചവനാണെന്നു ഞാൻ അറിയുന്നു, കൗശികാ.
കഥം ചാണ്ഡാലദാസത്വം ഗമിഷ്യേ വിത്തകാമതഃ । വിശ്വാമിത്ര ഉവാച - യദി ചാണ്ഡാലവിത്തം ത്വമാത്മവിക്രയജം മമ
എങ്ങനെ ഞാൻ, ധനം ആഗ്രഹിച്ച്, ചാണ്ഡാളന്റെ അടിമത്വം സ്വീകരിക്കും? വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു: നീ എന്നെ വിറ്റ് ചാണ്ഡാളനിൽ നിന്ന് പണം സ്വീകരിച്ചാൽ—
ന പ്രദാസ്യസി ചേത്തര്ഹി ശപ്സ്യാമി ത്വാമസംശയമ് । ചാണ്ഡാലാദഥവാ വിപ്രാദ്ദേഹി മേ ദക്ഷിണാധനമ്
നീ അതു തരുന്നില്ലെങ്കിൽ ഞാൻ നിന്നെ ശപിക്കും; ചാണ്ഡാളനിൽ നിന്നോ ബ്രാഹ്മണനിൽ നിന്നോ എനിക്കു ദക്ഷിണ പണം തരിക.
വിനാ ചാണ്ഡാലമധുനാ നാന്യഃ കശ്ചിദ്ധനപ്രദഃ । ധനേനാഹം വിനാ രാജന്ന യാസ്യാമി ന സംശയഃ
ഇപ്പോൾ ചാണ്ഡാളനെ ഒഴികെ മറ്റാരും പണം നൽകില്ല; രാജാവേ, പണം കൂടാതെ ഞാൻ പോകില്ല, ഇതിൽ സംശയമില്ല.
ഇദാനീമേവ മേ വിത്തം ന പ്രദാസ്യസി ചേന്നൃപ । ദിനേഽര്ധഘടികാശേഷേ തത്ത്വാം ശാപാഗ്നിനാ ദഹേ
ഇപ്പോഴുതന്നെ എനിക്ക് ധനം കൊടുക്കുന്നില്ലെങ്കില്, രാജാവേ, ഇന്നത്തെ ദിവസം അർദ്ധഘടിക മാത്രം ശേഷിക്കുമ്പോള് എന്റെ ശാപത്തിന്റെ അഗ്നിയില് നിന്നെ ഞാൻ ചുട്ടുകളയും.
വ്യാസ ഉവാച - ഹരിശ്ചന്ദ്രസ്തതോ രാജാ മൃത്വവച്ഛ്രിതജീവിതഃ । പ്രസീദേതി വദന്പാദൌ ഋഷേര്ജഗ്രാഹ വിഹ്വലഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അപ്പോൾ ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ, മരിച്ചവനുപോലെയായിട്ടും ജീവിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ, ദുഃഖിതനായി, കന്യകയോടെ, കന്യകയോടെ, ഋഷിയുടെ കാലുകൾ പിടിച്ച്, 'ദയവായി രക്ഷിക്കണം' എന്ന് അപേക്ഷിച്ചു.
ഹരിശ്ചന്ദ്ര ഉവാച - ദാസോഽസ്മ്യാര്തോഽസ്മി ദീനോഽസ്മി ത്വദ്ഭക്തശ്ച വിശേഷതഃ । പ്രസാദം കുരു വിപ്രര്ഷേ കഷ്ടശ്ചാണ്ഡാലസങ്കരഃ
ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: ഞാൻ നിന്റെ ദാസനാണ്, ഞാൻ ദുരിതത്തിലാണു്, ഞാൻ ദരിദ്രനാണ്, അതിനുമപ്പുറം ഞാൻ നിന്റെ ഭക്തനാണ്. മഹാനായ ബ്രാഹ്മണാ, ദയവായി എന്നോട് കരുണ കാണിക്കണം; ഈ കഷ്ടം ചാണ്ഡാളരുമായി ഇടപെട്ടതുകൊണ്ടാണ്.
ഭവേയം വിത്തശേഷേണ തവ കര്മകരോ വശഃ । തവൈവ മുനിശാര്ദൂല പ്രേഷ്യശ്ചിത്താനുവര്തകഃ
നിന്റെ ശേഷിച്ച ധനം കൊണ്ട് ഞാൻ നിന്റെ അടിമയാകട്ടെ, നിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിൽ കഴിയട്ടെ; മഹർഷേ, ഞാൻ നിന്റെ ദൂതനായി, നിന്റെ ഇഷ്ടത്തിന് അനുസരിച്ച് ജീവിക്കട്ടെ.
വിശ്വാമിത്ര ഉവാച - ഏവമസ്തു മഹാരാജ മമൈവ ഭവ കിങ്കരഃ । കിംതു മദ്വചനം കാര്യം സര്വദൈവ നരാധിപ
വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു: അതുപോലെ തന്നെയാകട്ടെ, മഹാരാജാവേ; നീ എന്റെ ദാസനാകണം. പക്ഷേ, രാജാവേ, എപ്പോഴും നീ എന്റെ വാക്കുകൾ അനുസരിക്കണം.
വ്യാസ ഉവാച - ഏവമുക്തേഽഥ വചനേ രാജാ ഹര്ഷസമന്വിതഃ । അമന്യത പുനര്ജാതമാത്മാനം പ്രാഹ കൌശികമ്
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞപ്പോൾ, രാജാവ് ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ വലിയ സന്തോഷത്തോടെ, താൻ പുനര്ജനനം പ്രാപിച്ചവനാണെന്നു കരുതി, കൗശികനോട് പറഞ്ഞു.
തവാദേശം കരിഷ്യാമി സദൈവാഹം ന സംശയഃ । ആദേശയ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠ കിം കരോമി തവാനഘ
നിന്റെ കല്പന ഞാൻ എപ്പോഴും നിർവഹിക്കും, ഇതിൽ സംശയമില്ല. ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, എനിക്ക് എന്ത് ചെയ്യണമെന്ന് കല്പിക്കൂ, പാപരഹിതനായവനേ.
വിശ്വാമിത്ര ഉവാച - ചാണ്ഡാലാഗച്ഛ മദ്ദാസമൌല്യം കിം മേ പ്രയച്ഛസി । ഗൃഹാണ ദാസം മൌല്യേന മയാ ദത്തം തവാധുനാ
വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു: ചാണ്ഡാളാ, ഇവിടെ വാ; എന്റെ ദാസനു് നീ എത്ര വില കൊടുക്കും? ഞാൻ ഇപ്പോൾ നിന്നെ ഈ ദാസനെ വിലക്ക് നൽകുന്നു, നീ ഏറ്റെടുക്കൂ.
നാസ്തി ദാസേന മേ കാര്യം വിത്താശാ വര്തതേ മമ । വ്യാസ ഉവാച - ഏവമുക്തേ തദാ തേന സ്വപചോ ഹൃഷ്ടമാനസഃ
എനിക്ക് ദാസനുമായി വേണ്ട കാര്യമില്ല; എനിക്ക് ആഗ്രഹം ധനത്തിനാണ്. വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ആ ചാണ്ഡാളൻ മനസ്സിൽ സന്തോഷിച്ചു.
ആഗത്യ സന്നിധൌ തൂര്ണം വിശ്വാമിത്രമഭാഷത । ചാണ്ഡാല ഉവാച - ദശയോജനവിസ്തീര്ണേ പ്രയാഗസ്യ ച മണ്ഡലേ
അവൻ വേഗത്തിൽ വിശ്വാമിത്രന്റെ സന്നിധിയിൽ എത്തി പറഞ്ഞു: ചാണ്ഡാളൻ പറഞ്ഞു: പ്രയാഗത്തിന്റെ പത്ത് യോജന വീതിയുള്ള പ്രദേശത്ത്,
ഭൂമിം രത്നമയീം കൃത്വാ ദാസ്യേ തേഽഹം ദ്വിജോത്തമ । അസ്യ വിക്രയണേനേയമാര്തിശ്ച പ്രഹതാ ത്വയാ
അവിടത്തെ ഭൂമി രത്നങ്ങൾ നിറഞ്ഞതാക്കി ഞാൻ നിന്നെ നൽകാം, മഹാനായ ദ്വിജനേ. ഇതു വിറ്റ് നിന്റെ കഷ്ടം നീക്കം ചെയ്യാം.
വ്യാസ ഉവാച - തതോ രത്നസഹസ്രാണി സുവര്ണമണിമൌക്തികൈഃ । ചാണ്ഡാലേന പ്രദത്താനി ജഗ്രാഹ ദ്വിജസത്തമഃ
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു: അപ്പോൾ ആയിരക്കണക്കിന് രത്നങ്ങളും പൊന്നും മണിയും മുത്തുകളും ചാണ്ഡാളൻ നൽകി, മഹാബ്രാഹ്മണൻ അവയെ ഏറ്റുവാങ്ങി.