ദാനം ദദാമി തേ താവദ്യാവന്മേ സ്യാദ്ധനാഗമഃ । പുനശ്ചേത്കാലയോഗേന തദാ ദാസ്യാമി ദക്ഷിണാമ്
എനിക്ക് സമ്പത്ത് ലഭിച്ചാൽ ഉടൻ ഞാൻ നിനക്കു ദാനം നൽകാം; വീണ്ടും സമയാനുസരണം കിട്ടിയാൽ ദക്ഷിണയും ഞാൻ നൽകും.
ഇത്യുക്ത്വാ നൃപതിഃ പ്രാഹ പുത്രം ഭാര്യാം ച മാധവീമ് । രാജ്യമസ്മൈ പ്രദത്തം വൈ മയാ വേദ്യാം സുവിസ്തരമ്
അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് രാജാവു തന്റെ മകനോടും ഭാര്യയായ മാധവിയോടും പറഞ്ഞു: ഈ രാജ്യം ഞാൻ അവനു നൽകി; ഇതു നിങ്ങൾക്ക് വിശദമായി അറിയാം.
ഹസ്ത്യശ്വരഥസംയുക്തം രത്നഹേമസമന്വിതമ് । ത്യക്ത്വാ ത്രീണി ശരീരാണി സര്വം ചാസ്മൈ സമര്പിതമ്
ആനകൾ, കുതിരകൾ, രഥങ്ങൾ, രത്നവും പൊന്നുംകൊണ്ടു അലങ്കരിച്ചവയും, താൻ ഉടമയായ മൂന്നു ശരീരങ്ങളും എല്ലാം രാജാവ് ഉപേക്ഷിച്ച് അവനു സമർപ്പിച്ചു.
ത്യക്ത്വായോധ്യാം ഗമിഷ്യാമി കുത്രചിദ്വനഗഹ്വരേ ഗൃഹ്ണാത്വിദം മുനിഃ സമ്യഗ്രാജ്യം സര്വസമൃദ്ധിമത്
അയോധ്യ വിട്ട് ഞാൻ എങ്കിൽ എങ്ങൊക്കെയോ കാടിന്റെ ആഴത്തിലേക്ക് പോകും; ഈ സമ്പന്നമായ രാജ്യം മുനിവർമ്മൻ ശരിയായി ഏറ്റെടുത്തു.
ഇത്യാഭാഷ്യ സുതം ഭാര്യാം ഹരിശ്ചന്ദ്രഃ സ്വമന്ദിരാത് । വിനിര്ഗതഃ സുധര്മാത്മാ മാനയംസ്തം ദ്വിജോത്തമമ്
മകനോടും ഭാര്യയോടും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ധർമ്മനിഷ്ഠനായ ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ തന്റെ ഭവനത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് കടന്നു, ആ മഹാനായ ദ്വിജനെ ആദരിച്ചു.
വ്രജന്തം ഭൂപതിം വീക്ഷ്യ ഭാര്യാപുത്രാവുഭാവപി । ചിന്താതുരൌ സുദീനാസ്യൌ ജഗ്മതുഃ പൃഷ്ഠതസ്തദാ
രാജാവിനെ പുറത്ത് പോകുന്നത് കണ്ട ഭാര്യയും മകനും, ദുഃഖത്താൽ മുഖം മങ്ങി, വിഷമത്തോടെ അവനെ പിന്തുടർന്നു.
ഹാഹാകാരോ മഹാനാസീന്നഗരേ വീക്ഷ്യ താംസ്തഥാ । ചുക്രുശുഃ പ്രാണിനഃ സര്വേ സാകേതപുരവാസിനഃ
അവരെ അങ്ങനെ കണ്ടപ്പോൾ നഗരത്തിൽ വലിയ നിലവിളി ഉയർന്നു; സാകേതപുരിയിലെ എല്ലാവരും വിലാപിച്ചു.
ഹാ രാജന് കിം കൃതം കര്മ കുതഃ ക്ലേശഃ സമാഗതഃ । വഞ്ചിതോഽസി മഹാരാജ വിധിനാപണ്ഡിതേന ഹ
അയ്യോ രാജാവേ, എന്താണ് സംഭവിച്ചത്? എവിടുനിന്നാണ് ഈ കഷ്ടം വന്നത്? മഹാരാജാവേ, വിധിയുടെ കളിയിൽ ഒരു പണ്ഡിതൻ നിന്നെ വഞ്ചിച്ചു.
സര്വേ വര്ണാസ്തദാ ദുഃഖമാപ്നുയുസ്തം മഹീപതിമ് । വിലോക്യ ഭാര്യയാ സാര്ധം പുത്രേണ ച മഹാത്മനാ
ആ മഹാത്മാവായ രാജാവിനെ ഭാര്യയോടും മകനോടും കൂടെ കണ്ടപ്പോൾ എല്ലാ വർഗ്ഗങ്ങളിലുമുള്ളവർക്കും ദുഃഖം നിറഞ്ഞു.
നിനിന്ദുര്ബ്രാഹ്മണം തം തു ദുരാചാരം പുരൌകസഃ । ധൂര്തോഽയമിതി ഭാഷന്തോ ദുഃഖാര്താ ബ്രാഹ്മണാദയഃ
നഗരവാസികൾ ആ ബ്രാഹ്മണനെ ദുഷ്ടനെന്നു കുറ്റപ്പെടുത്തി; 'ഇവൻ ഒരു കപടൻ' എന്ന് ദുഃഖിതരായി ബ്രാഹ്മണന്മാരും മറ്റുള്ളവരും പറഞ്ഞു.
നിര്ഗത്യ നഗരാത്തസ്മാദ്വിശ്വാമിത്രഃ ക്ഷിതീശ്വരമ് । ഗച്ഛന്തം തമുവാചേദം സമേത്യ നിഷ്ഠുരം വചഃ
വിശ്വാമിത്രൻ നഗരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്ത് കടന്ന്, പോകുന്ന രാജാവിന്റെ അടുക്കൽ എത്തി, കഠിനമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
ദക്ഷിണായാഃ സുവര്ണം മേ ദത്ത്വാ ഗച്ഛ നരാധിപ । നാഹം ദാസ്യാമി വാ ബ്രൂഹി മയാ ത്യക്തം സുവര്ണകമ്
രാജാവേ, ദക്ഷിണയ്ക്ക് വേണ്ടിയുള്ള സ്വർണം എനിക്ക് നൽകി പിന്നെ പോകൂ; അല്ലെങ്കിൽ, 'ഞാൻ നൽകില്ല' എന്ന് പറയൂ, കാരണം ഞാൻ സ്വർണം ഉപേക്ഷിച്ചു.
രാജ്യം ഗൃഹാണ വാ സര്വം ലോഭശ്ചേദ്ധൃതി വര്തതേ । ദത്തം ചേന്മന്യസേ രാജന് ദേഹി യത്തത്പ്രതിശ്രുതമ്
ലോഭം ഇനിയും ഉള്ളെങ്കിൽ മുഴുവൻ രാജ്യം ഏറ്റെടുക്കൂ; അല്ലെങ്കിൽ, നീ അത് ഏറ്റുവാങ്ങിയതായി കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, വാഗ്ദാനം ചെയ്തതു നൽകൂ, രാജാവേ.
ഏവം ബ്രുവന്തം ഗാധേയം ഹരിശ്ചന്ദ്രോ മഹീപതിഃ । പ്രണിപത്യ സുദീനാത്മാ കൃതാഞ്ജലിപുടോഽബ്രവീത്
അങ്ങനെ പറയുന്ന ഗാധേയനോടു, ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ ദുഃഖിതഹൃദയത്തോടെ കുഴിഞ്ഞു നമസ്കരിച്ചു, കൈകൂപ്പി പറഞ്ഞു.
ഹരിശ്ചന്ദ്രോപാഖ്യാനവര്ണനമ് ഹരിശ്ചന്ദ്ര ഉവാച - അദത്ത്വാ തേ ഹിരണ്യം വൈ ന കരിഷ്യാമി ഭോജനമ് । പ്രതിജ്ഞാ മേ മുനിശ്രേഷ്ഠ വിഷാദം ത്യജ സുവ്രത
ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു: ഞാൻ നിനക്ക് സ്വർണ്ണം കൊടുത്തില്ലെങ്കിൽ ഭക്ഷണം കഴിക്കില്ല, മഹർഷേ. ഇതാണ് എന്റെ വാഗ്ദാനം. അതുകൊണ്ട് ദുഃഖം ഉപേക്ഷിക്കൂ, ധൈര്യത്തോടെ ഇരിക്കൂ.
സൂര്യവംശസമുദ്ഭൂതഃ ക്ഷത്രിയോഽഹം മഹീപതിഃ । രാജസൂയസ്യ യജ്ഞസ്യ കര്താ വാഞ്ഛിതദോ നൃഷു
ഞാൻ സൂര്യവംശത്തിൽ ജനിച്ച ഒരു ക്ഷത്രിയൻ, രാജാവ്, രാജസൂയയാഗം നടത്തിയവൻ, ജനങ്ങൾക്ക് അഭിലഷ്യനായവൻ ആണ്.
കഥം കരോമി നാകാരം സ്വാമിന്ദത്ത്വാ യദൃച്ഛയാ । അവശ്യമേവ ദാതവ്യമൃണം തേ ദ്വിജസത്തമ
നിനക്കു നിന്നിൽ നിന്ന് വാങ്ങിയ ശേഷം ഞാൻ വാഗ്ദാനം പാലിക്കാതെ പോകുമോ? മഹർഷേ, നിന്റെ കടം ഞാൻ തീർച്ചയായും തിരിച്ചടയ്ക്കും.
സ്വസ്ഥോ ഭവ പ്രദാസ്യാമി സുവര്ണം മനസേപ്സിതമ് । കഞ്ചിത്കാലം പ്രതീക്ഷസ്വ യാവത്പ്രാപ്സ്യാമ്യഹം ധനമ്
നിനക്ക് ആശ്വാസം ഉണ്ടാകട്ടെ; നിനക്ക് വേണ്ട സ്വർണ്ണം ഞാൻ നൽകും. കുറച്ച് സമയം കാത്തിരിക്കുക, ഞാൻ ധനം കണ്ടെത്തുംവരെ.
വിശ്വാമിത്ര ഉവാച - കുതസ്തേ ഭവിതാ രാജന് ധനപ്രാപ്തിരതഃ പരമ് । ഗതം രാജ്യം തഥാ കോശോ ബലം ചൈവാര്ഥസാധനമ്
വിശ്വാമിത്രൻ പറഞ്ഞു: രാജാവേ, ഇനി നിന്നെന്ത് വഴി ധനം ലഭിക്കും? നിന്റെ രാജ്യം നഷ്ടമായിരിക്കുന്നു, നിന്റെ ധനശേഖരവും സമ്പാദ്യശേഷിയും ഇല്ലാതായി.
വൃഥാശാ തേ മഹീപാല ധനാര്ഥേ കിം കരോമ്യഹമ് । നിര്ധനം ത്വാം ച ലോഭേന പീഡയാമി കഥം നൃപ
രാജാവേ, നിനക്ക് ധനം ലഭിക്കുമെന്ന പ്രതീക്ഷ വെറുതെ. ഞാൻ还能 എന്ത് ചെയ്യാൻ? ധനം ഇല്ലാത്ത നിന്നെ ഞാൻ എങ്ങനെ ലാഭത്തിനായി പീഡിപ്പിക്കും?
തസ്മാത്കഥയ ഭൂപാല ന ദാസ്യാമീതി സാമ്പ്രതമ് । ത്യക്ത്വാഽഽശാം മഹതീം കാമം ഗച്ഛാമ്യഹമതഃ പരമ്
അതുകൊണ്ട്, രാജാവേ, ഇപ്പോൾ നീ നൽകില്ലെന്ന് തുറന്നു പറയൂ. ഞാൻ എന്റെ വലിയ പ്രതീക്ഷ ഉപേക്ഷിച്ച് മറ്റിടത്തേക്ക് പോകാം.
യഥേഷ്ടം വ്രജ രാജേന്ദ്ര ഭാര്യാപുത്രസമന്വിതഃ । സുവര്ണം നാസ്തി കിം തുഭ്യം ദദാമീതി വദാധുനാ
നിന്റെ ഭാര്യയും മകനും കൂടെ നീ ഇഷ്ടം പോലെ പോകൂ, രാജാധിരാജാ. നിനക്ക് സ്വർണ്ണം ഇല്ലെങ്കിൽ അതു ഇപ്പോൾ തുറന്നു പറയൂ.
ഗച്ഛന്വാക്യമിദം ശ്രുത്വാ ബ്രാഹ്മണസ്യ ച ഭൂപതിഃ । പ്രത്യുവാച മുനിം ബ്രഹ്മന് ധൈര്യം കുരു ദദാമ്യഹമ്
ബ്രാഹ്മണന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട രാജാവ് തിരിഞ്ഞ് പറഞ്ഞു: മഹർഷേ, ക്ഷമയോടെ കാത്തിരിക്കുക, ഞാൻ കൊടുക്കും.
മമ ദേഹോഽസ്തി ഭാര്യായാഃ പുരസ്യ ച ഹ്യനാമയഃ । ക്രീത്വാ ദേഹം തു തം നൂനമൃണം ദാസ്യാമി തേ ദ്വിജ
എന്റെ ശരീരം, ഭാര്യ, മകൻ — ഇവ എല്ലാവരും സുഖമായിരിക്കുന്നു. ഇവയിൽ ഒരുത്തനെ വിറ്റ് ഞാൻ നിന്റെ കടം തീർച്ചയായും അടയ്ക്കും, ബ്രാഹ്മണാ.
ഗ്രാഹകം പശ്യ വിപ്രേന്ദ്ര വാരാണസ്യാം പുരി പ്രഭോ । ദാസഭാവം ഗമിഷ്യാമി സദാരോഽഹം സപുത്രകഃ
ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, വാരാണസിയിൽ വാങ്ങുന്നവൻ ഉണ്ടെന്ന് നോക്കൂ. ഞാൻ ഭാര്യയും മകനും കൂട്ടി അവിടെ ചെന്നു ദാസനാകും.
ഗൃഹാണ കാഞ്ചനം പൂര്ണം സാര്ധം ഭാരദ്വയം മുനേ । മൌല്യേന ദത്ത്വാ സര്വാന്നഃ സന്തുഷ്ടോ ഭവ ഭൂധര
മഹർഷേ, പൂർണ്ണമായ സ്വർണ്ണവും രണ്ടുഭാരം കൂടി നീ എടുക്കൂ. എല്ലാം വില നൽകി നൽകിയശേഷം സന്തോഷത്തോടെ ഇരിക്കൂ, മഹാബലശാലി.
ഇതി ബ്രുവഞ്ജഗാമാഥ സഹ പത്ന്യാ സുതാന്വിതഃ । ഉമയാ കാന്തയാ സാര്ധം യത്രാസ്തേ ശങ്കരഃ സ്വയമ്
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, ഭാര്യയും മകനും കൂടെ, പ്രിയയായ ഉമയോടൊപ്പം, ശങ്കരൻ വസിക്കുന്നിടത്തേക്ക് അവൻ പോയി.
താം ദൃഷ്ട്വാ ച പുരീം രമ്യാം മനസോ ഹ്ലാദകാരിണീമ് । ഉവാച സ കൃതാര്ഥോഽസ്മി പുരീം പശ്യന്സുവര്ചസമ്
ആ മനോഹരമായ മനസ്സിനെ ആനന്ദിപ്പിക്കുന്ന നഗരത്തെ കണ്ടപ്പോൾ, അവൻ പറഞ്ഞു: ഈ ഭംഗിയുള്ള നഗരത്തെ കണ്ടതിൽ ഞാൻ സഫലനായി.
തതോ ഭാഗീരഥീം പ്രാപ്യ സ്നാത്വാ ദേവാദിതര്പണമ് । ദേവാര്ചനം ച നിര്വര്ത്യ കൃതവാന് ദിഗ്വിലോകനമ്
ശേഷം, ഭാഗീരഥീ നദിയിൽ എത്തി, അവൻ സ്നാനം ചെയ്തു, ദേവന്മാർക്ക് തർപ്പണം നടത്തി, ദേവാരാധനയും പൂർത്തിയാക്കി, എല്ലാ ദിക്കുകളിലേക്കും നോക്കി.
പ്രവിശ്യ വസുധാപാലോ ദിവ്യാം വാരാണസീം പുരീമ് । നൈഷാ മനുഷ്യഭുക്തേതി ശൂലപാണേഃ പരിഗ്രഹഃ
ഭൂമിയുടെ രാജാവ് ദിവ്യമായ വാരാണസി നഗരത്തിൽ കയറി, 'ഇത് മനുഷ്യർക്ക് അനുഭവിക്കാനാവില്ല; ഇത് ത്രിശൂലധാരിയുടെ സ്വന്തം നഗരമാണ്' എന്ന് വിചാരിച്ചു.